Cuộc gặp 3 bên tại Trung Quốc và khả năng định hình trật tự thế giới mới

Cuộc gặp dự kiến ngày 19/11 giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 33 tại Thâm Quyến không đơn thuần là cuộc gặp giữa ba nhà lãnh đạo của ba cường quốc, mà còn là phép thử đối với khả năng điều chỉnh quan hệ giữa Bắc Kinh, Mátxcơva và Washington trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, xung đột khu vực và những biến động sâu sắc của kinh tế toàn cầu.

Cuộc gặp chưa từng có tiền lệ

Theo thông tin được công bố ngày 13-14/11, Nhà Trắng và Điện Kremlin đã xác nhận cuộc gặp ba bên ngày 19/11. Đây sẽ là lần đầu tiên lãnh đạo đương nhiệm của Mỹ, Nga và Trung Quốc cùng tham gia một cuộc họp thượng đỉnh ba bên. Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 33 diễn ra tại Thâm Quyến trong hai ngày 18-19/11, với Chủ tịch Tập Cận Bình chủ trì.

Đáng chú ý, cuộc gặp được xác nhận trong bối cảnh ba cường quốc đang có những tính toán khác nhau về các vấn đề quốc tế.

Tổng thống Donald Trump muốn chứng minh khả năng đưa các cường quốc vào một khuôn khổ đối thoại do Washington thúc đẩy, đồng thời tìm kiếm tiến triển về kiểm soát vũ khí hạt nhân và cuộc chiến với Iran.

Tổng thống Vladimir Putin muốn khẳng định Nga vẫn là một trung tâm quyền lực không thể thiếu trong các vấn đề quốc tế, bất chấp cuộc xung đột Ukraine và các biện pháp trừng phạt của phương Tây.

Chủ tịch Tập Cận Bình muốn tận dụng vai trò nước chủ nhà để khẳng định vị thế ngoại giao của Trung Quốc, duy trì ổn định quan hệ với Mỹ và tránh để Bắc Kinh bị cuốn vào những cam kết chiến lược bất lợi.

Sự khác biệt này rất quan trọng. Một cuộc gặp có thể tạo ra hình ảnh ba cường quốc cùng ngồi vào bàn thương lượng, nhưng điều đó không đồng nghĩa họ đã thống nhất về một trật tự thế giới mới.

Theo phân tích của Reuters ngày 14/11, cuộc gặp vẫn còn những khác biệt về chương trình nghị sự và hình thức đàm phán. Bắc Kinh không muốn bị lôi kéo vào đàm phán giải trừ hạt nhân ba bên, trong khi Washington muốn mở rộng khuôn khổ kiểm soát vũ khí và Mátxcơva có những ưu tiên riêng liên quan đến Ukraine.

Nhà Trắng thông báo, cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến diễn ra ngày 19/11 bên lề Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 33 tại Thâm Quyến. Ảnh: BBC

Nhà Trắng thông báo, cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến diễn ra ngày 19/11 bên lề Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 33 tại Thâm Quyến. Ảnh: BBC

Hạt nhân và Iran: Hai vấn đề có khả năng chi phối bàn đàm phán

Washington muốn mở rộng bàn chơi kiểm soát vũ khí hạt nhân. Đây nhiều khả năng là nội dung có tính chính thức và nổi bật nhất của cuộc gặp.

Ngày 14/11, RFE/RL dẫn thông tin từ Nhà Trắng rằng, Tổng thống Trump muốn thảo luận về việc giảm kho vũ khí hạt nhân trên thế giới. Washington coi nguy cơ phổ biến và tích tụ vũ khí hạt nhân là một vấn đề đặc biệt nguy hiểm. Tuy nhiên, giới chức Mỹ cũng cảnh báo không nên kỳ vọng cuộc gặp sẽ tạo ra một thỏa thuận cụ thể ngay lập tức.

Đằng sau đề xuất này là một vấn đề chiến lược lớn hơn: hệ thống kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa các cường quốc đang đứng trước khoảng trống đáng kể.

Hiệp ước New START giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực vào tháng 2/2026. Đây là thỏa thuận cuối cùng còn lại đặt ra những giới hạn định lượng quan trọng đối với vũ khí hạt nhân chiến lược của hai nước. Việc hiệp ước hết hiệu lực làm gia tăng nhu cầu xây dựng một cơ chế kiểm soát mới, trong khi quan hệ Mỹ - Nga vẫn thiếu lòng tin.

Về lý thuyết, Washington muốn Trung Quốc tham gia một khuôn khổ kiểm soát vũ khí rộng hơn, thay vì chỉ duy trì cơ chế song phương Mỹ - Nga. Lý do là Trung Quốc đang hiện đại hóa và mở rộng lực lượng hạt nhân, khiến cán cân răn đe chiến lược trong tương lai không còn chỉ xoay quanh hai nước.

Tuy nhiên, đây cũng chính là điểm Bắc Kinh có khả năng phản đối mạnh nhất.

Trung Quốc có kho vũ khí hạt nhân nhỏ hơn đáng kể so với Mỹ và Nga. Bắc Kinh nhiều lần cho rằng việc yêu cầu họ tham gia đàm phán giải trừ hạt nhân ba bên trong điều kiện hiện nay là không công bằng và thiếu thực tế. Tháng trước, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tiếp tục thể hiện lập trường này.

Do đó, có thể dự đoán ông Tập sẽ không chấp nhận một cam kết cắt giảm vũ khí hạt nhân ngang hàng với Mỹ và Nga. Thay vào đó, Trung Quốc có thể đề xuất đối thoại về ổn định chiến lược, minh bạch hóa nguy cơ tính toán sai lầm và duy trì các kênh liên lạc quân sự, nhưng không để mình bị ràng buộc bởi những giới hạn được xây dựng cho hai cường quốc hạt nhân lớn nhất.

Vấn đề thứ hai có ý nghĩa đặc biệt đối với cả ba nước lớn là cuộc chiến Iran. Theo Reuters ngày 9/11 và thông tin Nhà Trắng được Al Jazeera công bố ngày 14/11, ông Trump muốn đưa vấn đề chấm dứt chiến tranh Iran vào cuộc thảo luận với ông Tập và ông Putin.

Đối với Mỹ, một tiến triển ngoại giao liên quan Iran sẽ có ý nghĩa lớn trong việc chứng minh Washington vẫn có thể sử dụng sức mạnh quân sự kết hợp với ngoại giao để đạt được mục tiêu chiến lược.

Đối với Trung Quốc, đây là vấn đề gắn trực tiếp với an ninh năng lượng và lợi ích thương mại. Iran có vị trí quan trọng trong chiến lược kết nối Trung Đông của Trung Quốc, đồng thời là một nguồn cung dầu đáng chú ý. Bất ổn kéo dài tại Vùng Vịnh, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, có thể gây sức ép lên nguồn cung năng lượng và chi phí vận tải toàn cầu.

Vì vậy, Trung Quốc có động cơ thúc đẩy giảm căng thẳng, nhưng không nhất thiết chấp nhận các điều kiện của Washington đối với Tehran.

Nga cũng có những tính toán riêng. Mátxcơva duy trì quan hệ hợp tác với Iran trong nhiều lĩnh vực, trong khi cuộc chiến kéo dài có thể tác động đến cán cân quyền lực Trung Đông, thị trường năng lượng và quan hệ của Nga với các đối tác trong khu vực.

Tóm lại, ba nhà lãnh đạo có thể nhất trí về sự cần thiết phải ngăn chặn xung đột lan rộng, bảo đảm an toàn hàng hải và duy trì các kênh ngoại giao. Tuy nhiên, khả năng đạt được một thỏa thuận buộc Iran chấp nhận những điều kiện cụ thể của Mỹ là vấn đề hoàn toàn khác. Trung Quốc và Nga không có lý do rõ ràng để sử dụng ảnh hưởng của mình nhằm bảo đảm mọi yêu cầu của Washington được thực hiện.

Tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars của Nga tham gia duyệt binh trên Quảng trường Đỏ ở Mátxcơva, ngày 9/5/2024 (ảnh minh họa). Ảnh: Getty

Tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars của Nga tham gia duyệt binh trên Quảng trường Đỏ ở Mátxcơva, ngày 9/5/2024 (ảnh minh họa). Ảnh: Getty

Ukraine không thể vắng mặt trong tính toán của 3 cường quốc

Một nghịch lý đáng chú ý là Ukraine có thể không nằm trong chương trình nghị sự chính thức, nhưng lại là một trong những vấn đề quyết định ý nghĩa địa chính trị của cuộc gặp.

