ĐBQH: Có tình trạng 'bán thầu' trong các dự án đầu tư công

Sáng 12/11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đăng đàn trả lời chất vấn các đại biểu Quốc hội.

Tại phiên chất vấn, tranh luận về tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công, ĐBQH Tạ Văn Hạ (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho rằng cần nhìn nhận thêm một nguyên nhân chưa được đề cập nhiều đó là tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công, mà phân chia công việc qua nhiều tầng nấc trung gian.

Theo đại biểu, đầu tư công được xác định là một trong những động lực then chốt dẫn dắt tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số. Tuy nhiên, việc giải ngân nguồn vốn này vẫn gặp nhiều vướng mắc. 

Bên cạnh những nguyên nhân đã được nhận diện, trong đó có khâu chuẩn bị đầu tư, ông cho rằng cần chú ý đến hiện tượng "đa cấp" trong thi công.

ĐBQH Tạ Văn Hạ (Ảnh: Media Quốc hội).

Cụ thể, có tình trạng tập đoàn, tổng công ty mẹ trúng thầu nhưng không trực tiếp tổ chức thi công, mà giao lại cho công ty con. Công ty con tiếp tục chuyển cho xí nghiệp, đơn vị thi công, rồi qua nhiều cấp trung gian khác trước khi đến nhà thầu trực tiếp thực hiện công trình.

Đại biểu phân tích, qua mỗi tầng nấc trung gian, một phần chi phí quản lý và lợi nhuận lại được trích lại. Các khoản này được cộng dồn qua từng cấp, khiến chi phí mà đơn vị trực tiếp thi công phải gánh ngày càng lớn.

Trong khi đó, nhà thầu trực tiếp còn phải chịu những biến động về giá vật liệu, nhân công và các chi phí phát sinh trong quá trình thực hiện dự án. Khi nguồn lực bị phân chia qua nhiều khâu trung gian, đơn vị trực tiếp thi công có thể gặp khó khăn về tài chính, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ và khả năng hoàn thành công trình.

Theo đại biểu Tạ Văn Hạ, cơ chế phân chia nhiều tầng nấc như vậy có thể dẫn đến tình trạng đội vốn, chiếm dụng vốn, chậm thanh toán cho đơn vị thi công, thậm chí phát sinh nợ đọng...

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn (Ảnh: Media Quốc hội).

Về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, tiến độ giải ngân năm nay có nhiều tiến bộ so với năm trước. Đến hết tháng 10, cả nước đã giải ngân được 74% kế hoạch vốn.

Theo Bộ trưởng, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công. Tại các cuộc họp giao ban định kỳ, Thủ tướng đều yêu cầu thúc đẩy tiến độ, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm nay. Đồng thời, theo Kết luận 366 của Bộ Chính trị, giải ngân vốn đầu tư công cũng được đưa vào một trong 5 tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Chia sẻ về những khó khăn trong giải ngân, Bộ trưởng cho biết năm nay có một số nguyên nhân khách quan như đây là năm đầu triển khai kế hoạch, tổng vốn đầu tư công tăng cao, khoảng 22% so với năm trước. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn những nguyên nhân chủ quan trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đề cập ý kiến của đại biểu Tạ Văn Hạ về tình trạng "bán thầu", Bộ trưởng cho rằng trách nhiệm trước hết thuộc về chủ đầu tư. Sau khi tổ chức đấu thầu và ký kết hợp đồng, chủ đầu tư phải theo dõi, giám sát chặt chẽ, bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng các điều khoản đã cam kết. Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng cần vào cuộc giám sát vấn đề này.

Ngoài ra, theo Bộ trưởng, tình trạng chậm giải phóng, bàn giao mặt bằng là nguyên nhân tồn tại qua nhiều năm, tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Riêng trong năm nay, việc giá nhân công và nguyên vật liệu tăng cao cũng phát sinh thêm khó khăn cho quá trình triển khai dự án.

Dù còn những vướng mắc trên, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đánh giá tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đang đạt kết quả tích cực. Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, Bộ trưởng tin tưởng giải ngân năm nay sẽ đạt mục tiêu đề ra. Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1129 về chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh (Ảnh: Media Quốc hội).

"Chia lửa" cùng Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh thừa nhận vẫn còn một số địa phương giải ngân đầu tư công còn chậm.

Nói vấn đề "bán thầu" như đại biểu Tạ Văn Hạ nêu, Bộ trưởng cho biết là một vấn đề khó.

Theo Bộ trưởng Xây dựng, sai phạm này cũng có trách nhiệm của các chủ đầu tư trong việc kiểm soát về tiến độ, chất lượng của dự án, đặc biệt là kiểm tra các đơn vị thi công.

Trong quá trình sửa Luật Đấu thầu, Bộ Xây dựng sẽ tham gia trong phần xây dựng nghị định để bảo đảm chặt chẽ trong quá trình đấu thầu, khách quan và không có các hiện tượng này xảy ra.