Đã có cơ chế gỡ vướng, dự án chống ngập TP.HCM vẫn mắc kẹt vì bài toán thanh toán

Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) được kỳ vọng sẽ hoàn thành trong năm 2026, góp phần kiểm soát ngập cho khu vực rộng khoảng 570km² với hơn 6,5 triệu dân, đồng thời nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu của đô thị lớn nhất cả nước.

Dự án chống ngập 10.000 tỷ đã đạt hơn 90% tổng khối lượng công việc.

Tuy nhiên, dù Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết nhằm tháo gỡ khó khăn, dự án vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm các vướng mắc về thanh toán. Báo cáo mới nhất của Kiểm toán Nhà nước cho thấy nhiều phương án xử lý do UBND TP.HCM đề xuất chưa phù hợp quy định pháp luật, trong khi quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT vẫn chưa được xác định sau gần một thập kỷ, khiến công trình tiếp tục đối mặt nguy cơ kéo dài tiến độ và phát sinh thêm chi phí.

Nhiều phương án tháo gỡ chưa phù hợp quy định

Theo Báo cáo số 48/BC-KTNN-TH của Kiểm toán Nhà nước, trong quá trình xử lý khó khăn cho dự án, UBND TP.HCM đã nhiều lần đề xuất các phương án thanh toán kết hợp bằng tiền và quỹ đất nhằm tiếp tục triển khai công trình.

Tuy nhiên, các phương án này chưa phù hợp với quy định pháp luật tại thời điểm ký kết Hợp đồng BT và chưa khắc phục được những tồn tại đã được Chính phủ chỉ ra tại Nghị quyết số 40/NQ-CP.

Tình trạng ngập do mưa kết hợp triều cường tại TP.HCM diễn ra căng thẳng nhiều năm qua.

Cụ thể, phương án bố trí vốn đầu tư công để thanh toán cho hợp đồng BT được Kiểm toán Nhà nước xác định không phù hợp với phương án tiếp tục triển khai dự án đã được nêu trong Nghị quyết 40/NQ-CP, đồng thời thuộc trường hợp pháp luật về đầu tư công không cho phép.

Bên cạnh đó, đề xuất sử dụng ngân sách địa phương ủy thác qua Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP.HCM (HIFC) để cho dự án vay cũng được xác định không phù hợp với khoản 3 Điều 17 Nghị định số 147/2020/NĐ-CP.

Theo cơ quan kiểm toán, mặc dù Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 40/NQ-CP năm 2021 và tiếp đó là Nghị quyết 212/NQ-CP năm 2025 nhằm tháo gỡ các vướng mắc của dự án, song việc triển khai thực hiện vẫn còn chậm, chưa đầy đủ và chưa giải quyết được các vấn đề cốt lõi.

Đây cũng là nguyên nhân khiến dự án phải dừng thi công từ ngày 15/11/2020 đến nay do chưa hoàn tất các thủ tục thanh toán, dẫn tới việc ngân hàng dừng giải ngân vốn.

Tính đến ngày 21/11/2025, tổng lãi vay phát sinh của dự án đã lên tới khoảng 2.297 tỷ đồng.

Cam kết 9 tháng, hơn 9 năm vẫn chưa xác định được quỹ đất

Một trong những nội dung được Kiểm toán Nhà nước đặc biệt lưu ý là việc xác định quỹ đất thanh toán cho dự án.

Theo Hợp đồng BT được ký kết năm 2016, dự án được xác định thanh toán bằng 3 khu đất và dự kiến bổ sung thêm 4 khu đất khác. UBND TP.HCM cam kết phối hợp với nhà đầu tư xác định quỹ đất thanh toán trong thời hạn 9 tháng kể từ ngày 27/5/2016.

Sau hơn 9 năm kể từ ngày ký hợp đồng BT, quỹ đất thanh toán cho dự án chống ngập TP.HCM vẫn chưa được xác định.

Tuy nhiên, theo báo cáo kiểm toán, đến ngày 21/11/2025, tức sau hơn 9 năm 6 tháng kể từ thời điểm cam kết, TP vẫn chưa xác định chính thức quỹ đất thanh toán, chưa xác định giá trị quỹ đất và cũng chưa thực hiện thanh toán quỹ đất cho dự án.

Kiểm toán Nhà nước đánh giá việc bố trí quỹ đất thanh toán còn quá chậm so với yêu cầu đặt ra.

Không chỉ chậm tiến độ, quá trình chuẩn bị quỹ đất còn phát sinh nhiều bất cập. Một số khu đất được đưa vào phương án thanh toán sau đó phải điều chỉnh diện tích, thay đổi quy hoạch hoặc chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý liên quan. Cơ quan kiểm toán cũng chỉ ra có những khu đất chưa đủ điều kiện nhưng vẫn được đưa vào danh mục quỹ đất dự kiến thanh toán, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp và khiếu kiện.

Theo Kiểm toán Nhà nước, việc chậm xác định quỹ đất đối ứng là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến dự án chưa thể hoàn tất phương án tài chính, kéo dài quá trình xử lý các vướng mắc liên quan đến hợp đồng BT.

Báo cáo kiểm toán cho thấy tổng mức đầu tư của dự án đã được điều chỉnh từ hơn 9.616 tỷ đồng lên hơn 14.446 tỷ đồng vào năm 2025, tăng khoảng 4.520 tỷ đồng so với phương án ban đầu.

Trong khi đó, công trình đã dừng thi công hơn 5 năm, kéo theo nhiều hệ lụy như phát sinh chi phí lãi vay lớn, một số thiết bị mua sắm hết thời hạn bảo hành hoặc có nguy cơ lạc hậu công nghệ, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư của dự án.

Từ kết quả kiểm toán, Kiểm toán Nhà nước kiến nghị UBND TP.HCM khẩn trương rà soát phương án tài chính, xác định và hoàn tất thủ tục quỹ đất thanh toán theo đúng quy định; đồng thời kiểm điểm trách nhiệm các tổ chức, cá nhân liên quan đến việc để dự án dừng thi công kéo dài làm tăng tổng mức đầu tư và phát sinh chi phí.

Theo cơ quan kiểm toán, việc sớm xử lý dứt điểm các vướng mắc không chỉ nhằm đưa dự án chống ngập trọng điểm về đích mà còn góp phần tránh tiếp tục lãng phí nguồn lực đầu tư đã bỏ ra trong nhiều năm qua.