Theo thông tin từ Nhà Trắng được RFE/RL dẫn ngày 14/11, Washington không dự kiến đưa cuộc chiến Ukraine vào nội dung thảo luận ba bên. Mỹ cũng không có kế hoạch tổ chức một cuộc gặp riêng Trump - Putin trong chuyến đi này.

Điều này không có nghĩa Ukraine không liên quan cuộc gặp. Trái lại, mỗi nhà lãnh đạo đều có những lợi ích gắn với cuộc xung đột.

Đối với ông Putin, việc ngồi cùng bàn với Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Trung Quốc đã mang ý nghĩa chính trị đáng kể. Nga có thể sử dụng hình ảnh này để chứng minh rằng Mátxcơva vẫn là một cường quốc có tiếng nói trong việc định hình các vấn đề toàn cầu, bất chấp những nỗ lực cô lập ngoại giao của phương Tây.

Mục tiêu lớn hơn của Điện Kremlin là tìm kiếm một môi trường đàm phán thuận lợi cho Nga trong vấn đề Ukraine. Ông Putin có thể muốn thúc đẩy quan điểm rằng bất kỳ giải pháp nào cũng phải tính đến các yêu cầu an ninh của Nga và thực tế lãnh thổ trên chiến trường.

Theo Reuters ngày 14/11, Mátxcơva đã vận động để đưa Ukraine vào chương trình nghị sự, trong khi Bắc Kinh tỏ ra không muốn biến cuộc gặp ba bên thành diễn đàn giải quyết xung đột này.

Đối với ông Trump, việc không đưa Ukraine vào bàn thảo luận ba bên giúp tránh một vấn đề có thể gây bất đồng trực tiếp với ông Tập. Washington có thể duy trì một kênh trao đổi riêng với Mátxcơva mà không phải tạo ra ấn tượng rằng Mỹ đang thương lượng số phận Ukraine cùng hai cường quốc khác.

Đối với ông Tập, đây là một bài toán ngoại giao khó. Trung Quốc duy trì quan hệ đối tác chiến lược với Nga nhưng đồng thời muốn bảo vệ hình ảnh một cường quốc ủng hộ giải pháp chính trị, tôn trọng chủ quyền và phản đối việc áp đặt ý chí của các nước lớn lên những quốc gia nhỏ hơn. Nếu Bắc Kinh ủng hộ một thỏa thuận về Ukraine mà không có sự tham gia của Kiev, Trung Quốc có thể gặp khó khăn trong việc duy trì thông điệp ngoại giao này.

Vì thế, khả năng cao ông Tập sẽ tránh cam kết về một giải pháp cụ thể, thay vào đó nhấn mạnh các nguyên tắc chung như đối thoại, ngừng giao tranh, giải quyết bất đồng bằng biện pháp chính trị và bảo đảm an ninh lâu dài.

Một vấn đề khác không thể bỏ qua là nguy cơ xuất hiện hình ảnh về một Yalta mới. Hội nghị Yalta trên bán đảo Crimea tháng 2/1945 từng chứng kiến lãnh đạo Mỹ, Liên Xô và Anh thảo luận về cấu trúc châu Âu và trật tự hậu chiến. Việc ba nhà lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc gặp nhau trong bối cảnh Ukraine vẫn đang chiến tranh khiến nhiều nhà quan sát liên tưởng đến khả năng các cường quốc thỏa thuận về phạm vi ảnh hưởng mà không có sự tham gia của những quốc gia chịu tác động trực tiếp.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng cảnh báo không muốn cuộc gặp trở thành một phiên bản Yalta mới, nơi các cường quốc phân chia lại ảnh hưởng. Reuters ghi nhận sự lo ngại tương tự từ Kiev và một số chính phủ khác.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa biểu tượng ngoại giao và một thỏa thuận phân chia ảnh hưởng thực sự. Ba nhà lãnh đạo có thể tạo ra hình ảnh về một cơ chế tham vấn giữa các cường quốc, nhưng không có cơ sở để kết luận rằng họ sẽ đạt được thỏa thuận về lãnh thổ Ukraine, Đông Âu hay các khu vực khác.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bắt tay nữ quân nhân Ukraine. Nguồn: Atlantic Council

