Da đỏ rát, nổi mụn nước: Bác sĩ cảnh báo nguy cơ từ kiến ba khoang

Da đỏ rát, nổi mụn nước, phồng rộp sau một đêm có thể là dấu hiệu viêm da do kiến ba khoang. Bác sĩ cảnh báo, nếu nhận biết sai và tự ý điều trị, tổn thương có thể nặng hơn, thậm chí để lại vết thâm kéo dài.

Da đỏ rát, nổi mụn nước sau một đêm

Thức dậy vào buổi sáng, chị N.T.H. (29 tuổi, sống tại phường Yên Hòa, Hà Nội) phát hiện vùng cổ bên trái xuất hiện một vệt đỏ dài, kèm cảm giác nóng rát như bị bỏng. Nghĩ da bị kích ứng do mỹ phẩm nên chị chỉ rửa sạch và theo dõi.

Tuy nhiên, đến chiều cùng ngày, vùng da này bắt đầu nổi nhiều mụn nước nhỏ, cảm giác bỏng rát tăng lên. Sáng hôm sau, chị tiếp tục phát hiện những vệt đỏ ở cánh tay và gần xương quai xanh. Một số mụn nước đã vỡ, gây đau rát khi tắm hoặc thay quần áo.

Lo lắng khi tổn thương xuất hiện ở nhiều vị trí dù không cảm thấy bị côn trùng đốt, chị đến khám chuyên khoa Da liễu.

Qua thăm khám, ThS.BSCKII Nguyễn Tiến Thành, chuyên gia Da liễu, nhận định các biểu hiện phù hợp với viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố kiến ba khoang.

Khai thác bệnh sử cho thấy căn hộ của chị nằm gần khu vực có nhiều cây xanh, gia đình thường mở cửa vào buổi tối để đón gió. Đây có thể là điều kiện thuận lợi khiến côn trùng bay vào nhà.

Tổn thương da do độc tố kiến ba khoang có thể gây đỏ rát, nổi mụn nước và phồng rộp (Ảnh: BSCC)

Không cần cắn, kiến ba khoang vẫn có thể gây tổn thương da

Kiến ba khoang thực chất là một nhóm bọ cánh cứng thuộc chi Paederus, thường sống ở ruộng đồng, bãi cỏ, vườn cây và những nơi có độ ẩm cao. Chúng có xu hướng bị thu hút bởi ánh sáng nhân tạo vào ban đêm, vì vậy có thể bay vào nhà, kể cả các căn hộ chung cư, đặc biệt ở khu vực gần cây xanh hoặc công trình xây dựng.

Theo BS Thành, nguyên nhân gây viêm da không phải do kiến ba khoang cắn hay đốt mà chủ yếu do độc tố pederin có trong cơ thể côn trùng. Khi bị đè ép hoặc chà xát trên da, độc tố có thể tiếp xúc với da và gây phản ứng viêm.

Tổn thương thường xuất hiện sau khoảng 12–48 giờ, ban đầu là những dát đỏ, nóng rát, sau đó có thể hình thành mụn nước hoặc bóng nước. Vùng da tổn thương thường có dạng vệt dài như bị roi quất, thành mảng hoặc giống vết bỏng.

Đáng chú ý, tổn thương có thể xuất hiện ở nhiều vị trí nếu độc tố bị đưa từ vùng da này sang vùng khác qua bàn tay hoặc vật dụng nhiễm độc tố.

“Nhiều bệnh nhân thấy vùng da này xuất hiện mụn nước, sau đó vùng khác cũng bị nên cho rằng bệnh đang lây lan. Thực tế, đây không phải bệnh truyền nhiễm. Tổn thương ở nhiều vị trí có thể do độc tố được đưa từ nơi này sang nơi khác qua bàn tay hoặc vật dụng nhiễm độc tố, hoặc do nhiều vùng da cùng tiếp xúc trước đó”, BS Thành giải thích.

Dễ nhầm với zona thần kinh, điều trị sai có thể khiến tổnthương nặng hơn

Theo BS Thành, một trong những vấn đề thường gặp trong thực hành lâm sàng là người bệnh nhầm viêm da do kiến ba khoang với zona thần kinh.

Cả hai tình trạng đều có thể gây đỏ da, đau rát và xuất hiện mụn nước. Tuy nhiên, zona thường gây tổn thương tập trung theo một khoanh da, chủ yếu ở một bên cơ thể, trong khi viêm da do kiến ba khoang thường có hình dạng bất thường, dạng vệt hoặc mảng ở những vùng tiếp xúc với độc tố.

Dù vậy, không thể chỉ dựa vào hình dạng tổn thương để tự kết luận, bởi một số trường hợp có biểu hiện không điển hình.

BS Thành cho biết, không ít người bệnh tự mua thuốc điều trị zona, sử dụng các loại kem bôi phối hợp nhiều thành phần hoặc áp dụng mẹo dân gian như đắp lá, bôi kem đánh răng, chà xát bằng cồn đậm đặc.

Những biện pháp này có thể khiến da bị kích ứng thêm, làm chậm quá trình hồi phục và tăng nguy cơ bội nhiễm.

“Điều trị viêm da do kiến ba khoang cần dựa trên mức độ tổn thương. Với trường hợp nhẹ, chăm sóc da đúng cách và loại bỏ độc tố là rất quan trọng. Khi phản ứng viêm rõ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm tại chỗ phù hợp, kết hợp chăm sóc vùng da trợt. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn, không phải trường hợp nào cũng cần dùng”, BS Thành nhấn mạnh.

Bác sĩ Thành thăm khám cho một ca bệnh (Ảnh: BVCC)

Phần lớn trường hợp có thể hồi phục trong khoảng 1–3 tuần nếu được xử trí phù hợp. Tuy nhiên, một số người có thể xuất hiện tăng sắc tố sau viêm, khiến vùng da sẫm màu kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng.

Đặc biệt, nếu độc tố tiếp xúc với mắt, người bệnh có thể bị viêm kết mạc, viêm giác mạc với các biểu hiện đỏ mắt, đau, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ. Đây là tình trạng cần được thăm khám chuyên khoa kịp thời.

Cách xử trí khi tiếp xúc với kiến ba khoang

BS Thành khuyến cáo, khi phát hiện kiến ba khoang bò trên cơ thể, tuyệt đối không dùng tay đập hoặc miết mạnh.

Thay vào đó, nên nhẹ nhàng thổi hoặc dùng giấy, vật dụng phù hợp để đưa côn trùng ra khỏi da, tránh làm dập nát.

Nếu nghi ngờ đã tiếp xúc với độc tố, cần nhanh chóng rửa vùng da bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ, sau đó thấm khô, tránh chà xát.

Người bệnh không nên gãi, chọc vỡ mụn nước hoặc tự ý sử dụng các loại thuốc bôi không rõ thành phần.

Khi tổn thương lan rộng, xuất hiện nhiều bóng nước, đau rát dữ dội, có mủ, sưng nóng đỏ tăng dần hoặc kèm sốt, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị.

Nếu độc tố tiếp xúc với mắt, cần rửa ngay bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, tránh dụi mắt và đến cơ sở chuyên khoa Mắt để được đánh giá.

Để phòng tránh, người dân nên lắp lưới chắn côn trùng tại cửa sổ, hạn chế mở cửa khi bật đèn sáng vào ban đêm, kiểm tra chăn gối, khăn tắm và quần áo trước khi sử dụng.

Các gia đình sống gần khu vực nhiều cây xanh, bãi cỏ hoặc công trình xây dựng cần đặc biệt chú ý trong những ngày mưa ẩm.