Đà Nẵng điều tra tiềm năng vàng: Không đánh đổi môi trường lấy tài nguyên

Với tổng diện tích 33,44 km² tại các xã Phước Hiệp, Phước Thành và Trà Leng, đề án điều tra, đánh giá khoáng sản vàng và khoáng sản đi kèm có kinh phí dự kiến gần 33 tỷ đồng, triển khai giai đoạn 2026–2028. Việc xác định tiềm năng tài nguyên không chỉ phục vụ quy hoạch thăm dò mà còn đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ, hài hòa giữa khai thác lợi thế khoáng sản và bảo vệ môi trường sinh thái.

Điều tra trên diện tích hơn 33 km²

Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam vừa công bố công khai đề án “Điều tra, đánh giá tài nguyên khoáng sản vàng và khoáng sản đi kèm khu vực Thôn 4, 6 các xã Phước Hiệp, Phước Thành và xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng”, đồng thời khuyến khích các tổ chức, cá nhân có năng lực tham gia đầu tư thực hiện.

Công khai đề án và khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư cũng là bước triển khai nhằm huy động nguồn lực xã hội cho công tác điều tra địa chất, khoáng sản.

Việc công bố được thực hiện theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 9 Nghị định số 193/2025/NĐ-CP ngày 2/7/2025, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 21/2026/NĐ-CP ngày 16/1/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Địa chất và khoáng sản, trên cơ sở sự đồng ý của Bộ Công Thương.

Theo nội dung đề án, tổng diện tích điều tra, đánh giá là 33,44 km², được chia thành ba khu vực. Trong đó, khu Bãi Đá có diện tích 5,12 km²; khu Thôn 4 rộng 24,05 km² và khu Thôn 6 rộng 4,27 km². Khoáng sản chính được xác định là vàng, cùng các khoáng sản đi kèm có khả năng được phát hiện trong quá trình khảo sát.

Với mục tiêu trọng tâm là đánh giá tiềm năng tài nguyên, xác định những khu vực có triển vọng, làm cơ sở phục vụ công tác quản lý và quy hoạch thăm dò khoáng sản. Đây là bước quan trọng nhằm bổ sung dữ liệu địa chất, làm rõ đặc điểm cấu trúc chứa quặng và khả năng phân bố các thân quặng vàng trên địa bàn.

Theo đó, đề án được triển khai qua nhiều cấp độ điều tra. Trước hết, các đơn vị thực hiện sẽ thu thập, tổng hợp tài liệu hiện trạng trên toàn bộ diện tích, tiến hành đánh giá sơ bộ khoáng sản ở tỷ lệ 1:25.000 để làm rõ đặc điểm địa chất và cấu trúc chứa quặng.

Trên cơ sở kết quả ban đầu, những khu vực có dấu hiệu triển vọng sẽ được khoanh định, khống chế sơ bộ thân quặng vàng và khoáng sản đi kèm. Công tác đánh giá chi tiết ở tỷ lệ 1:5.000 tiếp tục được thực hiện nhằm xác định tài nguyên khoáng sản cấp 333, 334a, đồng thời lựa chọn những diện tích đủ điều kiện chuyển giao thăm dò.

Các phương pháp kỹ thuật dự kiến bao gồm trắc địa, điều tra địa chất, địa chất thủy văn - địa chất công trình, lấy mẫu trọng sa, địa hóa, địa vật lý, khai đào và khoan máy. Bên cạnh đó là công tác lấy mẫu, gia công và phân tích các loại mẫu phục vụ đánh giá chất lượng, đặc điểm phân bố khoáng sản.

Tổng kinh phí dự kiến thực hiện đề án là 32,929 tỷ đồng, hoàn toàn từ nguồn vốn của các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư. Thời gian thực hiện từ năm 2026 đến năm 2028.

Việc sử dụng công nghệ, phương pháp khảo sát phù hợp, hạn chế diện tích tác động và phục hồi hiện trạng sau khi hoàn thành các hạng mục khai đào là những yêu cầu cần được chú trọng.

Khai mở tiềm năng gắn với trách nhiệm môi trường

Qua đó, điều tra, đánh giá tiềm năng vàng tại khu vực miền núi phía Tây Đà Nẵng mở ra cơ hội bổ sung nguồn dữ liệu về tài nguyên khoáng sản, phục vụ công tác quy hoạch và quản lý nhà nước. Tuy nhiên, dưới góc nhìn kinh tế môi trường, giá trị của một đề án khoáng sản không chỉ nằm ở khả năng xác định trữ lượng hay triển vọng khai thác, mà còn ở cách thức đánh giá đầy đủ những tác động có thể phát sinh đối với hệ sinh thái và đời sống cộng đồng.

Đặc thù địa hình miền núi, địa chất phức tạp cùng hệ thống sông suối, khe nguồn khiến các hoạt động điều tra khoáng sản tại khu vực này cần được tổ chức thận trọng. Ngay từ giai đoạn khảo sát, những tác động liên quan đến đào hào, khai đào, khoan máy, vận chuyển thiết bị và lấy mẫu cần được nhận diện, kiểm soát phù hợp với quy mô, tính chất từng hoạt động.