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bắt tay nữ quân nhân Ukraine. Nguồn: Atlantic Council

Chủ nhà muốn khẳng định vai trò trung tâm nhưng không muốn gánh trách nhiệm thay Mỹ và Nga

Trong cuộc gặp ba bên sắp tới, ông Tập có một vị thế đặc biệt: vừa là một trong ba người tham gia, vừa là người chủ trì sự kiện tại Trung Quốc.

Đây là cơ hội để Bắc Kinh thể hiện rằng Trung Quốc không chỉ là một cường quốc kinh tế mà còn có khả năng triệu tập, kết nối và thúc đẩy đối thoại giữa những đối thủ chiến lược lớn nhất thế giới. Có ba mục tiêu đáng chú ý.

Thứ nhất, khẳng định vị thế của Trung Quốc trong một trật tự quốc tế đa cực. Việc Tổng thống Mỹ và Tổng thống Nga cùng đến Thâm Quyến để gặp ông Tập tạo ra hình ảnh Trung Quốc là một trung tâm ngoại giao quan trọng. Bắc Kinh có thể sử dụng sự kiện này để quảng bá thông điệp rằng các vấn đề toàn cầu cần được giải quyết thông qua tham vấn giữa các cường quốc, thay vì phụ thuộc vào một trung tâm quyền lực duy nhất.

Thứ hai, tránh để quan hệ Trung - Nga bị đặt trong thế đối đầu với quan hệ Trung - Mỹ. Trung Quốc không muốn mất đối tác chiến lược quan trọng là Nga, nhưng cũng không muốn quan hệ với Mỹ rơi vào một cuộc khủng hoảng mới, nhất là khi hai nền kinh tế còn phụ thuộc lẫn nhau trên nhiều lĩnh vực.

Thứ ba, tận dụng ngoại giao để giảm sức ép an ninh và kinh tế. Trung Quốc có lợi ích trong việc duy trì ổn định thương mại, công nghệ, chuỗi cung ứng và các tuyến vận tải quốc tế. Một cuộc đối thoại ba bên có thể tạo thêm không gian để Bắc Kinh xử lý các bất đồng với Washington mà không phải nhượng bộ trên những vấn đề cốt lõi.

Tuy nhiên, có một giới hạn rất rõ: Trung Quốc không muốn bị biến thành bên bảo lãnh cho những thỏa thuận mà Mỹ và Nga tự xây dựng.

Hãng tin AP ngày 14/11 dẫn nhận định của bà Sun Yun, Giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson (Mỹ), rằng Bắc Kinh muốn có hình ảnh ngoại giao từ cuộc gặp nhưng không muốn phải gánh những chi phí đi kèm. Đây là một nhận xét đáng chú ý để hiểu cách tiếp cận của Trung Quốc.

Nói cách khác, ông Tập muốn trở thành người kết nối các bên, chứ không muốn Trung Quốc phải đứng ra bảo đảm rằng Iran chấp nhận điều kiện của Mỹ, Nga đạt được mục tiêu ở Ukraine hay Washington và Mátxcơva thống nhất được một hiệp ước hạt nhân mới.

Tấm biển với dòng chữ quảng bá APEC 2026 tại một trạm xe buýt ở thành phố Thâm Quyến - “Hội tụ tại Thâm Quyến, chứng kiến những kỳ tích”. Ảnh: Thái An

Tấm biển với dòng chữ quảng bá APEC 2026 tại một trạm xe buýt ở thành phố Thâm Quyến - “Hội tụ tại Thâm Quyến, chứng kiến những kỳ tích”. Ảnh: Thái An

AI và cạnh tranh kinh tế

Cuộc gặp ba bên diễn ra bên lề APEC, một diễn đàn tập trung vào hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương. Vì vậy, ngoài các vấn đề an ninh, những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến kinh tế toàn cầu cũng có thể được đề cập.

