Đại biểu Quốc hội đề xuất tăng cơ chế bảo vệ trẻ em trong Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi)

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội

Chiều 2/11, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). Đa số đại biểu thống nhất sự cần thiết sửa đổi luật nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm quyền trẻ em được sống trong môi trường gia đình, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và minh bạch hóa thủ tục nhận con nuôi.

Lấy ý kiến trẻ em phải bảo đảm tính tự nguyện

Góp ý về quy định lấy ý kiến trẻ em khi được nhận làm con nuôi, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP Huế) đồng tình với việc dự thảo yêu cầu xem xét ý kiến, nguyện vọng của trẻ theo độ tuổi và mức độ trưởng thành; trong đó, trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên phải đồng ý với việc được nhận làm con nuôi.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng một văn bản có chữ ký đồng ý chưa đủ chứng minh trẻ thực sự tự nguyện. Với trẻ từng bị bỏ rơi, có hoàn cảnh tâm lý phức tạp, trẻ khuyết tật hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, việc lấy ý kiến cần được thực hiện trong điều kiện an toàn, không chịu tác động từ những người có quyền lợi liên quan.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc lấy ý kiến trực tiếp, riêng tư, phù hợp với độ tuổi, khả năng giao tiếp và hoàn cảnh tâm lý của trẻ. Trường hợp trẻ có dấu hiệu bị tác động, ép buộc hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, cần có người làm công tác xã hội hoặc chuyên gia phù hợp tham gia hỗ trợ.

Không để trẻ chịu thiệt khi quan hệ nuôi con nuôi chấm dứt

Về hệ quả pháp lý khi quyết định nuôi con nuôi bị hủy bỏ, thu hồi, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng không nên phủ nhận mọi quyền lợi chính đáng đã phát sinh trong thời gian trẻ sống cùng gia đình nhận nuôi. Có trường hợp trẻ đã sống nhiều năm trong gia đình, phát sinh quyền tài sản, quyền thừa kế hoặc các giao dịch do người đại diện xác lập.

Đại biểu đề nghị bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp đã phát sinh của con nuôi và người thứ ba ngay tình; không buộc trẻ hoàn trả chi phí chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục đã được thực hiện. Người có lỗi phải chịu trách nhiệm bồi thường theo quy định pháp luật.

Đối với trường hợp cha mẹ nuôi qua đời, phải chấp hành án tù từ 3 năm trở lên, mất năng lực hành vi dân sự hoặc mắc bệnh hiểm nghèo không còn khả năng chăm sóc trẻ, đại biểu cũng đề nghị Tòa án xem xét khả năng tiếp tục chăm sóc, giám hộ trong gia đình nuôi, nguyện vọng và lợi ích lâu dài của trẻ trước khi quyết định chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh). Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) đề nghị phân định rõ trường hợp hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi với trường hợp chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi. Theo đó, vi phạm xảy ra trong quá trình giải quyết, làm ảnh hưởng tính hợp pháp của quyết định cần được xem xét hủy bỏ, thu hồi; còn hành vi ngược đãi, bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm trẻ xảy ra sau khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập cần được xem xét theo căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi.

Theo dõi sau nhận nuôi phải gắn với trách nhiệm can thiệp

Về chế độ báo cáo tình hình phát triển của trẻ 6 tháng một lần trong thời hạn 3 năm, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đồng tình với dự thảo nhưng lưu ý, kết thúc thời hạn báo cáo định kỳ không có nghĩa là chấm dứt trách nhiệm bảo vệ trẻ.

Khi có thông tin về nguy cơ trẻ bị bạo lực, xâm hại, bỏ mặc hoặc không được chăm sóc phù hợp, cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời đánh giá, phối hợp hỗ trợ và áp dụng biện pháp bảo vệ, không phụ thuộc vào thời hạn báo cáo định kỳ.

Đại biểu Cà Thị Thắm (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm tiếp nhận thông tin, phối hợp và can thiệp khi phát hiện trẻ bị ngược đãi, xâm hại hoặc gặp khó khăn trong quá trình hòa nhập gia đình mới. Việc theo dõi không nên chỉ dừng ở tiếp nhận báo cáo mà phải hướng đến hỗ trợ, bảo vệ trẻ khi có vấn đề phát sinh.

Đối với vai trò của người làm công tác xã hội, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị chú trọng đánh giá nhu cầu, hoàn cảnh, khả năng hòa nhập và hỗ trợ trẻ; huy động người có chuyên môn phù hợp trong những trường hợp có nguy cơ cao hoặc nhu cầu chăm sóc đặc thù.

Nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi của dự án luật, đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng: “Một đứa trẻ cần một gia đình, nhưng quan trọng hơn, trẻ cần một gia đình thực sự phù hợp với mình. Một quyết định đúng trình tự là điều kiện cần; một quyết định thực sự vì lợi ích tốt nhất của trẻ em mới là mục tiêu cuối cùng của pháp luật”.

Làm rõ các ý kiến tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu và giải trình các ý kiến của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp này./.