Đại học chia sẻ nguồn lực nghiên cứu: Hướng đến những sản phẩm khoa học xứng tầm

Phòng thí nghiệm bán dẫn của Đại học Quốc gia TPHCM. Ảnh: Phúc Uyên.

Đại học hợp tác nghiên cứu

Chia sẻ nguồn nhân lực, phòng thí nghiệm là sáng kiến của các nhóm nghiên cứu, các khoa trong trường đại học triển khai nhằm thúc đẩy hợp tác, phát triển các nghiên cứu mang tính liên ngành, kỳ vọng đem lại các sản phẩm khoa học xứng tầm, có thể ứng dụng nhanh vào thực tế.

Mới đây, Phòng thí nghiệm nghiên cứu AI ứng dụng trong kinh tế - Kinh doanh (BA x AI Lab) thuộc Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM cùng hợp tác với Phòng Lab Tính toán Hiệu năng cao (CEC-HPC Lab), Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM; Trung tâm Nghiên cứu Dữ liệu lớn (BDRC), Trường Đại học Quốc gia Hàng hải và Hải dương Hàn Quốc và Phòng Lab Tính toán Thông minh (ICL), Trường Đại học Hanyang ERICA, Hàn Quốc đã ký kết thỏa thuận hợp tác về nghiên cứu, đào tạo nhân lực.

Theo đó, 4 phòng lab sẽ thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, phối hợp chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp, cử và tiếp nhận sinh viên thực tập. Các bên phối hợp đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, học viên sau đại học và hợp tác thực hiện các đề tài, công bố các công trình khoa học quốc tế trong thời gian tới. Lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo chủ yếu là phát triển các sản phẩm trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số phục vụ phát triển kinh tế xã hội và đào tạo nhân lực chất lượng cao giữa các bên thông qua việc trao đổi sinh viên.

Theo PGS.TS Lê Hoành Sử việc hợp tác nghiên cứu giữa 4 phòng lab về AI của Việt Nam và Hàn Quốc, cùng sự đồng hành của mạng lưới học giả quốc tế và doanh nghiệp sẽ mở ra không gian nghiên cứu đa ngành hiện đại cho giảng viên và học viên sau đại học. Đây được xem là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu kết nối học thuật phục vụ trực tiếp cho quá trình chuyển đổi số và phát triển bền vững của đất nước.

Bên cạnh hợp tác quốc tế, các khoa, trung tâm trong cơ sở giáo dục đại học hiện nay cũng tích cực hợp tác, chia sẻ nguồn lực nghiên cứu để phát triển công nghệ. Theo PGS.TS Đặng Xuân Ba, Giám đốc Trung tâm Robot thông minh, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM, thực tế hiện nay với một số sinh viên nếu chỉ học điện - điện tử chỉ có thể làm được lập trình thuật toán, tự động hóa. Trong khi, phần kiến thức về cơ khí, ứng dụng AI, công nghệ thông tin bị hạn chế.

Trong khi đó, để nghiên cứu, chế tạo các sản phẩm công nghệ cần có kiến thức liên ngành. Ví dụ, chế tạo robot, drone ngoài sử dụng kiến thức ngành điện - điện tử cần có năng lực thiết kế cơ khí chế tạo, ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI)… Do đó, để chế tạo sản phẩm này cần sự tham gia của nhiều người với những năng lực nghiên cứu khác nhau, phụ trách từng phần của robot. Tuy nhiên, các em cũng cần kiến thức liên ngành để có thể hiểu nhau khi làm việc.

Theo PGS.TS Đặng Xuân Ba, trong bối cảnh hiện nay, mô hình hợp tác giữa các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu rất cần được đẩy mạnh. Các đơn vị này cần có sự kết nối, hợp tác về nguồn lực cơ sở vật chất, chuyên gia cùng làm sản phẩm mẫu, bán thương mại và thương mại của sản phẩm khoa học.

Ông cho rằng, mô hình “đại học hội tụ” kết hợp đa ngành trong một nghiên cứu giúp sinh viên học hỏi và tích lũy kiến thức liên ngành nhằm phục vụ nâng cao kỹ năng chuyên môn khi làm các sản phẩm công nghệ. Khi làm việc trong môi trường đa ngành sinh viên học hỏi nâng cao tay nghề nhanh hơn.

