'Cứu tinh' điều trị người nghiện ma túy đá hóa ra là một loại thuốc quen thuộc?

Cuộc chiến chống vấn nạn nghiện ma túy đá (methamphetamine) vừa ghi nhận một bước tiến mang tính lịch sử, khi kết quả từ một nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn tại Australia cho thấy thuốc chống trầm cảm mirtazapine thông thường có thể giảm đáng kể tần suất sử dụng ma túy đá ở người nghiện nặng.

Nghiên cứu mang tính đột phá này, được biết đến với tên gọi Thử nghiệm Tina, do Trung tâm Nghiên cứu Ma túy và Rượu Quốc gia thuộc Đại học New South Wales (Australia) dẫn dắt với sự tham gia của 339 người trưởng thành mắc rối loạn sử dụng ma túy đá từ trung bình đến nặng. Các bệnh nhân được tuyển chọn từ 6 phòng khám ngoại trú trên khắp Australia để đảm bảo tính thực tế và đa dạng.

Theo kết quả được đăng trên tạp chí JAMA Psychiatry, những người sử dụng 30mg mirtazapine mỗi ngày trong vòng 12 tuần đã giảm được trung bình 7 ngày sử dụng ma túy đá trong tháng gần nhất, vượt xa con số 4,8 ngày ở nhóm dùng giả dược. Kết quả này tương đương việc giảm từ 8% đến 10% nguy cơ sử dụng ma túy vào bất kỳ ngày nào, một con số đầy khích lệ trong việc điều trị người nghiện.

Giáo sư Rebecca McKetin, trưởng nhóm nghiên cứu, khẳng định kết quả là một "bước ngoặt lớn" vì đây là thử nghiệm đầu tiên trên thế giới xác nhận chắc chắn mirtazapine có thể áp dụng ngay vào thực hành lâm sàng thông thường thay vì chỉ dừng ở quy mô phòng thí nghiệm.

Mirtazapine thông thường có thể giảm đáng kể tần suất sử dụng ma túy đá ở người nghiện nặng. Ảnh minh họa: Flavio Brancaleone/AAP PHOTOS

Trước đây, các nghiên cứu nhỏ tại Mỹ từng gợi ý về tác dụng này nhưng lại gặp hạn chế về quy mô và đối tượng tham gia. Thử nghiệm Tina đã khắc phục triệt để những thiếu sót đó bằng cách nghiên cứu trên nhóm bệnh nhân thực tế, đa dạng về giới tính và bao gồm cả những người đang phải vật lộn với chứng trầm cảm.

Ý nghĩa của phát hiện này còn nằm ở khả năng can thiệp toàn diện vào đời sống của người bệnh. Phó Giáo sư Shalini Arunogiri, bác sĩ chuyên khoa tâm thần chuyên điều trị nghiện tại Đại học Monash (Australia) và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết mirtazapine giúp tiếp cận điều trị một cách tích hợp hơn khi đồng thời cải thiện giấc ngủ và tâm trạng – hai yếu tố cốt lõi thường bị rối loạn và khiến vòng xoáy nghiện ngập trở nên trầm trọng hơn.

Ngay cả khi mức độ giảm sử dụng ma túy đá được xem là khiêm tốn, nó vẫn mang lại lợi ích rõ rệt về sức khỏe và là cầu nối để người bệnh lần đầu tiên mở lòng thảo luận về tình trạng của mình với bác sĩ.

Về mặt an toàn, dù thuốc có gây ra một số tác dụng phụ phổ biến như buồn ngủ và tăng cân khiến tỷ lệ ngừng thuốc đạt mức 23%, các chuyên gia vẫn nhận định đây là mức độ chấp nhận được và không có vấn đề gì bất ngờ xảy ra.

Mirtazapine là một loại thuốc kê đơn (ETC) dùng để điều trị các chứng trầm cảm nặng, rối loạn lo âu và mất ngủ nhờ tác dụng an thần mạnh. Loại thuốc này có mặt trên thị trường từ lâu với các tên thương mại như Avanza, Mirtanza, Remeron hay Mirastad ... và nổi tiếng với hiệu quả cải thiện giấc ngủ nhanh chóng, thường được bác sĩ ưu tiên chỉ định khi bệnh nhân bị sụt cân hoặc mất ngủ do trầm cảm.

Theo báo cáo mới nhất của Cơ quan Phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC), thế giới hiện có khoảng 30,7 triệu người nghiện chất kích thích dạng amphetamine, trong đó có ma túy đá. Trong bối cảnh vẫn chưa có bất kỳ loại thuốc đặc trị nào được phê duyệt để điều trị dứt điểm vấn đề này, việc phát hiện ra khả năng của mirtazapine mở ra niềm hy vọng đầu tiên đối với hàng triệu ca nghiện ma túy đá trên toàn cầu.

Bên cạnh đó, không chỉ hứa hẹn làm giảm tỷ lệ lệ thuộc vào chất kích thích, mirtazapine còn có thể giúp hạn chế hàng loạt biến chứng nguy hiểm đi kèm như đột quỵ, suy thận, nhiễm virus HIV, viêm gan C, loạn thần và nguy cơ tử vong sớm.

Với những bằng chứng lâm sàng thuyết phục, các chuyên gia kỳ vọng loại thuốc cũ nhưng hiệu quả này sẽ sớm được mở rộng chỉ định chính thức, giúp hàng triệu người đang vật lộn với ma túy đá có thêm một lựa chọn điều trị khả thi, rẻ tiền và dễ thực hiện ngay tại cộng đồng.