Đài Loan điều tra 11 công ty Trung Quốc nghi 'săn trộm' nhân tài chip và AI

Chiến dịch tìm kiếm nhân tài bán dẫn của Trung Quốc đã tăng tốc khi nước này đặt mục tiêu đạt được các đột phá trong trí tuệ nhân tạo (AI) giữa bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt với Mỹ.

Tuy nhiên, kế hoạch này đã khiến các cơ quan chức năng Đài Loan mở thêm các cuộc điều tra mới liên quan đến việc doanh nghiệp Trung Quốc đại lục “săn trộm” nhân tài. Đây là điều mà các nhà phân tích mô tả là “cuộc chiến công nghệ âm thầm” xoay quanh nguồn nhân lực.

Theo Đài Loan, tổng cộng 11 công ty Trung Quốc đại lục mới bị đưa vào diện điều tra vì cáo buộc tuyển dụng trái phép nhân tài trong lĩnh vực bán dẫn và công nghệ cao khác. Các hãng đó bị cho là đã che giấu nguồn gốc từ Trung Quốc đại lục, lập công ty vỏ bọc và thiết lập hoạt động kinh doanh tại Đài Loan mà không có sự chấp thuận của chính quyền đảo này.

Các cuộc điều tra mới nhất nằm trong chiến dịch trấn áp liên tục của Đài Loan với hành vi “săn trộm” nhân tài, với 100 vụ đã được xử lý kể từ năm 2020. Năm ngoái, cơ quan chức năng cũng đã điều tra SMIC (hãng sản xuất chip theo hợp đồng số 1 Trung Quốc) vì bị cáo buộc lôi kéo nhân sự từ Đài Loan.

“Đây là cuộc chiến công nghệ âm thầm so với cuộc đối đầu ồn ào giữa Mỹ và Trung Quốc”, ông Abishur Prakash - chiến lược gia địa chính trị tại công ty tư vấn The Geopolitical Business (Canada) - nhận định.

“Trong khi sự chú ý của Mỹ thường tập trung vào kiểm soát xuất khẩu hoặc thu hút vốn nước ngoài, Trung Quốc lại tập trung vào những yếu tố then chốt như nhân tài - thứ sẽ tạo nên các đổi mới AI trong tương lai. Đài Loan nhận thức rất rõ điều này”, ông nói thêm.

Các động thái gần đây của Đài Loan cho thấy nhu cầu ngày càng lớn của doanh nghiệp Trung Quốc đại lục với nguồn nhân lực giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực bán dẫn và AI mà họ vẫn tiếp tục tiến bộ dù bị Mỹ hạn chế tiếp cận công nghệ cao cấp.

Chính phủ Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào việc phát triển nguồn nhân lực nội địa trong bán dẫn và AI, với các viện chuyên biệt được thành lập tại những trường đại học hàng đầu nhằm đáp ứng nhu cầu nhân tài đang tăng vọt.

Các trường đại học danh tiếng của Trung Quốc đã thu hút nhà khoa học trở về từ nước ngoài, còn các gã khổng lồ công nghệ như Baidu đang tìm kiếm nhân tài cấp cao trong lĩnh vực bán dẫn và AI tại các trung tâm công nghệ quan trọng của Mỹ.

“Nhân tài có lẽ là một trong những yếu tố quan trọng nhất của cuộc đua công nghệ này”, ông Nick Marro - nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á và phụ trách thương mại toàn cầu tại Economist Intelligence Unit - cho biết.

Tầm quan trọng này đã kéo theo các khoản đầu tư lớn để phát triển nguồn nhân lực, đồng thời cũng dẫn đến các biện pháp hạn chế ở những nước như Mỹ nhằm kiểm soát việc di chuyển của chuyên gia kỹ thuật.

“Đó cũng là điều mà chính quyền Đài Loan đặc biệt nhạy cảm”, ông Nick Marro nói.

Các kỹ thuật viên làm việc trên thiết bị chế tạo chip tại một nhà máy sản xuất chất bán dẫn ở thành phố Tú Thiên, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc - Ảnh: AFP

Đài Loan - nơi đặt trụ sở TSMC (hãng sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới) - từ lâu được coi là “cái nôi” nhân tài của ngành. Các cựu chuyên gia ngành chip Đài Loan đã góp phần xây dựng một số doanh nghiệp sản xuất chip hàng đầu Trung Quốc. Liang Mong Song (đồng giám đốc điều hành SMIC) và Chiang Shang-yi (cựu phó chủ tịch SMIC) đều từng làm việc tại TSMC.

