Tăng huyết áp: Hiểu đúng về bệnh để không bỏ dở điều trị

Tăng huyết áp là bệnh mạn tính thường diễn tiến âm thầm, nhiều người không có triệu chứng rõ ràng dù huyết áp đã tăng cao. Việc điều trị vì thế không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà còn đòi hỏi người bệnh hiểu đúng về bệnh, duy trì dùng thuốc và thay đổi lối sống phù hợp.

Một nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị khoa học kỹ thuật thường niên 2026 do Bệnh viện Nguyễn Thị Thập (TPHCM) tổ chức đã cung cấp thêm bằng chứng về vai trò của tư vấn dược lâm sàng trong quản lý tăng huyết áp ngoại trú. Đề tài do ThS.DS. Nguyễn Thị Thủy - Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp (TPHCM), báo cáo, tập trung đánh giá sự thay đổi về kiến thức và mức độ tuân thủ điều trị của người bệnh trước và sau khi được tư vấn.

Hơn một nửa người bệnh chưa tuân thủ điều trị trước tư vấn

Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2024-2025 trên 423 bệnh nhân tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp. Đối tượng tham gia từ 18 tuổi trở lên, được chẩn đoán tăng huyết áp nguyên phát và đã điều trị bằng thuốc ít nhất 30 ngày.

Nhóm nghiên cứu sử dụng các bộ câu hỏi đánh giá kiến thức về tăng huyết áp và mức độ tuân thủ dùng thuốc, kết hợp phỏng vấn, tư vấn trực tiếp cho người bệnh. Nội dung tư vấn bao gồm kiến thức về bệnh, chỉ số huyết áp, cách sử dụng thuốc, chế độ ăn uống, vận động thể lực, hạn chế rượu bia, thuốc lá, kỹ thuật đo huyết áp tại nhà và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo biến chứng.

Tư vấn bệnh nhân tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp. Ảnh: NTT

Kết quả khảo sát ban đầu cho thấy một thực tế đáng quan tâm: Chỉ 30,7% bệnh nhân có kiến thức đúng về tăng huyết áp, trong khi tỷ lệ tuân thủ điều trị đạt 47%. Điều đó có nghĩa, trong nhóm bệnh nhân được khảo sát, hơn một nửa chưa đạt tiêu chí tuân thủ điều trị theo công cụ đánh giá của nghiên cứu.

Đây là vấn đề đáng lưu ý bởi tăng huyết áp thường không gây khó chịu rõ rệt trong thời gian dài. Người bệnh có thể cảm thấy khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường nhưng nguy cơ tổn thương tim, não, thận và mạch máu vẫn hiện hữu nếu huyết áp không được kiểm soát tốt.

Đáng chú ý, 56,7% người tham gia nghiên cứu trên 60 tuổi; 57,4% đã mắc tăng huyết áp trên 5 năm. Toàn bộ bệnh nhân trong mẫu khảo sát có bệnh lý mắc kèm, trong đó rối loạn lipid máu chiếm tới 94,8%.

Những đặc điểm này cho thấy việc quản lý tăng huyết áp không đơn thuần là uống một loại thuốc mỗi ngày. Nhiều bệnh nhân phải điều trị đồng thời các bệnh khác, sử dụng nhiều thuốc, khiến việc ghi nhớ và thực hiện đúng hướng dẫn điều trị trở nên phức tạp hơn.

Bên cạnh đó, nghiên cứu ghi nhận 52,7% bệnh nhân không hạn chế ăn mặn, chỉ 52% có hoạt động tập thể dục và 12,1% hút thuốc lá. Đây đều là những yếu tố cần được quan tâm trong quá trình tư vấn, bởi thay đổi lối sống là một phần quan trọng của điều trị tăng huyết áp, song hành với sử dụng thuốc theo chỉ định.

Đặc biệt, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy người mắc bệnh lâu năm có xu hướng đạt mức kiến thức và tuân thủ điều trị cao hơn so với người mới mắc bệnh. Sau tư vấn, nhóm mắc tăng huyết áp từ 5 năm trở lên có tỷ lệ tuân thủ điều trị cao gấp 1,96 lần nhóm mắc bệnh dưới một năm.

Phát hiện này gợi mở một vấn đề đối với nhân viên y tế: Người mới được chẩn đoán tăng huyết áp cần được quan tâm tư vấn ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi điều trị kéo dài hoặc xuất hiện biến chứng mới tăng cường giáo dục sức khỏe.

Tư vấn đúng cách, tuân thủ điều trị cải thiện rõ rệt

Điểm nổi bật nhất của nghiên cứu là sự thay đổi về kiến thức và tuân thủ điều trị sau hoạt động tư vấn. Theo báo cáo của ThS.DS. Nguyễn Thị Thủy, tỷ lệ bệnh nhân có kiến thức đúng về tăng huyết áp tăng từ 30,7% trước tư vấn lên 83% sau tư vấn, tương ứng mức tăng 52,3 điểm phần trăm.

Tư vấn giúp tăng 52,3 điểm phần trăm tuân thủ điều trị ở bệnh nhân tăng huyết áp. Ảnh: NTT

Trong khi đó, tỷ lệ tuân thủ điều trị tăng từ 47% lên 75,2%, tương ứng mức tăng 28,2 điểm phần trăm. Cả hai sự thay đổi đều có ý nghĩa thống kê. Kết quả cho thấy hoạt động tư vấn trực tiếp gắn với sự cải thiện đáng kể về hiểu biết và hành vi điều trị của người bệnh.

Tuy nhiên, ngay cả sau tư vấn, vẫn còn 24,8% bệnh nhân chưa đạt tiêu chí tuân thủ điều trị. Điều này nhắc nhở rằng giáo dục sức khỏe không thể chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin một lần. Người bệnh cần được hướng dẫn, giải đáp thắc mắc và củng cố kiến thức trong những lần tái khám tiếp theo.

Nghiên cứu còn phát hiện một số yếu tố liên quan đáng chú ý. Chẳng hạn, sau tư vấn, tỷ lệ tuân thủ điều trị ở nhóm nữ đạt 79%, cao hơn nhóm nam là 66,4%. Nhóm sử dụng từ hai thuốc huyết áp trở lên trong đơn có tỷ lệ tuân thủ 70%, thấp hơn nhóm sử dụng một thuốc là 80,1%.

Điều này cho thấy số lượng thuốc trong đơn có thể là một trong những vấn đề cần lưu ý khi tư vấn, nhất là đối với người cao tuổi, người mắc nhiều bệnh mạn tính hoặc phải sử dụng thuốc trong thời gian dài.

Một phát hiện khác là thói quen uống rượu bia có liên quan đến mức độ tuân thủ điều trị. Cụ thể, tỷ lệ tuân thủ ở nhóm có uống rượu bia đạt 62,2%, thấp hơn nhóm không uống rượu bia là 78,3%. Trong khi đó, nhóm có đo huyết áp tại nhà có tỷ lệ tuân thủ 79,5%, cao hơn nhóm không đo là 70,5%.

Những bệnh nhân thường xuyên ăn nhiều rau và trái cây tươi cũng có tỷ lệ tuân thủ điều trị cao hơn nhóm không duy trì thói quen này. Các kết quả trên cho thấy quản lý tăng huyết áp cần được tiếp cận toàn diện, kết hợp dùng thuốc, theo dõi huyết áp và xây dựng lối sống lành mạnh.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu cũng thừa nhận những giới hạn nhất định. Nghiên cứu chỉ thực hiện tại một bệnh viện, thời gian can thiệp ngắn, chưa đủ cơ sở xác lập quan hệ nhân quả giữa các yếu tố liên quan.

Báo cáo cũng chưa cung cấp kết quả về tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu hoặc mức giảm huyết áp sau tư vấn. Vì vậy, không thể đồng nhất sự cải thiện kiến thức và tuân thủ điều trị với hiệu quả kiểm soát huyết áp trên lâm sàng.

Từ kết quả thu được, nhóm nghiên cứu kiến nghị mở rộng phạm vi khảo sát, đồng thời tăng cường truyền thông, giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú. Thông điệp đáng chú ý từ nghiên cứu là: Điều trị tăng huyết áp không chỉ bắt đầu bằng một đơn thuốc mà còn cần sự thấu hiểu và hợp tác lâu dài giữa người bệnh với nhân viên y tế.

Người bệnh hiểu đúng, nhân viên y tế tư vấn sát nhu cầu, việc tuân thủ điều trị sẽ có thêm cơ hội được duy trì bền vững.