Đại biểu Quốc hội: Nâng chất lượng dự toán, nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách bền vững

Hướng tới mức huy động ngân sách hợp lý

Tại phiên thảo luận Tổ 7, gồm Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Bắc Ninh và tỉnh Lâm Đồng, về tình hình kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, đầu tư công năm 2026, kế hoạch, dự toán năm 2027 và quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025, đại biểu Trần Văn Lâm (thành phố Bắc Ninh) cơ bản thống nhất với các báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra.

Bên cạnh kết quả tích cực, đại biểu cho rằng có một vấn đề cần được nghiên cứu kỹ là tỷ lệ huy động vào ngân sách nhà nước so với tổng sản phẩm trong nước. Theo các số liệu được nêu, tỷ lệ này năm 2026 dự kiến đạt 20,1%, trong khi mục tiêu bình quân của kế hoạch tài chính 5 năm là khoảng 18%.

Đại biểu Trần Văn Lâm phát biểu thảo luận.

Theo đại biểu, cần đánh giá đầy đủ mức huy động nào là hợp lý, vừa đáp ứng nhu cầu ngân sách, vừa để lại nguồn lực cho người dân, doanh nghiệp tái đầu tư và phát triển sản xuất.

“Không thể chỉ nhìn mặt tích cực của việc tăng thu mà chưa xem xét tác động đến sức tích lũy và động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Nếu huy động quá cao, nguồn lực còn lại trong khu vực sản xuất, kinh doanh có thể bị thu hẹp”, đại biểu Trần Văn Lâm nêu quan điểm.

Đại biểu cho biết chưa kết luận tỷ lệ 18% hay trên 20% là phù hợp hơn. Điều cần thiết là Chính phủ nghiên cứu, giải trình rõ cơ sở của mức huy động thực tế so với mục tiêu đã được xác định, đánh giá cả tác động trước mắt và dài hạn để bảo đảm nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị tiếp tục giảm chi phí kinh doanh cho doanh nghiệp; khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, tài nguyên và các nguồn lực phát triển khác.

Nâng chất lượng dự toán, sử dụng hiệu quả nguồn tăng thu

Đối với quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025, theo đại biểu, kết quả nổi bật là thu vượt 36,8% dự toán. Các chỉ tiêu bội chi, nợ công và vay ngân sách được kiểm soát thấp hơn giới hạn hoặc dự toán đặt ra. Đây là những kết quả tích cực trong quản lý, điều hành ngân sách.

Tuy nhiên, mức vượt thu lớn cũng đặt ra yêu cầu xem xét chất lượng lập dự toán.

“Dự toán là căn cứ để cân đối thu - chi và chủ động bố trí nguồn lực. Khi dự báo thu chưa sát, kế hoạch chi cũng khó bảo đảm tính chủ động và hiệu quả”, đại biểu Trần Văn Lâm nhấn mạnh.

Đại biểu đề nghị việc sử dụng nguồn tăng thu cần có kế hoạch và thứ tự ưu tiên rõ ràng, tránh tình trạng phát sinh nguồn đến đâu, bố trí thêm công trình, nhiệm vụ đến đó mà thiếu đánh giá tổng thể.

Các đại biểu Quốc hội thành phố Bắc Ninh và tỉnh Lâm Đồng thảo luận tại Tổ 7.

Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là quy mô chuyển nguồn ngân sách. Theo số liệu được nêu tại phiên thảo luận, chuyển nguồn năm 2025 tăng gần 30% so với năm 2024. Đại biểu cho biết, cần phân biệt số được ghi nhận trong quyết toán với khoản tiền đã thực sự thanh toán để thực hiện nhiệm vụ. Với những khoản phải chuyển nguồn do chưa hoàn tất thủ tục hoặc chưa có khối lượng đủ điều kiện thanh toán, nguồn lực chưa phát huy được hiệu quả như kế hoạch. Nguyên nhân cần được xem xét từ khâu lập kế hoạch, xác định nhiệm vụ chi, chuẩn bị dự án đến tổ chức triển khai.

Ở góc độ đầu tư công, đại biểu cho rằng, hiệu quả không thể chỉ được đánh giá qua tỷ lệ giải ngân, mà cần làm rõ đồng vốn bỏ ra tạo thêm năng lực gì cho nền kinh tế. Vì vậy, phải đặc biệt coi trọng khâu lựa chọn dự án; việc hồ sơ đã được chuẩn bị không nên trở thành lý do chủ yếu để quyết định bố trí vốn.

Về giải pháp, đại biểu kỳ vọng việc sửa đổi pháp luật về ngân sách, trong đó rà soát, thu hẹp phạm vi được phép chuyển nguồn, sẽ tạo chuyển biến trong quản lý và sử dụng nguồn lực. Đồng thời, phải tăng trách nhiệm của cơ quan lập dự toán, phân bổ và sử dụng ngân sách. Kỷ luật, kỷ cương tài chính cũng cần được siết chặt hơn.