Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua toàn cầu

Năm 2026, cuộc đua xe tự lái toàn cầu sẽ đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Sau hàng thập kỷ phát triển, cuộc đua không còn dừng ở phòng thí nghiệm hay các đoạn đường thử nghiệm khép kín mà đang bước vào giai đoạn tăng tốc để hiện thực hóa giấc mơ thương mại hóa rộng rãi. Với sự tham gia của ba nhóm “người chơi” chính: các hãng công nghệ thuần túy (như Google, Baidu), các nhà sản xuất ô tô (Mercedes, Tesla) và những đơn vị cung cấp nền tảng công nghệ như NVIDIA, công nghệ xe tự lái đã sẵn sàng “lên ngôi” và trở thành động lực tăng trưởng mới cho ngành công nghiệp ôtô.

Công nghệ robotaxi đã được thử nghiệm mạnh tại Trung Quốc trong thời gian qua.

Tốc độ phát triển xe tự lái đang được thúc đẩy mạnh mẽ bởi hai yếu tố: sự trưởng thành của Trí tuệ Nhân tạo (AI) và áp lực tìm kiếm lợi nhuận. Các nền tảng AI “end-to-end” (từ đầu đến cuối) mới, như NVIDIA Alpamayo với khả năng xử lý và suy luận tình huống giao thông giống con người hơn, giúp rút ngắn chu kỳ phát triển. Đồng thời, khi thị trường xe điện đang chững lại, các hãng xe đổ dồn nguồn lực vào tự lái như một miền đất hứa mới. Theo các tính toán, xe tự lái dịch vụ (robotaxi) có chi phí vận hành thấp hơn 50-70% so với taxi thông thường và lợi nhuận của ngành này có thể lên tới 100 tỷ USD vào năm 2035.

Triển vọng thị trường là rất lớn đã lôi kéo các hãng công nghệ tích cực tham gia. Hai cái tên đứng đầu hiện nay là Waymo (thuộc Google) và Apollo Go (thuộc Baidu). Waymo đang tiến gần mốc 1 triệu chuyến đi tự động/ tuần với tổng cộng gần 20 triệu chuyến tại Mỹ trong năm qua. Chỉ riêng tại Trung Quốc, Apollo Go đã đạt doanh thu 50 triệu USD với 17 triệu chuyến xe tại 18 thành phố trong năm 2025. Tuy nhiên, thị trường nội địa của cả hai quốc gia đều tồn tại những rào cản. Các công ty Trung Quốc đều bị hạn chế triển khai xe tự hành tại Mỹ do các quy định an ninh.

Ngược lại, môi trường pháp lý và cạnh tranh tại Trung Quốc cũng là thách thức không nhỏ với các công ty Mỹ. Chính trong bối cảnh đó, London - với tư cách là một trung tâm tài chính, công nghệ toàn cầu có khung pháp lý rõ ràng đã trở thành điểm đến lý tưởng. Quyết định của Chính phủ Anh cho phép thử nghiệm thương mại xe tự lái từ mùa xuân năm 2026 đã chính thức biến thành phố này thành "mặt trận mới" trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung, nhưng đồng thời cũng là "phòng thí nghiệm chung" cho cả hai bên.

London: Điểm hội tụ của hai mô hình phát triển

Sự hiện diện đồng thời của Waymo và Apollo Go tại London tượng trưng cho sự gặp gỡ của hai triết lý phát triển công nghệ và quản lý khác biệt. Waymo mang theo mô hình phát triển thận trọng, tập trung vào an toàn tuyệt đối, được thử nghiệm và đánh giá kỹ lưỡng trong hơn một thập kỷ. Ngược lại, Apollo Go mang đến kinh nghiệm từ môi trường thử nghiệm có quy mô và tốc độ đáng kinh ngạc tại Trung Quốc, nơi đã mở cửa cho đội xe thử nghiệm ở mức độ cao đến khó tin.

Chỉ riêng tại thành phố Vũ Hán, 500 chiếc robotaxi của Apollo Go đã được cấp phép chạy trên đường mỗi ngày. Điều này có nghĩa là cả hai đều có những kinh nghiệm khác nhau để giải chung một bài toán. Điểm thú vị nhất trong câu chuyện tại London không nằm ở sự cạnh tranh thuần túy, mà giữa hai đối thủ, những mảng hợp tác chéo phức tạp đang hình thành.

Mô hình "cạnh tranh trong hợp tác" này buộc các bên phải cùng nhau giải quyết những thách thức chung. Tại London, hạ tầng giao thông phức tạp, mật độ cao, các yếu tố đặc thù như vạch sang đường cho người đi bộ phổ biến tại Anh nhưng hiếm gặp ở Mỹ, đặc biệt là tâm lý hoài nghi từ một bộ phận công chúng đặt ra bài toán kỹ thuật và xã hội giống nhau cho cả các hãng xe đến từ Mỹ và Trung Quốc.

