Đà Nẵng: 120 năm Tam Kỳ, từ dấu mốc lịch sử đến khát vọng mới

Lễ kỷ niệm 120 năm Phủ lỵ Tam Kỳ (1906-2026) diễn ra tối 22/8, đánh dấu chặng đường 120 năm hình thành, phát triển của vùng đất Tam Kỳ và mở ra những định hướng mới trong không gian phát triển của thành phố Đà Nẵng.

Tối 22/8/2026, tại phường Tam Kỳ, thành phố Đà Nẵng diễn ra lễ kỷ niệm 120 năm Phủ lỵ Tam Kỳ (1906-2026). Đây là dịp để nhìn lại hành trình của vùng đất đã trải qua nhiều biến động lịch sử, từ một phủ lỵ đầu thế kỷ XX đến một đô thị đang đứng trước những cơ hội phát triển mới.

Năm 1906, dưới triều vua Thành Thái, huyện Hà Đông được nâng lên thành phủ và mang tên Phủ Tam Kỳ. Phủ đường đặt tại ấp Hòa An, nay thuộc phường An Mỹ. Từ dấu mốc này, Tam Kỳ dần trở thành một trung tâm hành chính quan trọng ở phía nam Quảng Nam.

Không lâu sau khi hình thành phủ lỵ, Tam Kỳ đã ghi dấu trong các phong trào yêu nước. Năm 1908, người dân tham gia cuộc biểu tình chống sưu thuế tại phủ đường. Năm 1916, nơi đây tiếp tục chứng kiến cuộc bao vây, đánh chiếm phủ đường trong phong trào Việt Nam Quang phục Hội.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng phát biểu tại lễ kỷ niệm 120 năm Phủ lỵ Tam Kỳ (1906-2026).

Tháng 5/1930, chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của Tam Kỳ được thành lập tại Chùa Ông. Đến ngày 20/8/1945, hàng nghìn quần chúng tiến về Phủ đường Tam Kỳ giành chính quyền. Những sự kiện này trở thành những dấu mốc quan trọng trong lịch sử đấu tranh của địa phương.

Chiến tranh để lại những mất mát lớn. Trong 21 năm kháng chiến chống Mỹ, 3.390 người con của quê hương đã hy sinh, gần 1.300 người trở thành thương binh, bệnh binh và hơn 420 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng được ghi nhận. Ngày 24/3/1975, Tam Kỳ hoàn toàn giải phóng.

Sau ngày đất nước thống nhất, Tam Kỳ từng bước khôi phục kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng và thay đổi diện mạo đô thị. Cuối năm 1983, huyện Tam Kỳ được chia tách thành huyện Núi Thành và thị xã Tam Kỳ. Năm 1997, Tam Kỳ trở thành tỉnh lỵ Quảng Nam; năm 2006 được thành lập thành phố và đến năm 2016 được công nhận đô thị loại II.

Ông Đoàn Xuân Hiếu, Bí thư phường Tam Kỳ, phát biểu tại lễ kỷ niệm 120 năm Phủ lỵ Tam Kỳ.

Nhìn lại những thay đổi về địa giới và không gian phát triển, ông Đoàn Xuân Hiếu, Bí thư phường Tam Kỳ, nhấn mạnh: “Địa giới hành chính có thể thay đổi theo yêu cầu phát triển của mỗi thời kỳ - Nhưng lịch sử không chia cắt. Tên gọi có thể đổi thay - Nhưng cội nguồn còn mãi.”

Từ ngày 1/7/2025, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, không gian đô thị Tam Kỳ được tiếp nối trong các phường Tam Kỳ, Bàn Thạch, Hương Trà và Quảng Phú. Sự thay đổi này mở ra một không gian phát triển mới, đặt Tam Kỳ trong mối liên kết rộng hơn của thành phố Đà Nẵng.

Trong chặng đường phía trước, vấn đề đặt ra không chỉ là phát triển đô thị mà còn phải giữ được những giá trị đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Phát biểu tại lễ kỷ niệm, ông Đoàn Xuân Hiếu nói :“Kỷ niệm 120 năm chỉ thực sự có ý nghĩa nếu từ niềm tự hào về quá khứ, chúng ta xác lập được trách nhiệm đối với tương lai.”

Theo định hướng mới, Tam Kỳ được kỳ vọng trở thành một trong những trục trung tâm động lực phía Nam thành phố Đà Nẵng, gắn với giáo dục, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ. Đây được xem là hướng mở để phát huy lợi thế về con người, tri thức và vị trí của khu vực trong không gian phát triển mới.

120 năm sau ngày hình thành phủ lỵ, Tam Kỳ đã đi qua chiến tranh, tái thiết, đô thị hóa và nhiều lần thay đổi về địa giới. Những dấu tích của quá khứ vẫn còn đó, nhưng giá trị của cột mốc 120 năm không chỉ nằm ở việc nhìn lại lịch sử. Quan trọng hơn, đây là dịp để Tam Kỳ xác định cách phát huy nền tảng ấy trong một chặng đường mới của thành phố Đà Nẵng.