Đặc biệt, điều tra khoáng sản vàng cần chú trọng đánh giá điều kiện địa chất thủy văn, chất lượng nguồn nước mặt, nước dưới đất và nguy cơ phát tán đất đá, bùn thải trong quá trình thi công. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng bảo vệ nguồn nước, đất sản xuất và môi trường sinh sống của người dân khu vực lân cận.

Cùng với đó, việc phân định rõ ranh giới giữa điều tra, đánh giá khoáng sản với hoạt động thăm dò, khai thác. Việc xác định được khu vực có triển vọng không đồng nghĩa với việc có thể lập tức tổ chức khai thác. Mọi bước tiếp theo cần tuân thủ quy hoạch, trình tự, thủ tục cấp phép và các yêu cầu về bảo vệ môi trường theo quy định pháp luật.

Thực tế tại nhiều khu vực miền núi cho thấy, nếu hoạt động khai thác vàng thiếu kiểm soát, những lợi ích kinh tế trước mắt có thể phải đánh đổi bằng suy thoái đất, ô nhiễm nguồn nước, biến đổi dòng chảy và ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng. Khi chi phí khắc phục môi trường không được tính đầy đủ vào hoạt động sản xuất, phần thiệt hại cuối cùng thường chuyển sang người dân và ngân sách xã hội.

Qua đó, việc đánh giá tài nguyên cần được đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa lợi ích kinh tế, chi phí môi trường và trách nhiệm của nhà đầu tư. Các dữ liệu thu thập trong quá trình điều tra không chỉ phục vụ xác định tiềm năng khoáng sản mà còn cần góp phần nhận diện khu vực nhạy cảm về sinh thái, nguồn nước và những vị trí cần hạn chế hoặc loại trừ hoạt động tác động đến môi trường.

Tài nguyên khoáng sản là nguồn lực phát triển, nhưng tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái cũng là nền tảng bảo đảm sinh kế, an sinh và khả năng phát triển lâu dài của cộng đồng miền núi.

Theo đó, các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, năng lực tài chính và kinh nghiệm chuyên môn là điều kiện cần, nhưng trách nhiệm môi trường cũng cần được xem là một tiêu chí quan trọng trong quá trình lựa chọn, tổ chức thực hiện. Việc sử dụng công nghệ, phương pháp khảo sát phù hợp, hạn chế diện tích tác động và phục hồi hiện trạng sau khi hoàn thành các hạng mục khai đào là những yêu cầu cần được chú trọng.

Minh bạch thông tin, nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên

Theo đó, công khai đề án và khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư cũng là bước triển khai nhằm huy động nguồn lực xã hội cho công tác điều tra địa chất, khoáng sản. Với tổng kinh phí gần 33 tỷ đồng từ vốn của nhà đầu tư, cơ chế này góp phần giảm áp lực bố trí ngân sách nhà nước, đồng thời tạo điều kiện phát huy năng lực chuyên môn và nguồn lực của khu vực tư nhân.

Cụ thể, tổ chức, cá nhân quan tâm có 24 ngày làm việc kể từ ngày đăng công bố để nộp hồ sơ tham gia tuyển chọn. Hồ sơ gồm thuyết minh đề cương đề án điều tra địa chất về khoáng sản; văn bản, tài liệu chứng minh năng lực tài chính; tài liệu minh chứng kinh nghiệm thực hiện công tác điều tra, thăm dò, khai thác khoáng sản và bản cam kết tham gia đầu tư.

Hồ sơ được nộp trực tiếp hoặc qua đường bưu điện, gồm một bộ gửi về Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, địa chỉ số 6 Phạm Ngũ Lão, phường Cửa Nam, thành phố Hà Nội.

Trong bối cảnh Đà Nẵng đang định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và nâng cao chất lượng quản trị tài nguyên, việc điều tra, đánh giá khoáng sản cần được nhìn nhận như một khâu quan trọng trong chuỗi quản lý tài nguyên có trách nhiệm. Tài nguyên khoáng sản là nguồn lực phát triển, nhưng tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái cũng là nền tảng bảo đảm sinh kế, an sinh và khả năng phát triển lâu dài của cộng đồng miền núi.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra để tiềm năng khoáng sản thực sự trở thành nguồn lực phát triển, thay vì tạo thêm áp lực lên hệ sinh thái và gánh nặng môi trường cho các thế hệ mai sa

Vàng có thể mang lại giá trị kinh tế, nhưng đất, nước và hệ sinh thái là nền tảng của sự phát triển lâu dài. Việc điều tra để hiểu đúng, quản lý chặt và khai thác có trách nhiệm (nếu đủ điều kiện) mới là cách chuyển hóa tiềm năng khoáng sản thành nguồn lực phát triển bền vững, thay vì đánh đổi môi trường lấy lợi ích trước mắt.