Sinh viên của Trung tâm robot thông minh, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM trong giờ làm việc. Ảnh: Hà An.

Cần những phòng thí nghiệm dùng chung

Đại học Quốc gia TPHCM hiện nay được Chính phủ đầu tư phòng thí nghiệm thiết kế vi mạch dùng chung cấp quốc gia. Đây được xem là phòng thí nghiệm có quy mô lớn nhất Việt Nam với chi phí đầu tư ban đầu gần 2.000 tỷ đồng. Hiện tại, phòng thí nghiệm này ở trong giai đoạn cuối trong việc đưa trang thiết bị về và hoàn thiện, đặt tại Trung tâm đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TPHCM. Phòng thí nghiệm sẽ thực hiện các nghiên cứu, phát triển công đoạn thiết kế, đo đạc, đóng gói chip và sắp tới là sản xuất chip.

Cơ chế dùng chung sẽ là việc chia sẻ các công cụ thiết kế, thư viện IP cùng các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật. Việc này được kỳ vọng tạo môi trường thuận lợi để thu hút các nhóm nghiên cứu, nhà khoa học tham gia phát triển sản phẩm mới, đồng thời thúc đẩy quá trình thương mại hóa các sản phẩm bán dẫn.

Theo PGS.TS Huỳnh Phú Minh Cường, Phó Ban Khoa học Công nghệ, Đại học Quốc gia TPHCM, với cơ sở hạ tầng về phòng thí nghiệm vi mạch dùng chung, đơn vị hướng đến mục tiêu kêu gọi sự hợp tác với các phòng thí nghiệm khác, các nhà khoa học, doanh nghiệp để cùng nhau xây dựng ý tưởng mới, doanh nghiệp khởi nghiệp, đồng kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn của Việt Nam và khu vực. “Chúng tôi luôn đảm bảo nguồn lực hỗ trợ cơ sở hạ tầng, nhân lực để thúc đẩy sự phát triển của nền công nghiệp bán dẫn Việt Nam”, PGS Cường nói.

Tại lễ khai khóa của Đại học Quốc gia TPHCM mới đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cũng yêu cầu đại học này cần xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, dùng chung đội ngũ, phòng thí nghiệm và có người đứng đầu chịu trách nhiệm đến sản phẩm cuối cùng. Thủ tướng mong muốn Đại học Quốc gia TPHCM cần phát huy hơn nữa vai trò hạt nhân kết nối Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp; huy động, sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực; mở rộng hợp tác quốc tế hiệu quả, thực chất và phối hợp hoàn thiện cơ chế, chính sách, thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đề xuất cơ chế dùng chung phòng thí nghiệm, PGS.TS Trần Viết Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ Vi mạch Bán dẫn, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho biết đơn vị có thể chia sẻ ba nhóm nguồn lực. Nhóm đo kiểm điện tử gồm máy hiện sóng, máy phân tích phổ, thiết bị kiểm tra tuổi thọ pin và đo thông số cảm biến. Nhóm lắp ráp bo mạch có thiết bị hàn, làm sạch bề mặt và phủ keo. Nhóm thiết kế vi mạch có công cụ thiết kế điện tử tự động và hệ thống hỗ trợ thử nghiệm nguyên mẫu phần cứng.

Ông cho biết, các đơn vị có thể đăng ký sử dụng trong ngày làm việc từ thứ Hai đến thứ Sáu. Riêng công cụ thiết kế vi mạch có thể sử dụng trực tiếp tại phòng thí nghiệm; Viện dự kiến mở hình thức sử dụng trực tuyến sau khi nâng cấp máy chủ.

Theo PGS.TS Trần Viết Thắng, trước khi triển khai hợp tác phòng thí nghiệm dùng chung, các bên cần ký thỏa thuận hợp tác khoa học và công nghệ, thống nhất nhân sự phối hợp, thời gian sử dụng, trách nhiệm bảo đảm an toàn thiết bị và kinh phí hỗ trợ hoạt động chia sẻ. Đây là cơ sở xác định phần việc, trách nhiệm của bên cung cấp và bên sử dụng.