Trí tuệ nhân tạo (AI) là một ví dụ. Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh quyết liệt trong lĩnh vực bán dẫn, mô hình AI, hạ tầng tính toán và các công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, hai nước cũng có lợi ích chung trong việc ngăn chặn AI bị lợi dụng để tiến hành tấn công mạng, thao túng hệ thống thông tin hoặc gây ra những sự cố vượt ngoài khả năng kiểm soát của con người.

Một nghiên cứu của Viện Brookings (Mỹ) công bố ngày 12/11 đề cập khả năng Mỹ và Trung Quốc xây dựng cơ chế thông báo sự cố AI, thiết lập kênh chia sẻ thông tin kỹ thuật không nhạy cảm và tiến tới đối thoại thường xuyên hơn về quản trị rủi ro công nghệ.

Tuy nhiên, đây chủ yếu là triển vọng hợp tác song phương Mỹ - Trung, không nhất thiết là một nội dung có thể đạt đồng thuận ở cấp ba bên. Nga có thể tham gia trao đổi về các nguyên tắc an ninh công nghệ, nhưng những vấn đề sâu hơn liên quan kiểm soát xuất khẩu chip, dữ liệu và công nghệ lưỡng dụng khó có thể giải quyết trong một cuộc gặp ngắn.

Thương mại và chuỗi cung ứng cũng là vấn đề đáng chú ý, đặc biệt trong quan hệ Mỹ - Trung. Theo AP, trước thềm cuộc gặp, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã thúc giục Trung Quốc thực hiện các cam kết về mua nông sản, đất hiếm và khoáng sản quan trọng. Phía Trung Quốc đồng thời bày tỏ quan ngại về các biện pháp hạn chế thương mại của Washington.

Hai nước đang duy trì một thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh, dự kiến hết hạn vào tháng 1/2027. Theo phân tích của Brookings, việc kéo dài thỏa thuận này có thể là một trong những mục tiêu của cuộc gặp Trump - Tập bên lề APEC, mặc dù hai bên chưa nhất thiết phải đưa ra quyết định cuối cùng ngay tại Thâm Quyến.

Ở cấp độ ba bên, khó có khả năng thương mại Mỹ - Trung - Nga được đặt trong một khuôn khổ đàm phán thống nhất. Ba nước có những quan hệ kinh tế và chế độ trừng phạt rất khác nhau. Nhưng thông điệp về duy trì ổn định chuỗi cung ứng, bảo đảm an ninh năng lượng và tránh những cú sốc kinh tế toàn cầu có thể được đưa vào tuyên bố chung nếu ba bên tìm được tiếng nói tương đồng.

Du khách Campuchia trò chuyện bằng tiếng Anh với chú chó robot AI tại một cửa hàng công nghệ ở Thâm Quyến. Video: Thái An

Mở đường cho một thỏa thuận chiến lược giữa ba cường quốc?

Có ít nhất ba kịch bản về kết quả cuộc gặp.

Thứ nhất, đạt đồng thuận nguyên tắc, chưa có thỏa thuận thực chất. Đây là kịch bản có cơ sở đáng kể nhất. Ba nhà lãnh đạo có thể ra tuyên bố hoặc thể hiện sự đồng thuận về một số nguyên tắc: ngăn chặn chiến tranh hạt nhân, duy trì đối thoại giữa các cường quốc, bảo đảm an ninh hàng hải, thúc đẩy giải pháp ngoại giao cho các xung đột và tăng cường hợp tác trong những vấn đề toàn cầu.

Tuy nhiên, những tuyên bố như vậy sẽ không đồng nghĩa với việc Mỹ, Nga và Trung Quốc đã thống nhất cách giải quyết các cuộc chiến tại Ukraine và Iran.

Một cuộc gặp cấp cao có thể tạo ra sự đồng thuận về nguyên tắc, nhưng việc thực hiện vẫn phụ thuộc vào các cuộc đàm phán giữa những cơ quan chuyên môn, lợi ích quốc gia và diễn biến thực tế trên chiến trường.

