Cuộc hẹn với điện ảnh Việt thời kỳ đổi mới

Phim "Gái nhảy" khiến khán giả suy nghĩ về những mặt trái của xã hội.

17 tác phẩm tiêu biểu được giới thiệu tại chương trình sẽ không chỉ gợi lại ký ức màn ảnh mà còn mở ra cuộc đối thoại về những chuyển động của điện ảnh Việt Nam trong gần 40 năm qua.

Lát cắt của điện ảnh thời Đổi mới

Mỗi bộ phim, ở thời điểm ra đời, đều mang dấu ấn riêng về đề tài, ngôn ngữ thể hiện, cách tiếp cận đời sống và mối quan hệ giữa điện ảnh với khán giả. Vì thế, 17 tác phẩm được giới thiệu trong chương trình góp phần phác họa hành trình điện ảnh Việt Nam qua nhiều giai đoạn, từ những câu chuyện phản ánh hiện thực xã hội đến các tìm tòi mới trong cách kể chuyện và biểu đạt con người.

Ở cuối thập niên 1980, các phim như Thị trấn yên tĩnh (1986), Thằng Bờm (1987), Tướng về hưu (1988), Gánh xiếc rong (1988) xuất hiện trong bối cảnh xã hội bắt đầu có nhiều chuyển động mạnh mẽ. Điện ảnh khi ấy bắt đầu nhìn sâu hơn vào những xung đột bên trong đời sống. Những va đập giữa cũ và mới, giữa nếp nghĩ truyền thống và thực tế xã hội đang đổi thay, trở thành chất liệu quan trọng trên màn ảnh.

Tướng về hưu là ví dụ tiêu biểu cho cách điện ảnh đặt con người vào những biến động tinh thần của thời cuộc. Phía sau câu chuyện một vị tướng trở về với gia đình là những day dứt về nếp nhà, đạo lý và cảm giác lạc lõng và sự chênh vênh của con người khi nhiều giá trị bị đảo lộn. Sang đầu thập niên 1990, Vị đắng tình yêu và Hãy tha thứ cho em cho thấy một chuyển hướng rõ hơn trong cách tiếp cận khán giả. Tình yêu, tuổi trẻ, lựa chọn cá nhân và cảm xúc đời thường bước vào trung tâm câu chuyện. Đây cũng là giai đoạn điện ảnh Việt Nam bắt đầu quan tâm rõ hơn đến thị hiếu đại chúng, với nhu cầu được nhìn thấy những câu chuyện gần gũi, mềm mại và giàu cảm xúc cá nhân hơn.

Đến những năm 2000, diện mạo điện ảnh Việt trở nên đa dạng hơn. Thung lũng hoang vắng (2001), Mùa len trâu, Thời xa vắng (cùng năm 2004), Cánh đồng bất tận (2010) gợi mở những không gian đời sống giàu chất văn học, từ miền núi, làng quê đến miền sông nước. Trong những không gian ấy, thân phận con người, ký ức và dư âm của thời cuộc in dấu vào từng nếp sống, từng lựa chọn.

Giai đoạn sau, các phim như Chơi vơi (2009), Bi, đừng sợ! (2010), Đập cánh giữa không trung (2014), Đảo của dân ngụ cư (2017) lại khắc họa đậm nét tiếng nói cá nhân. Ở những tác phẩm này, nhà làm phim không theo lối kể tuyến tính quen thuộc, mà chú ý nhiều hơn đến cảm giác, thân phận, đời sống nội tâm và những khoảng tối khó gọi tên trong xã hội đương đại.

Bi, đừng sợ! là một trường hợp đáng chú ý. Bộ phim đầu tay của đạo diễn Phan Đăng Di từng được nhắc đến như một dấu mốc của làn sóng điện ảnh độc lập Việt Nam, đồng thời gây nhiều tranh luận khi ra mắt trong nước. Việc tác phẩm được giới thiệu trong chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ đổi mới” tạo cơ hội để khán giả hôm nay tiếp nhận bộ phim bằng tâm thế khác.

Có thể thấy, điện ảnh Việt thời kỳ đổi mới là sự đan xen giữa phim nhà nước và phim thị trường, giữa tác phẩm chuyển thể văn học và những tìm tòi nguyên bản, giữa nhu cầu phản ánh hiện thực và khát vọng làm mới ngôn ngữ điện ảnh. Chính sự không thuần nhất ấy làm nên một diện mạo phong phú, nhiều tranh luận nhưng cũng nhiều giá trị để nhìn lại.

"Bi, đừng sợ!" mượn đôi mắt nhìn của cậu bé con 6 tuổi để miêu tả về thế giới người lớn cùng những phức tạp của nó.

