Đại biểu: Tăng thu ngân sách ở lĩnh vực nào để phát triển bền vững?

Cho ý kiến báo cáo công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025, đại biểu Trịnh Trung Tín (An Giang) nhận thấy báo cáo đã nêu rõ các khoản tiết kiệm 10% chi thường xuyên tăng thêm so với dự toán 2024 và tiết kiệm thêm 10% chi thường xuyên trong 7 tháng cuối năm. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng nội dung này cần bổ sung các khoản tiết kiệm từ việc sắp xếp, chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp công lập từ hưởng ngân sách sang cơ chế tự chủ tài chính.

“Theo lộ trình của Nghị quyết số 19 ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tiếp tục đổi mới và quản lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, việc tăng mức độ tự chủ từ nhóm 4 lên các nhóm cao hơn sẽ giúp giảm chi hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước cho bộ máy. Tính đến năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt 65 đơn vị sự nghiệp công lập chuyển thành công ty cổ phần. Do đó, đề nghị xem xét bổ sung số liệu tiết kiệm chi thường xuyên và chi đầu tư có được từ việc chuyển đổi loại hình tự chủ tài chính của các đơn vị này”, đại biểu Trịnh Trung Tín đề nghị.

Đại biểu Trần Văn Lâm.

Theo đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Ninh), trong điều kiện nguồn lực có hạn, vấn đề cốt lõi là phải làm thế nào để việc thu chi ngân sách đạt được hiệu quả tối ưu nhất cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Về thu ngân sách, đại biểu Trần Văn Lâm cho rằng việc tăng thu ngân sách hoặc thu vượt dự toán trong bối cảnh từng bị thất thu trước đó là một tín hiệu tích cực, giúp tạo thêm nguồn lực cho chi tiêu công. Tuy nhiên, công tác thu ngân sách cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững. Theo đó, tăng thu như thế nào, ở lĩnh vực và khu vực nào để vừa đảm bảo nguồn lực ngân sách, vừa nuôi dưỡng được nguồn thu và thúc đẩy phát triển lâu dài.

Về chi ngân sách, đại biểu Trần Văn Lâm cho rằng chủ trương cắt giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư trong một mức độ hợp lý có thể mang lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, cần cân nhắc thận trọng trên ba khía cạnh cốt lõi:

Thứ nhất, chi thường xuyên chủ yếu là chi cho con người, cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, khoa học và công nghệ. Đây là những lĩnh vực quyết định trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và năng lực đổi mới sáng tạo của nền kinh tế – tức là các yếu tố tạo nên tăng trưởng về chất, tăng trưởng chiều sâu. Trong khi đó, chi đầu tư công thường tác động trước hết đến quy mô nền kinh tế, tạo tăng trưởng về lượng, về bề rộng. Do đó, nếu chỉ chú trọng tăng chi đầu tư mà chưa quan tâm đúng mức đến chi thường xuyên cho các lĩnh vực nền tảng, thì có thể làm suy giảm động lực phát triển bền vững trong dài hạn.

Thứ hai, tiết kiệm chi thường xuyên là cần thiết, nhưng cần làm rõ thế nào là tiết kiệm. Việc cắt giảm mang tính cơ học, theo mệnh lệnh hành chính. Cắt ở đâu, khoản nào, khâu nào, cần được tính toán kỹ lưỡng. Nếu sau khi cắt giảm mà hoạt động vẫn bảo đảm, vẫn đạt mục tiêu quản lý, thì cần đặt lại vấn đề về tính đúng đắn của định mức chi tiêu và chất lượng công tác lập dự toán. Do đó, giải pháp căn cơ phải là rà soát, hoàn thiện định mức; nâng cao chất lượng lập dự toán cho sát thực tế. Khi dự toán đã đúng, thì việc không chi hết ngân sách được giao lại là một hạn chế, cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Thứ ba, đối với chi đầu tư, yêu cầu tiết kiệm không phải là cắt giảm quy mô vốn, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Hiện nay, hệ số ICOR của nước ta đang ở mức cao, cho thấy hiệu quả đầu tư còn hạn chế, thậm chí có biểu hiện lãng phí. Nghịch lý là trong nhiều trường hợp, càng tăng đầu tư thì nguy cơ lãng phí càng lớn. Nếu tiết kiệm chi thường xuyên nhưng lại dồn nguồn lực vào các dự án kém hiệu quả, chậm triển khai, hoặc không phát huy được công năng sau đầu tư, thì đó còn là sự lãng phí lớn hơn.

Vì vậy, đại biểu cho rằng, cần tập trung vào các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư: từ khâu lựa chọn danh mục dự án, bảo đảm tính lan tỏa và hiệu quả kinh tế - xã hội; đến khâu chuẩn bị đầu tư, lập dự án, dự toán; tổ chức thực hiện, giải ngân; bảo đảm chất lượng công trình; kiểm soát thất thoát, lãng phí; và đặc biệt là quản lý, vận hành, khai thác hiệu quả sau đầu tư. Nguyên tắc đặt ra là: đầu tư bằng vốn vay thì hiệu quả phải cao hơn chi phí vay; đầu tư phải nhanh đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả thực tế.

Theo đại biểu Trần Văn Lâm, tiết kiệm trong quản lý chi ngân sách nhà nước cần được tiếp cận với một tư duy tổng thể, bao trùm và thực chất.

Đại biểu nêu rõ, không nên thực hiện một cách máy móc, cứng nhắc theo mệnh lệnh hành chính mà phải gắn với mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.

Theo đó, không phải cứ chi ít đi là tiết kiệm, mà chi đúng và chi hiệu quả mới thực sự là tiết kiệm. Không phải tăng thu bằng mọi giá, mà phải nuôi dưỡng được nguồn thu bền vững cho nền kinh tế. Mỗi đồng ngân sách thu vào hay chi ra đều phải đúng chỗ, đúng thời điểm, tạo ra giá trị thực chất cho sự phát triển của đất nước. Đó mới chính là tinh thần tiết kiệm thực sự.