Đáng chú ý, giới chức Mỹ đã nói rõ rằng Washington không kỳ vọng đạt được thỏa thuận hạt nhân ngay tại cuộc gặp này. Các chuyên gia được AP dẫn lời cũng cho rằng sự kiện có thể mang tính biểu tượng nhiều hơn là tạo ra kết quả ngoại giao cụ thể.

Thứ hai, hình thành cơ chế tham vấn ba bên, tạo tiền đề cho một cấu trúc đối thoại mới. Nếu cuộc gặp thành công về mặt ngoại giao, ba nước có thể nhất trí duy trì tiếp xúc cấp cao hoặc giao các cơ quan ngoại giao, an ninh tiếp tục nghiên cứu những lĩnh vực có thể hợp tác. Đây sẽ là kết quả đáng chú ý hơn một tuyên bố chung đơn thuần. Một cơ chế tham vấn ba bên, dù chưa phải liên minh hay một tổ chức quốc tế chính thức, cũng có thể giúp Washington, Mátxcơva và Bắc Kinh trao đổi trực tiếp về những vấn đề có nguy cơ dẫn đến đối đầu.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa ba nước sẽ hình thành một liên minh chiến lược. Mỹ và Trung Quốc vẫn cạnh tranh về vị thế kinh tế, công nghệ và ảnh hưởng tại châu Á - Thái Bình Dương. Mỹ và Nga vẫn có những bất đồng sâu sắc về an ninh châu Âu. Nga và Trung Quốc tuy có quan hệ đối tác chiến lược gần gũi nhưng không hoàn toàn có cùng lợi ích trong mọi vấn đề.

Thứ ba, cuộc gặp tạo ra bước ngoặt về cách các cường quốc xử lý những điểm nóng quốc tế. Đây là kịch bản có tác động lớn nhất nhưng cũng đòi hỏi nhiều điều kiện nhất. Nếu ông Trump thuyết phục được ông Tập và ông Putin phối hợp thúc đẩy một giải pháp cho Iran, đồng thời mở ra tiến trình kiểm soát vũ khí hạt nhân mới, cuộc gặp có thể tạo tiền đề cho một giai đoạn ngoại giao cường quốc khác trước.

Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất nằm ở chỗ ba nước không có cùng cách nhìn về những vấn đề này. Trung Quốc không muốn bị ràng buộc vào một hiệp ước hạt nhân bất lợi; Nga muốn bảo vệ lợi ích chiến lược của mình; còn Mỹ muốn duy trì ưu thế trong cấu trúc an ninh toàn cầu.

Bởi vậy, không nên đồng nhất việc ba nhà lãnh đạo ngồi cùng bàn với khả năng họ có thể cùng giải quyết những cuộc khủng hoảng mà chính sách của mỗi nước đang góp phần định hình.

Nhìn tổng thể, dự báo hợp lý là cuộc gặp sẽ tạo ra một dấu mốc ngoại giao và một số cam kết về đối thoại, nhưng khó tạo ra một thỏa thuận mang tính bước ngoặt đối với Ukraine, Iran hoặc kho vũ khí hạt nhân toàn cầu.

Thế giới sẽ thay đổi như thế nào sau cuộc gặp Thâm Quyến?

Ngay cả khi không đạt được thỏa thuận lớn, cuộc gặp vẫn có thể tạo ra những tác động vượt ra ngoài phạm vi quan hệ ba nước.

Thứ nhất, vai trò của các cường quốc trong việc định hình trật tự quốc tế sẽ được đặt ra rõ nét hơn. Việc Mỹ, Nga và Trung Quốc cùng tham gia một cuộc gặp ba bên sẽ tạo tiền lệ về một diễn đàn tham vấn giữa ba trung tâm quyền lực lớn. Điều này có thể củng cố xu hướng giải quyết những vấn đề an ninh quan trọng thông qua thương lượng giữa các cường quốc.

Nhưng xu hướng đó cũng đặt ra câu hỏi về vai trò của Liên Hợp Quốc, luật pháp quốc tế và quyền tham gia của những nước trực tiếp chịu ảnh hưởng.

Nếu các vấn đề như Ukraine, Iran hay an ninh châu Á được thảo luận mà không có sự tham gia của những quốc gia liên quan, nguy cơ hình thành các thỏa thuận thiếu tính chính danh sẽ gia tăng.