Theo ông Nick Marro, việc bị “săn trộm” nhân tài là vấn đề tồn tại lâu dài tại Đài Loan, góp phần vào tình trạng chảy máu chất xám rộng hơn do chênh lệch lương đáng kể và chiến lược tuyển dụng quyết liệt từ các công ty Trung Quốc.

Đài Loan đã cấm các công ty Trung Quốc đại lục tuyển dụng nhân sự bán dẫn từ năm 2021. Năm 2022, Đài Loan tiếp tục siết chặt hơn bằng cách áp dụng các hình phạt nghiêm khắc với các hành vi bị coi là “chiếm đoạt bí mật thương mại xuyên lãnh thổ” và gián điệp kinh tế.

Trong khi chính quyền Đài Loan tập trung vào dòng chảy nhân lực sang Trung Quốc đại lục, thực tế việc dịch chuyển nhân tài không chỉ diễn ra một chiều. Ngành công nghiệp chip cũng chứng kiến ngày càng nhiều kỹ sư Đài Loan rời Trung Quốc đại lục do căng thẳng chính trị gia tăng và gián đoạn sản xuất, đặc biệt sau khi đại dịch COVID-19 bùng phát.

TSMC cũng ghi nhận xu hướng nhân viên rời Trung Quốc đại lục khi công ty bắt đầu thiết lập các cơ sở sản xuất mới tại Mỹ và Nhật Bản.

Đài Loan cũng đang tích cực thu hút nhân tài toàn cầu nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động trong ngành bán dẫn. Một báo cáo tháng trước của Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Đài Loan (Semi Taiwan) cho thấy 77,7% doanh nghiệp bán dẫn tại đảo này gặp khó khăn trong tuyển dụng nội địa, và gần 60% có kế hoạch thuê thêm chuyên gia nước ngoài.

Đài Loan đã khám xét 49 địa điểm và thẩm vấn 90 người

Các công ty Trung Quốc đại lục bị nhắm đến trong đợt điều tra mới có Yeestor Microelectronics (nhà thiết kế chip nhớ AI), SG Micro (công ty chip analog), Yangzhou Yangjie Electronics (nhà sản xuất chip xử lý, điều khiển và chuyển đổi điện năng), Circuit Fabology Microelectronics Equipment (hãng sản xuất thiết bị quang khắc), Aqrose Technology (công ty chuyên về hệ thống thị giác AI công nghiệp); Anker (nhà sản xuất thiết bị sạc di động hàng đầu), Huaqin Technology (một trong những nhà sản xuất smartphone theo hợp đồng lớn nhất thế giới).

Các công ty này chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về chuyện này.

Ngoài việc ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng mạch tích hợp cốt lõi của Đài Loan, các nỗ lực “săn trộm” nhân tài được cho còn mở rộng sang lĩnh vực ứng dụng AI và sản xuất điện tử.

Cơ quan chức năng Đài Loan đã khám xét 49 địa điểm và thẩm vấn 90 người trong các cuộc điều tra liên quan đến 11 công ty Trung Quốc, huy động 185 nhân viên cho chiến dịch phối hợp kể từ tháng 8.2025.

“Ngăn chặn hành vi này giống như trò đập chuột chũi. Việc hạn chế triệt để sẽ rất khó khăn. Lợi ích liên quan là cực kỳ lớn và Trung Quốc luôn rất linh hoạt trong việc tìm cách”, ông Mark Natkin - Giám đốc điều hành công ty nghiên cứu thị trường Marbridge Consulting - nhận xét.

Dù chiến dịch này nhắm vào Trung Quốc đại lục, cuộc cạnh tranh giành lấy chuyên môn bán dẫn của Đài Loan thực chất mang tính toàn cầu. Mỹ cũng đang tìm cách khai thác năng lực bán dẫn của Đài Loan bằng cách khuyến khích TSMC đầu tư xây dựng nhà máy tại nước này. Năm ngoái, việc Intel tuyển dụng cựu phó chủ tịch cấp cao của TSMC là Lo Wei-Jen cũng khiến các công tố viên Đài Loan mở điều tra về nghi vấn rò rỉ bí mật.

Tuy nhiên, Abishur Prakash cho rằng dù nhân tài rất quan trọng, yếu tố này “sẽ không quyết định” khả năng tự chủ AI hay chip của Trung Quốc trong cuộc đua công nghệ.

“Hành trình công nghệ của Trung Quốc hiện nay rất khác so với một thập kỷ trước, khi người ta tin rằng sự phụ thuộc của nước này vào công nghệ Mỹ là không thể lay chuyển. Câu hỏi lớn hơn với Trung Quốc là ai sẽ sẵn sàng mua công nghệ hoặc dịch vụ của họ khi Mỹ gia tăng sức ép”, ông nói.