Đại biểu đề xuất siết điều kiện hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt

Ưu đãi đầu tư phải gắn với hiệu quả và cam kết thực chất

Sáng 2/11, thảo luận về  dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm đến chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt tại Điều 17 của dự thảo. Các ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện tiêu chí hưởng ưu đãi, đánh giá hiệu quả thực chất của dự án và cơ chế xử lý khi nhà đầu tư không thực hiện đầy đủ cam kết.

Góp ý về nội dung này, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, việc áp dụng ưu đãi trên cơ sở kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh và nâng cao giá trị gia tăng trong nước là hướng tiếp cận phù hợp.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy.

Tuy nhiên, dự thảo Luật chưa làm rõ mức độ thực hiện cam kết như thế nào được coi là đạt yêu cầu; trường hợp nhà đầu tư chỉ thực hiện một phần cam kết sẽ được xử lý ra sao và việc thu hồi ưu đãi áp dụng đối với toàn bộ hay phần ưu đãi tương ứng với nghĩa vụ chưa hoàn thành.

Theo đại biểu, nếu một dự án công nghệ cao được hưởng ưu đãi lớn nhưng không đạt cam kết về đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung cấp trong nước, chỉ căn cứ vào vốn giải ngân và sản lượng thì dự án vẫn có thể được đánh giá là thành công, dù lợi ích lan tỏa chưa đạt yêu cầu.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định đánh giá theo từng cam kết, mức độ hoàn thành và trách nhiệm xử lý tương ứng; giao Chính phủ quy định việc điều chỉnh, thu hồi ưu đãi phù hợp với mức độ vi phạm, tránh để các cam kết trở thành hình thức.

Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực chất của dự án đầu tư theo ngành, lĩnh vực, chú trọng giá trị gia tăng trong nước, nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, chất lượng nhân lực, liên kết doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Đại biểu dẫn ví dụ, hai dự án cùng có vốn đầu tư lớn nhưng một dự án chủ yếu gia công, nhập khẩu linh kiện, trong khi dự án còn lại có hoạt động nghiên cứu và phát triển, đào tạo kỹ sư, sử dụng nhà cung cấp trong nước. Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào vốn đăng ký và kim ngạch xuất khẩu sẽ chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về đóng góp cho nền kinh tế.

Đại biểu cũng đề nghị thúc đẩy liên kết thực chất giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, hỗ trợ nâng cao năng lực nhà cung cấp nội địa, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời xác định kết quả liên kết thành những chỉ tiêu có thể kiểm chứng.

"Thu hút đầu tư không chỉ là thu hút vốn lớn mà phải tạo ra giá trị gia tăng, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam", đại biểu Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh.

Không hoàn thành một phần cam kết, không nên thu hồi toàn bộ ưu đãi

Cùng quan tâm đến cơ chế kiểm soát ưu đãi đầu tư đặc biệt, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, dự thảo đã làm rõ cơ chế hỗ trợ sau, trách nhiệm chứng minh điều kiện hưởng hỗ trợ, đánh giá hồ sơ và giám sát thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Việt Nga.

Tuy nhiên, để chính sách được áp dụng thống nhất, cần xác định rõ kết quả đầu ra, thời điểm kiểm chứng và trách nhiệm xác nhận đối với từng nhóm cam kết.

Đại biểu phân tích, chi phí đào tạo có đầy đủ chứng từ chưa đồng nghĩa với việc người lao động đã đạt được kỹ năng cam kết. Tương tự, chi phí tư vấn cải tiến kỹ thuật đã phát sinh hợp lệ cũng chưa chứng minh doanh nghiệp trong nước đã nâng cao được năng lực sản xuất. Đối với chuyển giao công nghệ, kết quả cần được đánh giá thông qua khả năng tiếp nhận, khai thác và sử dụng của bên nhận.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định cụ thể phương pháp, thời điểm kiểm chứng và chủ thể xác nhận kết quả đối với từng loại hình hỗ trợ, làm căn cứ để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ và cơ quan quản lý đánh giá thống nhất.

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đặt ra là cần phân biệt điều kiện bắt buộc để hưởng chính sách với những chỉ tiêu cam kết có thể thực hiện theo từng giai đoạn, hạng mục.

Theo đó, nếu nhà đầu tư không đáp ứng điều kiện bắt buộc thì phải thu hồi khoản ưu đãi, hỗ trợ đã hưởng không đúng. Tuy nhiên, đối với những chỉ tiêu có thể tách riêng theo giai đoạn, hạng mục, cần xác định khoản hỗ trợ tương ứng phải điều chỉnh hoặc thu hồi.

Đại biểu cho rằng không nên để việc không hoàn thành một chỉ tiêu dẫn đến thu hồi toàn bộ khoản hỗ trợ đối với những hạng mục độc lập đã thực hiện đúng. Trong khi đó, những trường hợp kê khai gian dối phải được xử lý nghiêm.

Quy định rõ nguyên tắc này sẽ vừa bảo vệ ngân sách nhà nước, vừa hạn chế cách áp dụng tùy nghi, tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết.

Đồng tình với việc cần làm rõ đối tượng và điều kiện hưởng ưu đãi, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) đề nghị Chính phủ cụ thể hóa các khái niệm dự án, doanh nghiệp có "tác động lan tỏa", "tạo động lực phát triển".

Theo đại biểu, cần xác định rõ thế nào là doanh nghiệp có tác động lan tỏa, có khả năng tạo động lực phát triển, lôi cuốn các ngành, nghề và doanh nghiệp khác cùng phát triển. Những tiêu chí này phải cụ thể, có thể đánh giá được để làm cơ sở xác định đúng đối tượng hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cơ chế xử lý đối với trường hợp nhà đầu tư đã được hưởng ưu đãi nhưng không hoàn thành dự án hoặc chỉ thực hiện được một phần dự án; đồng thời có chế tài đối với doanh nghiệp chậm thực hiện nghĩa vụ, chậm hoàn trả khoản ưu đãi hoặc cố tình kéo dài thời gian, gây khó khăn cho công tác thu hồi.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị đánh giá hiệu quả đầu tư không chỉ căn cứ vào lợi nhuận mà phải tính đến tác động môi trường, hiệu quả sử dụng đất, quốc phòng và an ninh, nhất là đối với các dự án tại khu vực ven biển, hải đảo.

Liên quan đến chính sách hỗ trợ đầu tư đặc thù của địa phương, đại biểu đề nghị có tiêu chí thống nhất, đặc biệt giữa các tỉnh trong cùng một vùng, tránh tình trạng mỗi địa phương đưa ra những điều kiện ưu đãi khác nhau, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh để thu hút nhà đầu tư.