Đặc điểm của phiên bản Patriot giá rẻ do Ukraine tự phát triển

Hệ thống phòng không Patriot. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Theo kênh NDTV (Ấn Độ), kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát cách đây hơn 4 năm, Kiev liên tục thiếu các loại vũ khí cần thiết để duy trì năng lực phòng thủ. Từ đạn pháo, tên lửa tầm xa cho đến các hệ thống phòng không…, danh sách những mặt hàng thiếu hụt hầu như chưa bao giờ ngắn lại. Trong số đó, Patriot gần như luôn nằm ở vị trí ưu tiên hàng đầu.

Tổng thống Volodymyr Zelensky đã nhiều lần kêu gọi được cung cấp hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất, gần đây nhất là vào tuần trước. Tuy nhiên, số lượng Patriot được chuyển giao vẫn thấp hơn đáng kể so với nhu cầu thực tế của Ukraine. Tổng thống Zelensky hồi đầu tháng 4 cho biết Ukraine cần 25 hệ thống Patriot có từ 6 đến 8 khẩu đội để bảo vệ toàn bộ lãnh thổ. Trên thực tế, Ukraine hiện có từ 3 đến 5 hệ thống Patriot với số lượng và địa điểm triển khai chính xác được giữ bí mật. Trong bối cảnh đó, Kiev dường như đã quyết định tự tìm kiếm giải pháp.

Tuần trước, công ty quốc phòng Fire Point của Ukraine đã thực hiện vụ phóng thử đầu tiên đối với tên lửa đất đối không FP-7.x. Đây là loại vũ khí được phát triển nhằm cung cấp lựa chọn tiết kiệm chi phí và dễ sản xuất hàng loạt hơn so với Patriot của Mỹ. Đồng sáng lập Fire Point - ông Denys Shtilierman - chia sẻ với Financial Times rằng cuộc thử nghiệm đã "đạt kết quả khá khả quan".

FP-7.x được thiết kế để đánh chặn tên lửa đạn đạo và thiết bị bay không người lái (UAV). Hệ thống này hoạt động ở độ cao khoảng 25 km tương đương với tổ hợp Patriot, đồng thời được phát triển với khả năng đạt tốc độ đủ lớn để đối phó các mục tiêu đạn đạo, tương tự biến thể PAC-3. Giống Patriot, FP-7.x sử dụng dẫn đường bằng radar trong phần lớn hành trình bay, sau đó tên lửa này chuyển sang đầu dò hồng ngoại tìm nguồn nhiệt ở giai đoạn tiếp cận mục tiêu cuối cùng.

Hệ thống phòng không tổng thể mang tên Freyja do Fire Point phát triển sẽ tích hợp các radar cùng công nghệ chỉ huy - kiểm soát được cung cấp bởi các đối tác châu Âu. Theo các nguồn tin, Fire Point đã thảo luận với hãng Hensoldt của Đức và Thales của Pháp về radar; Leonardo của Italy về năng lực theo dõi và phát hiện mục tiêu; cũng như Kongsberg của Na Uy về hệ thống chỉ huy và kiểm soát.

Chênh lệch về giá thành giữa FP-7.x và Patriot là rất đáng chú ý. Ông Shtilierman chia sẻ với tờ Financial Times (FT) rằng mỗi tên lửa đánh chặn FP-7.x có giá khoảng 700.000 USD. Trong khi đó, theo dự toán ngân sách năm 2026 do Lục quân Mỹ công bố, một tên lửa Patriot PAC-3 có giá khoảng 3,8 triệu USD. Điều này đồng nghĩa FP-7.x rẻ hơn gần 5 lần.

Fire Point cho biết công ty có thể sản xuất 3 tên lửa FP-7.x mỗi ngày từ tháng 8 tới, với điều kiện nhận được bộ phận đầu dò hồng ngoại mà họ kỳ vọng sẽ do công ty quốc phòng Đức Diehl Defence cung cấp. Những quả tên lửa hoàn thiện, được tích hợp đầu dò, dự kiến sẽ sẵn sàng vào năm 2027.

Hệ thống Patriot do Lockheed Martin sản xuất từ lâu được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong lĩnh vực phòng không, có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo từ khoảng cách xa. Ukraine đã dựa vào hệ thống này để bảo vệ các thành phố và cơ sở hạ tầng trọng yếu.

Tuy nhiên, nguồn cung hiện đã suy giảm đáng kể. Việc quân đội Mỹ phát động chiến dịch quân sự chung với Israel nhằm vào Iran càng làm gia tăng sức ép lên kho tên lửa đánh chặn Patriot vốn đã cạn kiệt sau hơn hai năm chiến sự.

Theo phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế Mỹ (CSIS), để khôi phục lượng tên lửa dự trữ về mức trước khi xảy ra xung đột với Iran, Mỹ sẽ cần ít nhất 3 năm cùng nguồn ngân sách lớn hơn mức mà Quốc hội nước này đã phê duyệt đến nay.

Trong khi đó, các đơn đặt hàng từ các đồng minh của Mỹ cũng đang ở mức cao kỷ lục, khiến Ukraine phải cạnh tranh để giành phần trong nguồn cung vốn rất hạn chế.

Dù vậy, giới chuyên gia vẫn hoài nghi về khả năng FP-7.x có thể đảm nhận vai trò của Patriot. Trao đổi với Financial Times, chuyên gia phòng thủ tên lửa của CSIS Tom Karako nhận định FP-7.x có thể tăng cường đáng kể cho lưới phòng không nhiều tầng của Ukraine, hiện dựa trên các hệ thống phòng không thời Liên Xô, tên lửa Hawk của Mỹ và tên lửa IRIS-T do Đức cung cấp.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng FP-7.x không nên bị xem là phương án thay thế trực tiếp cho Patriot. “Theo tôi, gọi đây là hệ thống ‘bổ trợ’ sẽ chính xác hơn là ‘thay thế’. Patriot là năng lực phòng thủ đặc biệt tinh vi. Để đối phó với phó mối đe dọa đa dạng, cần đến nhiều loại khí tài khác nhau”, ông nói.

Bản thân Tổng thống Zelensky cũng đã thừa nhận khoảng trống năng lực mà Ukraine đang đối mặt. Ông chia sẻ: “Những gì có thể tự chủ, chúng tôi đã bù đắp bằng sản xuất nội địa. Tuy nhiên, PAC-3 vẫn là năng lực mà chúng tôi chưa thể thay thế”. Theo nhà lãnh đạo Ukraine, Kiev hiện đang phối hợp với một số quốc gia để phát triển năng lực đánh chặn tên lửa đạn đạo của châu Âu.