Đại tướng Võ Nguyên Giáp - trí tuệ, dân chủ và nghệ thuật quy tụ sức mạnh

Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ảnh tư liệu

Đằng sau quyết định mang tính bước ngoặt của chiến dịch là một phương pháp lãnh đạo bản lĩnh: tôn trọng thực tiễn, lắng nghe tập thể, khơi dậy trách nhiệm từng cán bộ; dân chủ trong bàn bạc nhưng quyết đoán khi hành động. Đó chính là nghệ thuật biến trí tuệ của số đông thành ý chí và sức mạnh tập thể.

Tôn trọng thực tiễn

Khi quân Pháp mới đổ bộ xuống Điện Biên Phủ, lực lượng của chúng chưa được tăng cường, thế bố trí còn nhiều sơ hở và công sự chưa hoàn thiện. Trong bối cảnh đó, phương án “đánh nhanh, giải quyết nhanh” đã có cơ sở nhất định. Ngày 14/1/1954, Hội nghị Đảng ủy Mặt trận thống nhất lựa chọn phương án tập trung lực lượng tiến công, quyết tâm giải quyết tập đoàn cứ điểm trong “3 đêm 2 ngày”. Ngay sau đó, các đơn vị đã vào vị trí tập kết, pháo được kéo vào trận địa và toàn bộ công việc chuẩn bị được triển khai theo đúng kế hoạch.

Qua khảo sát thực địa, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận định cần thay đổi phương án ban đầu. Quân Pháp liên tục tăng cường lực lượng, xây dựng Điện Biên Phủ thành hệ thống phòng ngự kiên cố gồm 49 cứ điểm. Hệ thống này được tổ chức thành ba phân khu, có bộ binh, pháo binh, xe tăng và không quân yểm trợ.

Trong khi đó, đường kéo pháo của ta gặp nhiều khó khăn; pháo binh tập kết chậm; bộ đội phải dồn sức làm đường, vận chuyển, tiếp tế nên sức khỏe bị ảnh hưởng. Nếu vẫn tiến công theo kế hoạch cũ, yêu cầu “chắc thắng” khó lòng được bảo đảm.

Việc thay đổi phương án khi lực lượng đã vào vị trí và thời điểm nổ súng gần kề là một quyết định đầy áp lực. Người chỉ huy phải vượt qua sức ép tiến độ, khát vọng sớm giao chiến và cả những công sức đã bỏ ra cho kế hoạch ban đầu. Đại tướng đã chọn thực tiễn chiến trường và sinh mạng cán bộ, chiến sĩ, thay vì mong muốn chủ quan; chọn thắng lợi chắc chắn, thay vì bảo vệ một quyết định đã có.

Trí tuệ lãnh đạo không chỉ thể hiện ở việc đề ra phương án, mà còn ở khả năng nhận biết khi phương án đó không còn phù hợp. Dám nhìn lại nhận định của bản thân và điều chỉnh kịp thời chính là dấu hiệu của tư duy khoa học, bản lĩnh và trách nhiệm cao cả.

Dân chủ để quy tụ trí tuệ, quyết đoán để chịu trách nhiệm

Trước khi Đại tướng lên đường ra mặt trận, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng, chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh”. Đồng thời, Người giao cho Đại tướng toàn quyền quyết định: nếu gặp vấn đề khó khăn thì bàn thống nhất trong Đảng ủy, thống nhất với cố vấn rồi quyết định và báo cáo sau. Lời dặn dò của Người thể hiện quyết tâm cao nhất: mọi quyết định phải hướng đến thắng lợi chắc chắn.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp - vị Tổng Tư lệnh tài năng, người học trò xuất sắc và gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ảnh Tư liệu TTXVN

Tại cuộc họp quyết định thay đổi phương châm tác chiến, Đại tướng không dùng quyền hạn Tổng Tư lệnh để áp đặt ý chí cá nhân. Người đặt câu hỏi cho cán bộ phụ trách từng lĩnh vực: “Chúng ta có bảo đảm chắc thắng với phương án đánh nhanh không? Quyết định của chúng ta chỉ phụ thuộc vào câu trả lời cho câu hỏi này”. Khi mỗi người báo cáo công tác chuẩn bị chưa hoàn thành và không thể khẳng định chắc thắng, những băn khoăn riêng lẻ dần quy tụ thành nhận thức chung của tập thể Bộ Chỉ huy.

