Đại dự án trùng tu, tu bổ di tích Thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa):Có kịp hoàn thành trước mùa mưa bão đến?

Thành cổ Diên Khánh được chúa Nguyễn Phúc Ánh khởi dựng từ năm 1793 theo kiến trúc quân sự Vauban độc đáo. Trải qua hơn 200 năm dạn dày sương gió, những bờ thành đất xưa vẫn sừng sững như một nhân chứng lịch sử. Để bảo tồn di sản văn hóa quan trọng này, tỉnh Khánh Hòa đã đầu tư đại dự án trùng tu, tôn tạo với tổng vốn sau điều chỉnh lên tới hơn 225,5 tỉ đồng, kỳ vọng hoàn thành trong năm 2026.

Tuyến thành đất không được bảo vệ có nguy cơ cao sạt lở cao trong mùa mưa

Nguy cơ sạt lở thành rất cao

Thế nhưng, có mặt tại công trường những ngày này, nhiều người khó giấu được sự lo lắng. Tuyến thành đất trần vừa được đắp cao lại, thành đất dốc nhưng hoàn toàn trần trụi, chưa một thảm cỏ nào được phủ xuống, cũng chẳng có một lớp lưới bảo vệ hay giải pháp gia cố tạm thời. Trong trường hợp này, chỉ cần một trận mưa lớn trút xuống, hàng ngàn khối đất đắp mới hoàn toàn có thể trôi tuột xuống lòng hộ thành hào vừa được nạo vét.

Nhiều người dân địa phương không khỏi lo ngại khi thấy từng chiếc xe cơ giới gầm rú, cán trực tiếp lên mặt thành đất cổ. Việc đưa máy móc hạng nặng tác động vào cốt thành không chỉ dấy lên nỗi lo làm biến dạng kết cấu nguyên bản mà còn vô tình đi ngược lại tinh thần văn bản số 728/DSVH-DT của Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL), địa điểm cần phải bảo vệ tối đa các yếu tố gốc. Đứng nhìn dải thành đất trơ trọi khi mùa mưa đang đến gần, ông Nguyễn Văn Tròn, một người dân địa phương, lắc đầu: “Thành đất đắp lên mà cứ để trần trụi thế này thì mưa xuống là trôi sạch. Bao nhiêu tiền của, công sức của Nhà nước rồi lại “đổ sông đổ bể” mất thôi”.

Cùng chung sự lo ngại, anh Nguyễn Tấn Thành, một người dân địa phương khác cho biết không chỉ rủi ro sạt lở trong mùa mưa, mà hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt tại đây vẫn chưa đạt chuẩn. Lượng nước thải đang âm thầm xả thẳng vào hệ thống hộ thành hào của di tích Thành cổ Diên Khánh, nguy cơ cao gây ô nhiễm nguồn nước và mất vệ sinh môi trường.

Nói về việc đảm bảo cho tuyến thành đất, ông Nguyễn Thanh Hiến, Giám đốc Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh Khánh Hòa cho rằng, hạng mục hộ thành hào và tuyến thành đất đang được nhà thầu triển khai trồng cỏ theo khối lượng được duyệt trong hồ sơ thiết kế nhằm tạo vẻ đẹp mỹ quan và giữ liên kết mái taluy thành đất tránh sạt lở. Tuy nhiên trên thực tế ghi nhận vào chiều 7.9 vừa qua, hầu như các tuyến thành đất đất đá còn ngổn ngang chưa được trồng phủ cỏ để giữ đất và mưa lớn có nguy cơ sạt lở là rất cao.

Toàn cảnh dự án tu bổ, tôn tạo di tích Thành cổ Diên Khánh

Vẫn còn nghẽn vì... “mặt bằng”

Nhìn vào con số báo cáo, dự án đã hoàn thành di dời hạ tầng gồm cổng tường rào trường Trung học cơ sở Phan Chu Trinh; Tháo dỡ và hoàn thiện trụ sở làm việc của Đoàn Thanh niên huyện Diên Khánh (cũ); Tháo dỡ và hoàn thiện trụ sở làm việc của Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Diên Khánh (cũ); Tháo dỡ trường Trung cấp Nghề Diên Khánh cơ sở 2. Hệ thống cáp viễn thông VNPT, cáp viễn thông Viettel, cáp viễn thông Công an.

Hạng mục hộ thành hào, trạm bơm, cầu cổng Hậu, đường bê tông và hệ thống thoát nước mưa đều đã hoàn thiện trên 90%. Công tác tu bổ tuyến thành đất đạt khoảng 80%, nâng tổng khối lượng toàn dự án lên mốc 75%. Tuy nhiên, 25% khối lượng còn lại lại rơi vào những nút thắt khó gỡ nhất. Khởi công từ tháng 12.2024, dự án cần giải phóng gần 7,5ha đất của 122 hộ dân. Dù cơ quan chức năng đã nỗ lực thu hồi hơn 7,2ha nhưng thực tế nhà thầu chỉ có thể đặt máy thi công trên khoảng 6,7ha. Nguyên nhân là do mặt bằng bị bàn giao kiểu lấm chấm, xé lẻ và không liền thửa.

Một số hộ dân dù đã nhận tiền đền bù nhưng vẫn chưa thể di dời vì còn chờ xây nhà tại khu tái định cư. Hậu quả là những khu vực quan trọng như Công viên số 1, số 2 và cổng phía Nam rơi vào cảnh “giậm chân tại chỗ”. Ký ức về đợt mưa lũ lịch sử tháng 11.2025 vẫn còn là cơn ác mộng đối với ban quản lý công trường. Mùa bão năm đó, nước lũ tràn về đã cuốn trôi, làm hư hỏng hàng loạt máy móc, vật tư và tàn phá các hạng mục đang làm dở.

Ông Nguyễn Thanh Hiến, Giám đốc Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh Khánh Hòa cho biết: Khởi công xây dựng tháng 12.2024, dự án đang triển khai thi công xây dựng trên phần diện tích mặt bằng được bàn giao, cụ thể hạng mục hộ thành hào; Trạm bơm; Tuyến thành đất; Xây cầu Cổng hậu và tôn tạo, chỉnh trang các cầu Cổng Nam, Cổng Đông và Cổng Tây; Tuyến đường lát gạch thẻ, các Công viên số 3, 4, 5. Sản lượng thi công ước đạt 75% khối lượng. Hiện tại vẫn còn một hạng mục chưa thể thi công do vướng giải phóng mặt bằng: Công viên số 1.

Theo ông Nguyễn Thanh Hiến, hiện nay dự án đã được UBND tỉnh phê duyệt điều chỉnh tại Quyết định số 328/QĐ- UBND ngày 28.1.2026 và phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công điều chỉnh tại Quyết định số 2628/QĐ-UBND ngày 29.7.2026; Ban QLDA đã triển khai các thủ tục để tiếp tục thi công khối lượng còn lại, đồng thời phối hợp với UBND xã Diên Khánh và Chi nhánh phát triển Quỹ đất khu vực Diên Khánh vận động hộ dân còn lại sớm giao mặt bằng và thi công hoàn thành dự án trong năm 2026 đảm bảo theo kế hoạch.

Để dự án về đích đúng hạn 2026, Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh Khánh Hòa đang tích cực kiến nghị địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân sớm giao mặt bằng sạch. Đồng thời, chủ đầu tư yêu cầu các nhà thầu áp dụng chiến thuật thi công “cuốn chiếu”, có mặt bằng đến đâu, tập trung nhân lực, thiết bị thi công dứt điểm đến đó, bảo vệ các hạng mục trước khi mùa mưa bão đến.