Đảm bảo an toàn đập, hồ chứa thủy lợi mùa mưa lũ

Toàn tỉnh có 23 đập, hồ chứa với dung tích từ 0,1 - 3,71 triệu m³. Trong đó có 19 hồ chứa do cấp tỉnh quản lý và 4 hồ chứa nhỏ do cấp xã quản lý. Các hồ chứa chủ yếu có nhiệm vụ tích nước phục vụ tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp. Hầu hết các công trình sử dụng tràn xả lũ tự do, riêng hồ Khuổi Khoán sử dụng tràn tự do kết hợp cửa van. Các tràn xả được tính toán theo tần suất lũ thiết kế, còn cống lấy nước xả trực tiếp vào hệ thống kênh tưới.

Qua kiểm tra, phát hiện nhiều hồ, đập trên địa bàn đã xuất hiện các hư hỏng, xuống cấp cần sớm được khắc phục để bảo đảm an toàn công trình và phục vụ sản xuất hiệu quả. Cụ thể, 11 hồ (Bản Viết, Khuổi Kéo, Phia Gào, Nà Lái, Thôm Rảo, Nà Sloỏng, Co Po, Thôm Cải, Bản Nưa, Khuổi Áng, Khuổi Lái) có đập bị thấm; 5 hồ (Bản Viết, Phia Gào, Nà Lái, Co Po, Bản Nưa) bị thấm, nứt tại tràn xả lũ; 6 hồ (Khuổi Kéo, Phia Gào, Thôm Cải, Khuổi Lái, Cao Thăng, Nà Tậu) xuất hiện hiện tượng thấm qua mang cống, rò rỉ nước; 3 hồ (Khuổi Kéo, Khuổi Áng, Nà Vàng) bị sạt lở đường quản lý, lòng hồ bồi lắng nhiều bùn đất làm giảm dung tích hồ chứa, hệ thống kênh mương nhiều đoạn hư hỏng, xuống cấp…

Công tác dự báo, cảnh báo, việc lắp đặt các trang thiết bị phục vụ quản lý, vận hành hồ còn hạn chế, không có sự hỗ trợ về thiết bị, công nghệ... Đa số các hồ chưa được lập quy trình bảo trì công trình, lắp đặt thiết bị và quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng; quy trình bảo trì đập, hồ chứa nước; lắp đặt hệ thống giám sát vận hành, thiết bị thông tin, cảnh báo an toàn cho đập và vùng hạ du đập; cắm mốc phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa nước; lập và thực hiện phương án bảo vệ đập, hồ chứa nước; lập và thực hiện phương án ứng phó thiên tai, ứng phó với tình huống khẩn cấp; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đập, hồ chứa nước cũng như bản đồ ngập lụt hạ du đập, hồ chứa, gây khó khăn trong công tác chỉ đạo phòng chống lũ, vận hành công trình bảo đảm an toàn công trình và sản xuất.

Cán bộ Công ty TNHH Một thành viên Thủy nông Cao Bằng kiểm tra thực trạng tại hồ Nà Tấu, xã Hòa An.

Trước thực trạng trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu cho UBND tỉnh bố trí kinh phí kịp thời sửa chữa, nâng cấp một số hồ trọng yếu trước mùa mưa lũ năm 2026, gồm: hồ Bản Viết, xã Đàm Thủy; hồ Phia Gào, xã Nam Tuấn; hồ Bản Nưa, Thôm Cải, xã Hà Quảng; hồ Nà Lái, xã Quảng Uyên. Chỉ đạo đơn vị được giao quản lý chủ động phối hợp với các địa phương chuẩn bị nhân lực, vật tư theo phương châm “4 tại chỗ”, sẵn sàng ứng cứu, bảo vệ an toàn hồ đập khi xảy ra tình huống bất thường trong mùa mưa lũ.

Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Thủy nông Cao Bằng La Chí Thành cho biết: Công ty hiện được giao vận hành, khai thác 65 công trình thủy lợi vừa và lớn gồm 19 hồ chứa, 20 trạm bơm, 26 đập dâng và hệ thống dẫn, chuyển nước. Quản lý, khai thác và bảo vệ 46 công trình thủy lợi, trong đó có 20 trạm bơm, 26 đập dâng và hệ thống dẫn, chuyển nước, hơn 674 km kênh mương.

Để đảm bảo an toàn các công trình đập, hồ chứa thủy lợi trước, trong và sau mùa mưa, lũ, đơn vị chủ động đôn đốc các trạm thực hiện nghiêm túc việc kiểm tra, rà soát hồ chứa, công trình thủy lợi nhằm phát hiện, xử lý, khắc phục những hạng mục hư hỏng gây mất an toàn cho công trình. Phối hợp với chính quyền địa phương rà soát các vùng hạ du hồ chứa nước có nguy cơ ngập lụt, xây dựng phương án ứng phó phòng khi có sự cố xảy ra. Có biện pháp cụ thể với các hồ chứa đang có sự cố, nguy cơ mất an toàn, xây dựng phương án tích nước hợp lý. Khi phát hiện các công trình xảy ra diễn biến bất thường, có khả năng mất an toàn, báo cáo cấp có thẩm quyền có phương án xử lý kịp thời. Chỉ đạo các trạm quản lý thường xuyên theo dõi tình trạng các hạng mục hồ chứa, khi có mưa, lũ phải cử cán bộ thường trực tại công trình, kiểm tra phát hiện sớm và xử lý kịp thời khi có sự cố.

Trước thực trạng hầu hết các công trình đập, hồ chứa thủy lợi trên địa bàn hiện đã xuống cấp, trong đó có nhiều hạng mục bị xuống cấp trầm trọng trong khi nguồn kinh phí của địa phương bố trí sửa chữa, nâng cấp công trình và thực hiện các quy định an toàn đập, hồ chứa thủy lợi rất hạn hẹp, tỉnh cần hỗ trợ hơn 179,6 tỷ đồng thực hiện đầu tư sửa chữa, nâng cấp các công trình thủy lợi bị hư hỏng, xuống cấp... để đảm bảo an toàn cho các công trình và vùng hạ du.