Việc phải cùng nhau vượt qua những thách thức này, dưới sự giám sát của cùng một cơ quan quản lý là Cơ quan Giao thông London (TfL) đã tạo ra một diễn đàn trao đổi, thúc đẩy các tiêu chuẩn chung được nâng cao. Tuy nhiên, lý do quan trọng nhất để hai gã khổng lồ robotaxi quyết định cùng đến London để phát triển dịch vụ của mình là Đạo luật Phương tiện Tự hành 2024 của Vương quốc Anh. Đạo luật đầu tiên trên thế giới về lĩnh vực xe tự lái này đã giúp tạo ra khung pháp lý rõ ràng hơn so với nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Giáo sư Jack Stilgoe, chuyên gia chính sách công nghệ tại Đại học London, nhận định đây là cơ hội để Anh đóng vai trò định hình các quy chuẩn toàn cầu. Ông cho rằng London có thể xây dựng một khung pháp lý "kim chỉ nam", không quá lỏng lẻo như cách tiếp cận ban đầu của Thung lũng Silicon, nhưng cũng không mang tính kiểm soát chặt chẽ như tại Trung Quốc. Mô hình này, nếu thành công, có thể trở thành khuôn mẫu cho nhiều thành phố khác trên thế giới trong việc dung hòa giữa đổi mới, an toàn và quyền riêng tư.

Thách thức pháp lý, an ninh và bài toán kinh tế

Dù tất cả đã sẵn sang, con đường đến tương lai xe tự lái tại London không hề trải hoa hồng. Vấn đề an ninh quốc gia vẫn là mối quan tâm hàng đầu. Ông Alex Ferrara, nhà điều hành quỹ đầu tư mạo hiểm uy tín nhất thế giới Bessemer Venture Partners, cảnh báo rằng xe tự hành thực chất là những "siêu máy tính AI di động".

Trong kịch bản xấu, chúng có thể bị lợi dụng để thu thập dữ liệu nhạy cảm về cơ sở hạ tầng, giao thông, thậm chí ghi âm các cuộc trò chuyện trong xe, hoặc bị sử dụng để gây gián đoạn giao thông có chủ đích. Điều này đòi hỏi một khung pháp lý cực kỳ chặt chẽ về bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư, mà các công ty cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều phải tuân thủ tuyệt đối nếu muốn hoạt động tại Anh hay bất cứ nơi nào trên thế giới.

Về mặt kinh tế, dù tiềm năng lớn, hiện tại robotaxi vẫn là một hoạt động kinh doanh tốn kém. Theo phân tích của Tập đoàn Tư vấn Boston, chi phí để bắt đầu thương mại hóa tại một thành phố mới ở Mỹ lên tới 15-30 triệu USD và mất khoảng 2 năm để được phê duyệt. Chi phí vận hành mỗi km của robotaxi hiện vẫn cao hơn nhiều so với taxi truyền thống.

Điều này đòi hỏi những khoản đầu tư lớn mà không phải hãng xe nào cũng đáp ứng được. Trong năm 2025, các hãng xe được cho là đã “đốt” khoảng 4,4 tỷ USD vào các nghiên cứu và thử nghiệm cho hệ thống này. Tuy nhiên, các chuyên gia lạc quan rằng khi đạt quy mô, chi phí này có thể giảm xuống còn khoảng 80 cent/km tại Mỹ và thậm chí thấp hơn ở Trung Quốc. Thách thức là cả Waymo và Baidu đều phải chứng minh được tính bền vững về tài chính trong hành trình dài hơi này.

Thực tế, bên ngoài nước Mỹ, các công ty hoạt động trong ngành robotaxi như Uber và Lyft vẫn đang có những hợp tác với các đối tác Trung Quốc như Pony.ai hay WeRide để tích hợp công nghệ tự lái vào nền tảng của họ. Điều này cho thấy, dù căng thẳng địa chính trị ở cấp quốc gia có gay gắt, thì ở cấp độ doanh nghiệp và thị trường, các bên vẫn tìm thấy lợi ích chung trong việc hợp tác để phát triển. Sau London, Zurich (Thụy Sĩ) và Abu Dhabi (Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất) cũng đã lên kế hoạch cho các công ty này thử nghiệm trên chính đường phố của mình trong thời gian tới.

Triển vọng và ý nghĩa toàn cầu

Việc London trở thành "sàn đấu chung" cho robotaxi của Mỹ và Trung Quốc mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Nó cho thấy trong thế giới đa cực ngày nay, công nghệ cao có thể trở thành một lĩnh vực vừa cạnh tranh vừa phối hợp để phát triển. Thành công của mô hình này sẽ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về khả năng xây dựng các chuẩn mực và quy tắc ứng xử chung trong lĩnh vực AI và công nghệ tự trị giữa các siêu cường.

Hơn nữa, nó khẳng định vai trò của các quốc gia và thành phố "thứ ba" như Anh trong việc tạo ra không gian trung lập để thử nghiệm và định hình tương lai công nghệ. Nếu London có thể tạo ra một hệ sinh thái an toàn, công bằng và hiệu quả cho cả hai ông lớn xe điện đến từ hai quốc gia đối đầu thì các thành phố toàn cầu khác có thể noi theo. Ngược lại, nếu xung đột lợi ích, lo ngại an ninh hay sự cố nghiêm trọng xảy ra, nó cũng sẽ là những bài học để chúng ta hoàn thiện mình.

Tương lai của di chuyển đô thị đang được định hình từ những con phố nhộn nhịp của London. Cuộc đua giữa Waymo và Baidu tại đây không chỉ đơn thuần là việc ai sẽ chạy được nhiều chuyến taxi hơn. Nó là một thí nghiệm sống động về cách thế giới có thể quản lý sự cạnh tranh công nghệ chiến lược trong một kỷ nguyên đầy bất ổn. Kết quả của thí nghiệm này sẽ không chỉ quyết định bộ mặt giao thông của một thành phố, mà còn góp phần trả lời một câu hỏi lớn hơn: Liệu các cường quốc công nghệ có thể tìm ra những đảo hợp tác trong một đại dương cạnh tranh? Câu trả lời đã có.

Tử Uyên