Đại biểu Quốc hội tỉnh đề nghị quản lý hàng hóa phái sinh theo bản chất tài chính

Đại biểu cho rằng việc ban hành luật là cần thiết. Phát triển thị trường hàng hóa phái sinh nhằm giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất phòng ngừa biến động giá, ổn định đầu vào, đầu ra và chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Giao Bộ Tài chính chủ trì quản lý và giám sát

Đại biểu Tạ Lê Thanh phát biểu thảo luận tại tổ.

Theo đại biểu, cần xác định rõ hợp đồng hàng hóa phái sinh là công cụ tài chính có tài sản cơ sở là hàng hóa, từ đó thiết kế nhất quán các quy định của luật. Hàng hóa cơ sở quyết định các yêu cầu về chất lượng, kho bãi, giao nhận; còn ký quỹ, đòn bẩy, bù trừ, thanh khoản và bảo vệ tài sản khách hàng đòi hỏi năng lực giám sát tài chính chuyên sâu. Đại biểu lưu ý, xác định bản chất tài chính không đồng nghĩa với việc đồng nhất hàng hóa phái sinh với chứng khoán.

Xuất phát từ bản chất tài chính và yêu cầu giám sát thị trường, đại biểu kiến nghị giao Bộ Tài chính chủ trì, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực tiếp thực hiện quản lý, giám sát, đồng thời bổ sung thẩm quyền và nguồn lực phù hợp. Với phương án giao Bộ Công thương chủ trì như dự thảo, đại biểu cho rằng hồ sơ chưa làm rõ khả năng đáp ứng của tổ chức bộ máy và nguồn lực hiện có đối với những nhiệm vụ giám sát chuyên sâu mà dự thảo luật giao.

Cùng với việc xác định cơ quan chủ trì, đại biểu đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành. Cơ quan giám sát tài chính chịu trách nhiệm về tổ chức thị trường, trung gian, giao dịch, ký quỹ, bù trừ, bảo vệ khách hàng và xử lý rủi ro. Bộ Công thương cùng các bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm về hàng hóa cơ sở, tiêu chuẩn, chất lượng, kho bãi, giao nhận; theo dõi nguồn cung, thông tin giá trên thị trường vật chất và tham gia ý kiến khi niêm yết sản phẩm. Ngân hàng Nhà nước chịu trách nhiệm về an toàn tổ chức tín dụng tham gia, thanh toán, ngoại hối, dòng tiền ký quỹ xuyên biên giới và phòng, chống rửa tiền. Giữa các cơ quan cần quy định rõ cơ chế chia sẻ dữ liệu.

Kiểm soát xung đột lợi ích để bảo vệ nhà đầu tư

Về mô hình tổ chức, đại biểu đề nghị ưu tiên phương án Nhà nước nắm quyền chi phối tại Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ trọng yếu, đồng thời thiết lập quản trị chuyên nghiệp và giám sát độc lập.

Theo đại biểu, doanh nghiệp vận hành thị trường có động cơ tăng doanh thu từ giao dịch. Nếu doanh nghiệp đồng thời được trao quyền quyết định quá rộng các điều kiện ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ rủi ro mà nhà đầu tư được phép gánh chịu, xung đột lợi ích sẽ phát sinh. Vì vậy, những giới hạn bảo vệ nhà đầu tư, nhất là giới hạn đòn bẩy, phải nằm dưới sự quyết định và giám sát thực chất của cơ quan nhà nước.

Đối với nhà đầu tư chuyên nghiệp, cần bảo đảm tổ chức trung gian chỉ xác minh và phân loại theo tiêu chí thống nhất, không được tự hạ chuẩn. Đại biểu đề nghị kiểm soát chặt chẽ các yêu cầu này ngay từ khâu thiết kế luật.

Phân định rõ phạm vi giao dịch bắt buộc qua Sở

Đại biểu Tạ Lê Thanh đề nghị không thiết kế quy định khiến doanh nghiệp buộc phải sử dụng dịch vụ của một doanh nghiệp cụ thể; việc phát triển thanh khoản cần dựa trên chất lượng hợp đồng, chi phí cạnh tranh và hạ tầng giao nhận, thay vì bằng nghĩa vụ bắt buộc sử dụng dịch vụ.

Lý giải kiến nghị này, đại biểu cho rằng nhu cầu phòng ngừa rủi ro của doanh nghiệp hiếm khi khớp với hợp đồng chuẩn hóa về khối lượng, phẩm cấp, thời điểm và địa điểm giao hàng. Việc bắt buộc toàn bộ giao dịch qua Sở sẽ tạo ra rủi ro chênh lệch cơ sở mà doanh nghiệp phải gánh chịu, làm giảm chính hiệu quả phòng ngừa rủi ro mà luật đặt làm mục tiêu.

Về phương án quản lý, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định mọi giao dịch phái sinh hàng hóa có tổ chức trung gian tham gia phải báo cáo vào cơ sở dữ liệu tập trung, với những nội dung tối thiểu được ghi ngay trong luật. Danh mục hợp đồng bắt buộc bù trừ qua Trung tâm do Chính phủ công bố theo tiêu chí chuẩn hóa, khối lượng, mức độ rủi ro và có lộ trình thực hiện.

Theo phương án này, mọi sản phẩm phái sinh hàng hóa chào bán, tiếp thị cho nhà đầu tư cá nhân không chuyên nghiệp phải thực hiện qua Sở và bù trừ qua Trung tâm. Ngoài phạm vi đó, cần giữ quyền giao dịch phi tập trung, kèm nghĩa vụ báo cáo và chuẩn hành vi đối với tổ chức trung gian.