Cách đặt câu hỏi trên cho thấy, Đại tướng không sử dụng dân chủ như một thủ tục để hợp thức hóa quyết định đã định trước, mà dùng dân chủ để kiểm nghiệm quyết định bằng thực tiễn và trí tuệ tập thể. Mỗi người phải nói rõ điều mình biết, đánh giá đúng phần việc mình phụ trách và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Thảo luận vì thế không dừng ở bày tỏ quan điểm, mà trở thành quá trình tổng hợp ý kiến tập thể, đi đến thống nhất.

Khi đã có đủ căn cứ, Đại tướng kết luận: “Tôi ra lệnh hoãn trận đánh mở màn. Chúng ta đã kiên quyết chọn phương châm đánh chắc, tiến chắc”. Lệnh kéo pháo ra, thu quân về vị trí tập kết và chuẩn bị lại chiến trường đã được ban hành. Đó là quyết định đặc biệt khó khăn, thể hiện sự quyết đoán được hình thành trên nền tảng phân tích khoa học và trí tuệ tập thể.

Dân chủ và quyết đoán không mâu thuẫn nhau. Dân chủ giúp người đứng đầu nhìn nhận vấn đề toàn diện, quy tụ trí tuệ và tạo sự đồng thuận; quyết đoán chuyển kết quả thảo luận thành hành động thống nhất. Đại tướng lắng nghe tập thể, rồi trực tiếp ra lệnh và chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng. Thực tiễn 56 ngày đêm chiến đấu đã chứng minh tính đúng đắn của phương châm “đánh chắc, tiến chắc”, củng cố niềm tin, sự đoàn kết và quyết tâm trong toàn mặt trận.

Bài học về dân chủ và trách nhiệm của người đứng đầu

Từ quyết định lịch sử tại Điện Biên Phủ, bài học vẫn vẹn nguyên giá trị: một tập thể lãnh đạo mạnh không phải là tập thể thiếu ý kiến khác biệt, mà là nơi các ý kiến được trao đổi thẳng thắn, có căn cứ, hướng đến lợi ích chung. Người đứng đầu có năng lực không phải là người tự quyết mọi việc, mà là người biết đặt đúng câu hỏi, phát hiện đúng vấn đề và khơi dậy trí tuệ, tinh thần trách nhiệm của mỗi thành viên.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm các đơn vị nữ thông tin và nữ quân y đã tham gia Lễ duyệt binh ngày 1/5/1973. Ảnh: TTXVN

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều vấn đề mới, phức tạp và chưa có tiền lệ đang đặt ra trong công tác lãnh đạo, quản lý. Cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu cần thực sự cầu thị, lắng nghe cán bộ cơ sở, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và Nhân dân. Phát huy dân chủ phải đi vào thực chất, khắc phục tình trạng thảo luận hình thức, chạy theo người đứng đầu hoặc e ngại nêu ý kiến khác biệt.

Đối với Đà Nẵng, yêu cầu này càng trở nên quan trọng trong quá trình xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, kiến tạo không gian phát triển mới và xử lý các vấn đề liên ngành, liên vùng. Mỗi quyết sách lớn cần dựa trên dữ liệu đáng tin cậy, khảo sát thực tiễn, phản biện chuyên môn và tiếng nói từ cơ sở. Khả năng tập hợp trí tuệ giúp thành phố lựa chọn phương án phù hợp, tạo sự đồng thuận và huy động nguồn lực để thực hiện.

Tuy nhiên, phát huy dân chủ không đồng nghĩa với việc kéo dài thảo luận, chọn phương án an toàn hoặc né tránh trách nhiệm. Khi tập thể đã thảo luận đầy đủ và đủ căn cứ, người đứng đầu phải dám kết luận, dám tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Phân cấp, phân quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi xác định rõ trách nhiệm cá nhân, kỷ luật trong thực thi và cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng.

Hơn bảy thập kỷ đã qua, quyết định chuyển từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” vẫn là một bài học mẫu mực sáng ngời về phương pháp lãnh đạo. Ở đó, trí tuệ không tách rời thực tiễn, dân chủ không tách rời kỷ luật, quyền hạn không tách rời trách nhiệm. Bài học trên tiếp tục gợi mở cho đội ngũ cán bộ hôm nay cách quy tụ nhân tâm, phát huy trí tuệ tập thể và sự thống nhất nhận thức thành sức mạnh hành động.