Đại biểu lo ngại Luật Đầu tư liên tục sửa đổi, Bộ trưởng Tài chính giải trình lý do

Sáng ngày 2/11, thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) cho biết, đây là kỳ họp thứ ba liên tiếp Quốc hội thảo luận về việc sửa đổi Luật Đầu tư. Theo đại biểu, tính từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đến nay, Luật Đầu tư đã được sửa đổi, bổ sung 16 lần.

“Tần suất sửa đổi pháp luật cao như vậy sẽ dẫn đến hệ quả là không bảo đảm tính ổn định, chi phí tìm hiểu pháp luật và tuân thủ của người dân, doanh nghiệp tăng lên, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư kinh doanh,” đại biểu nhận định.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu phát biểu tại hội trường. Ảnh: Media Quốc hội

Từ thực tế trên, ông Hiếu đề nghị Chính phủ cân nhắc việc có nên tiếp tục duy trì mô hình Luật Đầu tư vừa điều chỉnh quyền đầu tư kinh doanh, vừa thực hiện chức năng của một đạo luật cấp phép dự án đầu tư như hiện nay.

Phân tích cụ thể, đại biểu cho biết thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư hiện vẫn chủ yếu xem xét đồng thời nhiều yếu tố như điều kiện của nhà đầu tư, địa điểm, đất đai, quy hoạch, quy mô, tiến độ, môi trường... Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư vẫn phải tiếp tục thực hiện các thủ tục tương ứng theo pháp luật về đất đai, môi trường, xây dựng và các luật chuyên ngành khác.

Theo ông, điều này không chỉ kéo dài thời gian thực hiện thủ tục mà còn khiến phạm vi điều chỉnh giữa Luật Đầu tư và các luật khác khó phân định, dẫn đến việc phải sửa Luật Đầu tư mỗi khi pháp luật chuyên ngành thay đổi.

Đại biểu dẫn chứng, ngay tại kỳ họp này, ngoài sửa đổi Luật Đầu tư, Chính phủ còn đề xuất sửa đổi các quy định của luật này trong 4 dự thảo luật khác.

Để giải quyết tình trạng trên về lâu dài, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị thu hẹp phạm vi điều chỉnh của Luật Đầu tư, tập trung vào quyền tự do đầu tư kinh doanh, bảo đảm đầu tư, khuyến khích đầu tư và những trường hợp thực sự cần Nhà nước kiểm soát trước như các dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh, hạ tầng thiết yếu hoặc dự án chiến lược mà một luật chuyên ngành riêng lẻ không thể điều chỉnh đầy đủ.

Đối với các dự án khác, đại biểu đề xuất giao cho pháp luật chuyên ngành điều chỉnh, theo nguyên tắc một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính.

Dẫn báo cáo nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vừa thực hiện vào tháng 9 vừa qua về môi trường đầu tư tại các nước ASEAN, đại biểu cho biết nhiều quốc gia không có một đạo luật đầu tư riêng. Cũng theo báo cáo này, việc có hay không có Luật Đầu tư riêng không phải là điều kiện tiên quyết để xây dựng khuôn khổ chính sách đầu tư tốt. Đồng thời cơ quan này cảnh báo một đạo luật đầu tư tổng hợp có thể tạo ra sự thiếu ổn định nếu chồng chéo hoặc không thống nhất với các luật khác.

Sửa luật để nâng cao sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn giải trình ý kiến đại biểu. Ảnh: Media Quốc hội

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa nhận Luật Đầu tư đã trải qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, việc tiếp tục sửa luật xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh mới.

Bộ trưởng nhấn mạnh, mục tiêu xuyên suốt của việc sửa đổi Luật Đầu tư là không ngừng hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút nguồn vốn và khơi thông các nguồn lực phục vụ tăng trưởng kinh tế trong từng giai đoạn.

Với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10-15%, Bộ trưởng cho biết tổng vốn đầu tư xã hội trong giai đoạn 2026-2030 ước tính gấp khoảng 2,21 lần giai đoạn 5 năm trước đó. Trong đó, riêng FDI thu hút bình quân một năm ước khoảng từ 30 đến 40 tỷ USD vốn giải ngân, gấp 6 đến 7 lần.

Việc sửa đổi Luật Đầu tư, theo Bộ trưởng, cũng nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết của Đảng. Trực tiếp là Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI); Nghị quyết số 21 về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai; Nghị quyết số 27 về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Lý do tiếp theo được Bộ trưởng nhấn mạnh vô cùng quan trọng, là sức ép cạnh tranh ngày càng lớn trong thu hút đầu tư giữa các quốc gia, đặc biệt trong khu vực. "Lĩnh vực chúng ta ưu đãi thì họ cũng ưu đãi," ông nói. Ông dẫn chứng, Malaysia đã thiết lập rất nhiều hành lang pháp lý để thu hút đầu tư, tập trung vào các lĩnh vực tương đồng Việt Nam như điện tử, máy tính, điện thoại, chip bán dẫn, chuyển đổi số.

Ngoài khu vực thì cạnh tranh trực tiếp nhất là Ấn Độ. Theo Bộ trưởng, nước này có tham vọng trở thành trung tâm sản xuất thiết bị di động của thế giới. Chính vì thế, cách đây 5 năm, họ đã ra những chính sách rất trực tiếp như hỗ trợ cho đơn vị điện thoại di động sản xuất ở Ấn Độ.

"Làm sao chúng ta có thể cạnh tranh được và thu hút được vốn đầu tư? Điều này buộc chúng ta phải sửa đổi môi trường đầu tư, đưa ra các chính sách ưu đãi," Bộ trưởng nêu quan điểm.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo luật đã sửa đổi, bổ sung các chính sách ưu đãi nhằm thu hút đầu tư vào những ngành, lĩnh vực ưu tiên, đặc biệt là đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, chính sách ưu đãi cũng chú trọng chất lượng thu hút đầu tư, gắn với sản xuất trong nước và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đối với cơ chế hỗ trợ đầu tư, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến theo hướng gắn hỗ trợ với kết quả thực tế, bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát. Đồng thời, nghiên cứu quy định điều kiện chấm dứt, thu hồi ưu đãi đối với nhà đầu tư không đáp ứng các cam kết, nhằm hạn chế phát sinh tranh chấp đầu tư quốc tế.

Bộ trưởng cũng đồng tình với việc rà soát căn cứ, đối tượng hưởng ưu đãi đầu tư; phân biệt rõ điều kiện đầu tư kinh doanh và điều kiện tiếp cận thị trường, bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Đầu tư với các luật liên quan và tính ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật.