Đàm phán Ukraine - Nga: Thỏa thuận hòa bình còn cách bao xa?

Tổng thống Các Tiểu Vương quốc Arập Thống nhất (UAE) Sheikh Mohamed bin Zayed al-Nahyan (giữa) trong cuộc gặp đại diện phái đoàn Mỹ, Nga và Ukraine tham dự cuộc đàm phán ba bên tại Abu Dhabi, ngày 23/1/2026. Ảnh: Reuters/TTXVN

Các quan chức cấp cao Ukraine và Nga đang tham gia vòng đàm phán thứ hai tại Abu Dhabi, trong khuôn khổ nỗ lực trung gian do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy. Cuộc gặp kéo dài hai ngày diễn ra theo mô hình của vòng trước, với sự hiện diện của các nhà đàm phán Mỹ, Ukraine và Nga.

Trong thời gian gần đây, Tổng thống Donald Trump nhiều lần bày tỏ lạc quan, cho rằng việc chấm dứt cuộc chiến kéo dài bốn năm đang ở trong tầm tay. Trái lại, cả Moscow và Kiev đều tỏ ra thận trọng hơn, hạ thấp kỳ vọng về một bước ngoặt ngay lập tức.

Thành phần tham dự đàm phán

Cả Ukraine và Nga đều cử các phái đoàn cấp cao. Phía Ukraine gồm ông Kyrylo Budanov - cựu lãnh đạo tình báo quân đội, hiện đứng đầu Văn phòng Tổng thống; nghị sĩ David Arakhamia, một nhà đàm phán thân cận; và ông Andrii Hnatov, Tổng tham mưu trưởng quân đội.

Phái đoàn Nga do ông Igor Kostyukov, người đứng đầu cơ quan tình báo quân đội GRU dẫn đầu, cùng các quan chức tình báo khác và đặc phái viên Điện Kremlin Kirill Dmitriev.

Hình ảnh ông Budanov và ông Kostyukov đối diện nhau mang tính biểu tượng, khi cả hai từng lãnh đạo các cơ quan tình báo tham gia những hoạt động bí mật nhằm vào phía đối phương trong thời chiến.

Phía Mỹ, đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner - con rể Tổng thống Trump - dự kiến tham dự. Hai nhân vật này ngày càng đóng vai trò nổi bật trong các nỗ lực ngoại giao của Mỹ, từ Trung Đông đến khủng hoảng Iran và xung đột Ukraine, song cũng vấp phải chỉ trích vì thiếu nền tảng ngoại giao chính thức.

Khả năng tổ chức cuộc gặp trực tiếp giữa Tổng thống Putin và Tổng thống Zelensky vẫn chưa rõ ràng. Tổng thống Ukraine nhiều lần tuyên bố sẵn sàng gặp nhà lãnh đạo Nga tại địa điểm trung lập, trong khi Điện Kremlin cho biết, ông Putin chỉ đồng ý nếu ông Zelensky tới Moscow.

Nút thắt lớn nhất: vấn đề lãnh thổ

Con đường hướng tới một thỏa thuận hòa bình khả thi được nhận định vẫn phức tạp, trong bối cảnh Nga tiếp tục thúc đẩy các yêu cầu về lãnh thổ ở mức tối đa.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuần trước cho biết, đàm phán đang xoay quanh một vấn đề then chốt nhưng gây tranh cãi sâu sắc: lãnh thổ. Điện Kremlin nhiều lần tuyên bố bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải bao gồm việc Ukraine nhượng toàn bộ vùng Donbas ở miền Đông, kể cả những khu vực hiện vẫn do Kiev kiểm soát.

Các khu vực mà Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) đánh giá lực lượng Nga đang tiến công nhưng chưa kiểm soát được. Ảnh: The Guardian

Ukraine bác bỏ điều kiện này. Tuy vậy, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết ông sẵn sàng xem xét một số phương án thay thế, như rút quân Ukraine khỏi một số khu vực phía Đông và thiết lập vùng phi quân sự. Đây được xem là những tín hiệu cho thấy Kiev có thể linh hoạt về hình thức, song không chấp nhận mất toàn bộ Donbas theo yêu cầu của Moscow.