Cơ hội đối thoại với ký ức màn ảnh

Với nhiều khán giả, những suất chiếu lần này không chỉ là dịp xem lại phim cũ mà còn là cuộc hẹn ký ức. Chị Nguyễn Minh Anh (SN 1979, phường Hòa Khánh) cho biết chị đặc biệt mong chờ chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ đổi mới”. “Có những bộ phim tôi từng xem khi còn trẻ, giờ xem lại có lẽ sẽ cảm nhận nhiều điều khác hơn. Tôi cũng muốn đưa con đi xem để con hiểu thêm về phim Việt của giai đoạn trước”, chị Minh Anh chia sẻ.

Không chỉ gợi lại ký ức với những khán giả từng xem các bộ phim này, chương trình còn mở ra cơ hội tiếp cận với nhiều tác phẩm ít phổ biến hơn. Theo ban tổ chức, trong 17 tác phẩm được giới thiệu lần này, có những bộ phim trước đây chủ yếu phục vụ nhiệm vụ chính trị hoặc nghiên cứu, chưa từng được phát hành thương mại rộng rãi. Vì vậy, chương trình là cơ hội để công chúng tiếp cận nhiều dòng phim, phong cách sáng tác và cách nhìn khác nhau của điện ảnh Việt Nam thời kỳ đổi mới.

Với khán giả trẻ, các bộ phim còn giúp họ hình dung rõ hơn đời sống xã hội qua từng thời kỳ: từ thẩm mỹ, nếp nghĩ đến cách con người giao tiếp, ứng xử với nhau. Anh Trần Hoàng Nam (SN 2007, phường Hải Châu) cho rằng chương trình giúp những khán giả trẻ như anh tiếp cận các bộ phim từng gắn với ký ức của thế hệ cha mẹ. “Nếu không có những suất chiếu như thế này, có lẽ tôi rất khó xem các bộ phim để hiểu vì sao chúng từng được nhiều người nhắc nhớ. Qua đó, người trẻ cũng có thêm góc nhìn về điện ảnh Việt và đời sống của các thế hệ trước”, Nam nói.

Bên cạnh hoạt động trình chiếu, chương trình còn có các buổi giao lưu với nghệ sĩ, nhà làm phim, giúp khán giả nhìn lại hành trình phát triển của điện ảnh Việt Nam trong 40 năm đổi mới của đất nước. Đây là cơ hội để công chúng hiểu thêm bối cảnh ra đời, điều kiện sản xuất và vị trí của từng tác phẩm trong dòng chảy điện ảnh Việt.

Việc các bộ phim được trình chiếu lại không chỉ có ý nghĩa với công chúng mà còn gợi nhiều cảm xúc với những người làm phim. Đạo diễn Lê Hoàng bày tỏ, cảm giác ấy đặc biệt bởi đây là dịp anh nhìn lại chặng đường đã qua, suy nghĩ thêm về giá trị của tác phẩm trong đời sống điện ảnh hôm nay.

Cùng chung cảm xúc, đạo diễn Phan Đăng Di cho biết Bi, đừng sợ! trở lại với khán giả sau khoảng 16 năm kể từ buổi chiếu đầu tiên. “Tôi có chút háo hức, muốn biết phản ứng của khán giả khi xem lại bộ phim sau một quãng thời gian”. Theo anh, bên cạnh chuyển động về kinh tế, các chuyển động về văn hóa, nghệ thuật cũng rất quan trọng. Trong đó, điện ảnh là một kênh đặc biệt để ghi dấu tinh thần thời đại, lưu giữ những biến chuyển trong đời sống xã hội và tâm thế con người Việt Nam qua từng thời kỳ.

Trong bối cảnh DANAFF IV hướng tới thông điệp kết nối điện ảnh châu Á với thế giới, chương trình “Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ đổi mới” cũng góp phần tạo thêm điểm nhấn cho điện ảnh chủ nhà. Điện ảnh Việt Nam hiện diện không chỉ bằng các tác phẩm mới, các dự án đang tìm đường ra khu vực, mà còn bằng ký ức, di sản và những thành tựu đã góp phần định hình diện mạo điện ảnh dân tộc.

Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV) diễn ra từ ngày 28/6 đến 4/7 với khẩu hiệu “DANAFF - Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới”. Sự kiện do UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) tổ chức, dự kiến đón khoảng 900 đại biểu, trong đó có 200 khách quốc tế.

Chương trình gồm các hoạt động chính như chiếu phim dự thi và không dự thi, 3 hội thảo quốc tế, 7 chương trình chuyên ngành cùng nhiều hoạt động bên lề. Theo ban tổ chức, liên hoan phim năm nay đã tiếp nhận 218 phim tham dự, tăng gấp đôi so với năm 2025; qua đó tuyển chọn 12 phim châu Á dự thi và 19 phim vào chương trình “Toàn cảnh điện ảnh châu Á”.