Góc khuất của Bill Gates

Trong nhiều thập kỷ, Bill Gates là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất thế giới công nghệ. Từ một lập trình viên trẻ tuổi, ông xây dựng Microsoft thành đế chế phần mềm toàn cầu, trở thành tỷ phú khi mới 31 tuổi và từng nhiều năm giữ vị trí người giàu nhất hành tinh.

Sau khi rời xa công việc điều hành Microsoft, Gates tiếp tục gây chú ý với những khoản đóng góp hàng tỷ USD cho y tế, giáo dục và các chương trình chống đói nghèo. Tuy nhiên, đằng sau hình ảnh một nhà từ thiện hàng đầu thế giới, cuộc đời ông cũng gắn với không ít tranh cãi về quyền lực, đời tư và những mối quan hệ cá nhân.

Những khía cạnh đối lập này được nhà báo Anupreeta Das, cựu biên tập viên tài chính của The New York Times, khai thác trong cuốn Billionaire, Nerd, Saviour, King (tạm dịch: Tỷ phú, mọt sách, vị cứu tinh, ông vua).

Cuốn sách không đơn thuần kể lại hành trình làm giàu của Gates mà còn đặt ra câu hỏi về quyền lực của giới siêu giàu, đặc biệt khi tài sản cá nhân có thể tạo ra ảnh hưởng vượt xa phạm vi kinh doanh.

Từ thiên tài lập dị đến ông trùm công nghệ

Câu chuyện về Bill Gates bắt đầu từ năm 1975, khi ông cùng người bạn thời trung học Paul Allen dành nhiều giờ trước màn hình máy tính, viết những dòng mã đầu tiên đặt nền móng cho Microsoft.

Khi đó, Gates là một thanh niên say mê công nghệ, có thể làm việc xuyên đêm với máy tính và dành phần lớn thời gian cho lập trình. Ít ai hình dung công ty nhỏ do hai người sáng lập sau này sẽ trở thành một trong những doanh nghiệp công nghệ có ảnh hưởng lớn nhất thế giới.

Microsoft nhanh chóng phát triển cùng sự bùng nổ của ngành máy tính cá nhân. Thành công của công ty đưa Gates trở thành tỷ phú trẻ nhất nước Mỹ ở tuổi 31, đồng thời biến ông thành một trong những biểu tượng của Thung lũng Silicon.

Tuy nhiên, theo Anupreeta Das, thành công này không chỉ đến từ tài năng công nghệ.

Gates được mô tả là người có phong cách quản lý quyết liệt, chú ý đến từng chi tiết và thường thể hiện quyền lực mạnh mẽ trong công việc. Ông cũng nổi tiếng với hình ảnh một thiên tài công nghệ lập dị, ít quan tâm đến ngoại hình, cách ăn mặc hay những chuẩn mực giao tiếp thông thường.

Đằng sau vẻ ngoài đó là một doanh nhân có tham vọng lớn và không ngần ngại sử dụng các chiến lược cạnh tranh quyết liệt để mở rộng Microsoft.

Billionaire, Nerd, Saviour, King tiết lộ những góc khuất của một trong những người giàu nhất thế giới. Ảnh: Knihobot.

Trong quá trình phát triển, Microsoft từng mua lại các đối thủ hoặc sử dụng lợi thế từ nền tảng phần mềm của mình để hạn chế khả năng cạnh tranh của những sản phẩm khác.

Những chiến lược này giúp công ty củng cố vị thế trên thị trường, nhưng đồng thời khiến Gates trở thành tâm điểm của các cuộc tranh luận về độc quyền.

Đến thập niên 1990, Microsoft phải đối mặt với những cuộc điều tra và vụ kiện chống độc quyền tại Mỹ. Các cơ quan quản lý cáo buộc doanh nghiệp sử dụng sức mạnh thị trường để gây bất lợi cho đối thủ cạnh tranh.

Hình ảnh Gates cũng dần thay đổi. Từ một biểu tượng của sự đổi mới công nghệ, ông bị so sánh với những "ông trùm tư bản" từng thống trị nền kinh tế Mỹ vào thế kỷ XIX, những người bị chỉ trích vì sử dụng quyền lực kinh tế để bảo vệ vị thế độc quyền.

Theo cuốn sách, đây là giai đoạn danh tiếng của Gates chịu nhiều tổn hại, bất chấp những thành công vượt trội về kinh doanh.

Những góc khuất đời tư

Sau những tranh cãi liên quan đến Microsoft, Gates từng bước rút khỏi hoạt động điều hành doanh nghiệp để tập trung vào công việc từ thiện.