Các quan chức Mỹ được cho là đã gây sức ép để Ukraine chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ, đồng thời gắn các bảo đảm an ninh với điều kiện Kiev phải đưa ra các bước đi cụ thể trước.

Tuy nhiên, ngay cả khi đạt được một dạng thỏa hiệp về lãnh thổ, nhiều trở ngại khác vẫn tồn tại. Nga tuyên bố sẽ không chấp nhận sự hiện diện của quân đội châu Âu trên lãnh thổ Ukraine - điều mà Kiev coi là thiết yếu để bảo đảm an ninh lâu dài. Điện Kremlin cũng yêu cầu áp đặt các giới hạn nghiêm ngặt đối với quy mô quân đội Ukraine, một điều kiện mà ông Zelensky nhiều lần bác bỏ.

Dù lập trường khác biệt sâu sắc, cả hai bên đều thể hiện sự thận trọng về mặt hình ảnh đối ngoại, cố gắng tỏ ra cởi mở với hòa bình trước Washington, đồng thời đổ trách nhiệm bế tắc cho phía còn lại.

Tâm lý công chúng hai nước

Sau một mùa đông khắc nghiệt và trong bối cảnh cơ sở hạ tầng dân sự bị tàn phá nặng nề bởi các đợt tấn công, xã hội Ukraine cho thấy dấu hiệu mệt mỏi rõ rệt. Mong muốn hòa bình là phổ biến, nhưng các cuộc thăm dò cho thấy sự phản đối mạnh mẽ đối với bất kỳ thỏa thuận nào trao toàn bộ Donbas cho Nga để đổi lấy bảo đảm an ninh từ Mỹ và châu Âu. Nhiều người lo ngại một thỏa hiệp như vậy sẽ không mang lại ổn định lâu dài mà có thể tạo tiền lệ cho các sức ép tiếp theo từ Moscow.

Tại Nga, việc đánh giá tâm lý xã hội khó khăn hơn. Tuy nhiên, một số khảo sát độc lập cho thấy, tỷ lệ người ủng hộ đàm phán hòa bình đã tăng lên 61%. Dù vậy, các khảo sát này cũng cho thấy người Nga, tương tự lập trường của Điện Kremlin, không sẵn sàng chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ như một phần của thỏa thuận hòa bình.

Nếu đàm phán tiếp tục bế tắc?

Tổng thống Putin cho rằng, Nga đang ở thế có lợi và phát tín hiệu sẵn sàng tiếp tục chiến sự nếu Ukraine không chấp nhận các điều kiện do Moscow đặt ra.

Dù Tổng thống Donald Trump nhiều lần bày tỏ lạc quan, khoảng cách thực chất giữa lập trường của Moscow và Kiev vẫn rất lớn, khiến triển vọng đạt đột phá sớm bị đánh giá là hạn chế. Ảnh: Financial Times

Trong cuộc chiến này, câu hỏi lớn đặt ra là bên nào sẽ suy giảm sức chịu đựng trước. Ukraine, với dân số nhỏ hơn nhiều so với Nga, đang gặp khó khăn trong việc huy động đủ binh lực để bù đắp tổn thất. Đồng thời, vẫn tồn tại nghi ngờ về khả năng công nghiệp quốc phòng châu Âu có thể tăng tốc đủ nhanh để bù đắp việc Mỹ cắt giảm viện trợ quân sự.

Nga cũng chịu áp lực đáng kể: kinh tế tăng trưởng chậm lại, nhiều lĩnh vực ngoài quân sự suy giảm, trong khi nguồn thu từ dầu mỏ sụt giảm do tác động của các lệnh trừng phạt.

Trong bối cảnh đó, nếu không bên nào chấp nhận nhượng bộ ở mức có thể thay đổi cục diện đàm phán, xung đột nhiều khả năng sẽ tiếp diễn trong trạng thái giằng co kéo dài.

Hồng Nhung