Thứ hai, các đồng minh của Mỹ sẽ phải chú ý hơn đến mức độ ổn định trong cam kết của Washington. Đối với châu Âu, cuộc gặp đặt ra câu hỏi về tương lai an ninh Ukraine và vai trò của NATO trong cấu trúc an ninh châu Âu. Đối với Nhật Bản, Hàn Quốc..., việc Tổng thống Mỹ trực tiếp ngồi cùng lãnh đạo Trung Quốc và Nga có thể làm dấy lên những quan ngại về khả năng Washington ưu tiên các thỏa thuận giữa các cường quốc hơn những cam kết với đối tác.

Đây không nhất thiết là dấu hiệu Mỹ sẽ từ bỏ các đồng minh. Nhưng những nước này có lý do để theo dõi kỹ mọi tuyên bố liên quan đến an ninh khu vực, đặc biệt là vấn đề Đài Loan và cán cân quân sự tại Tây Thái Bình Dương.

Các chuyên gia Brookings cũng lưu ý rằng tác động biểu tượng của cuộc gặp có thể lớn hơn những kết quả thực chất, nhất là đối với cảm nhận của các đồng minh Mỹ tại châu Âu và châu Á.

Thứ ba, các nước đang phát triển sẽ phải đối diện cả cơ hội và thách thức trong môi trường cạnh tranh mới. Một mặt, nếu ba cường quốc duy trì được đối thoại, nguy cơ xung đột lớn và gián đoạn kinh tế toàn cầu có thể giảm xuống. Điều này có lợi cho thương mại, đầu tư, năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế. Mặt khác, nếu các cường quốc ngày càng ưu tiên những thỏa thuận song phương hoặc nhóm nhỏ, tiếng nói của các nước vừa và nhỏ có nguy cơ bị thu hẹp trong những quyết định liên quan trực tiếp đến lợi ích của họ.

Đó cũng là lý do nhiều quốc gia không muốn cuộc gặp Thâm Quyến bị diễn giải thành một phiên bản mới của Hội nghị Yalta.

Cuộc gặp giữa ba ông Trump - Putin - Tập tại Thâm Quyến có thể đi vào lịch sử như lần đầu tiên lãnh đạo ba cường quốc hàng đầu thế giới cùng ngồi vào một bàn đàm phán ba bên. Nhưng giá trị thực sự của sự kiện không nằm ở bức ảnh ba nhà lãnh đạo đứng cạnh nhau, mà ở những gì họ có thể thống nhất và sẵn sàng thực hiện sau đó.

Ông Trump muốn chứng minh Mỹ vẫn giữ vai trò trung tâm trong các vấn đề toàn cầu. Ông Putin muốn khẳng định Nga không thể bị gạt ra khỏi những quyết định lớn của thế giới. Ông Tập muốn đưa Trung Quốc trở thành một trung tâm điều phối ngoại giao có ảnh hưởng ngày càng lớn. Ba mục tiêu này có thể tạo ra động lực để các nhà lãnh đạo gặp nhau, nhưng không bảo đảm họ sẽ tìm được tiếng nói chung.

Khả năng đáng chú ý nhất là Thâm Quyến sẽ trở thành điểm khởi đầu cho một hình thức đối thoại mới giữa ba cường quốc, thay vì nơi ra đời một thỏa thuận phân chia lại thế giới. Những khác biệt về Ukraine, Iran, vũ khí hạt nhân và lợi ích tại châu Á vẫn quá lớn để có thể giải quyết trong một cuộc gặp.

Dẫu vậy, chỉ riêng việc Mỹ, Nga và Trung Quốc cùng chấp nhận ngồi vào bàn đã phản ánh một thực tế: trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng phức tạp, không một cường quốc nào có thể dễ dàng áp đặt ý chí của mình lên toàn bộ hệ thống quốc tế.

Giới thiệu kết quả in 3D tại cửa hàng công nghệ Bambu Lab ở Thâm Quyến. Video: Tư Hiền

Thái An

Nguồn Tiền Phong: https://tienphong.vn/cuoc-gap-3-ben-tai-trung-quoc-va-kha-nang-dinh-hinh-trat-tu-the-gioi-moi-post1894530.tpo