Cùng vợ khi đó là Melinda French Gates, ông phát triển Quỹ Bill & Melinda Gates, hướng tới giải quyết các vấn đề toàn cầu như bệnh truyền nhiễm, nghèo đói và bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Khác với hoạt động từ thiện truyền thống, Gates áp dụng cách tiếp cận dựa trên dữ liệu, hiệu quả đầu tư và khả năng đo lường kết quả. Đây cũng là những nguyên tắc từng góp phần tạo nên thành công của ông trong lĩnh vực công nghệ.

Quỹ Gates đã rót hàng tỷ USD vào các chương trình phòng chống HIV/AIDS, lao và sốt rét, đồng thời góp phần thúc đẩy các chương trình tiêm chủng tại nhiều quốc gia đang phát triển.

Tổ chức này cũng là một trong những bên đồng sáng lập Gavi, Liên minh Vaccine, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận vaccine cho trẻ em trên toàn thế giới.

Trong đại dịch Covid-19, sáng kiến COVAX với sự tham gia hỗ trợ của Quỹ Gates đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực phân phối vaccine đến các quốc gia có thu nhập thấp.

Dù vậy, Anupreeta Das đặt câu hỏi về ảnh hưởng ngày càng lớn của những tổ chức từ thiện tư nhân do giới tỷ phú kiểm soát.

Theo cách nhìn của tác giả, khi một cá nhân sở hữu nguồn lực tài chính khổng lồ, người đó có thể tác động đáng kể đến các ưu tiên về y tế, phát triển và chính sách công mà không phải chịu những cơ chế giám sát tương tự các chính phủ được bầu.

Cuốn sách cũng đề cập những chỉ trích cho rằng hoạt động từ thiện có thể giúp các tỷ phú cải thiện hình ảnh sau những tranh cãi trong kinh doanh.

Tuy nhiên, bài đánh giá đăng trên The Guardian cho rằng tác giả có phần thiên lệch khi tập trung vào những mặt tiêu cực mà chưa ghi nhận tương xứng các đóng góp thực tế của Quỹ Gates, đặc biệt trong lĩnh vực y tế toàn cầu.

Bên cạnh những tranh luận về quyền lực và hoạt động từ thiện, cuốn sách dành sự chú ý cho các vấn đề đời tư của Bill Gates.

Một trong những nội dung gây tranh cãi nhất là mối quan hệ giữa ông và Jeffrey Epstein, nhà tài chính Mỹ từng bị kết án về hành vi liên quan đến mại dâm trẻ vị thành niên.

Năm 2019, thông tin Gates nhiều lần gặp Epstein trong giai đoạn 2011-2014 được công khai, gây ảnh hưởng đáng kể đến danh tiếng của nhà sáng lập Microsoft. Những cuộc gặp này diễn ra sau khi Epstein đã chấp hành án tù.

Theo các thông tin được công bố, Gates được giới thiệu với Epstein trong bối cảnh tìm kiếm nguồn tài trợ cho các hoạt động từ thiện. Sau đó, chính Gates thừa nhận việc dành thời gian gặp gỡ Epstein là một sai lầm nghiêm trọng.

Những tranh cãi tiếp tục gia tăng khi đời sống hôn nhân của Gates trở thành chủ đề được truyền thông quan tâm.

Ông từng thừa nhận có quan hệ ngoài hôn nhân. Một số thông tin cũng đề cập việc Gates có những hành vi tán tỉnh hoặc tiếp cận các đồng nghiệp nữ, dù một cựu lãnh đạo Microsoft cho rằng không nên đánh đồng ông với những nhân vật bị cáo buộc có hành vi lạm dụng tình dục nghiêm trọng.

Năm 2021, Bill Gates và Melinda French Gates tuyên bố ly hôn sau 27 năm chung sống.

Trong cuốn sách, Das đặt những sự kiện này cạnh nhau để xem xét khoảng cách giữa hình ảnh công chúng và đời sống cá nhân của Gates.

Ở chương gần cuối, mang tên Cancel Bill, tác giả đặt vấn đề liệu những tranh cãi đã xuất hiện có đủ để công chúng quay lưng với một trong những tỷ phú nổi tiếng nhất thế giới.

Dù vậy, theo bài đánh giá trên The Guardian, cuốn sách chưa đưa ra được bằng chứng mới mang tính quyết định để làm thay đổi căn bản cách nhìn về Gates.

Điểm đáng chú ý của Billionaire, Nerd, Saviour, King vì thế không nằm ở một tiết lộ gây chấn động, mà ở cách cuốn sách đặt cuộc đời Bill Gates trong bức tranh rộng hơn về quyền lực của giới siêu giàu.

Từ một lập trình viên trẻ tuổi đến ông chủ đế chế công nghệ, rồi nhà từ thiện có ảnh hưởng toàn cầu, Gates đã trải qua nhiều vai trò khác nhau trong mắt công chúng.