Dẫn dòng 'chất xám' về Cố đô - Bài 1: Viết thêm 'trang sử vàng' cho ngành y sinh

Với Cố đô Huế – vùng đất giàu trầm tích văn hóa nhưng còn nhiều dư địa phát triển, việc dẫn dòng “chất xám” chảy về, không chỉ dừng ở những lời mời gọi mà đang trở thành chiến lược bài bản, bước đầu có sức thu hút, níu giữ và phát huy trí tuệ của người tài.

Phóng viên TTXVN tại Huế thực hiện chùm 3 bài viết: "Dẫn dòng "chất xám" về Cố đô", ghi nhận những chuyển động từ thực tiễn và gợi mở giải pháp, nhằm khơi thông dòng chảy trí lực, tạo nền tảng cho phát triển bứt phá.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Nguyễn Thái Bảo (bên trái) từng học tập và làm việc tại Bệnh viện Đại học Y khoa Hamamatsu (Nhật Bản) trước khi trở về làm việc tại Bệnh viện Trung ương Huế. Ảnh: Mai Trang/TTXVN

Bài 1: Viết thêm “trang sử vàng” cho ngành y sinh

Sự trở về Huế của các bác sĩ, nhà khoa học trẻ tài năng ở nước ngoài, đang góp phần viết tiếp “trang sử vàng” cho ngành y sinh, bằng những kỹ thuật mới, công trình nghiên cứu và ứng dụng thực tế mang lại hiệu quả cao.

Làm chủ các tiến bộ y học thế giới

Bệnh viện Trung ương Huế đang từng bước khẳng định vai trò, là trung tâm y tế chuyên sâu của khu vực Đông Nam Á, nhờ chiến lược thu hút và giữ chân người tài, đặc biệt là người tài từ các nước phát triển về làm việc.

Từ ngày phát hiện bé Uyên mắc sarcoma xương ác tính, chị Trần Thị Tâm An (trú thành phố Huế) chẳng thể ngờ có ngày cuộc sống của con gái được trở lại bình thường. Ngoài phụ giúp bố mẹ việc nhà, giữ em, Uyên nay đã có thể cùng gia đình đi leo núi.

Chỉ vài tháng trước, em từng đứng trước nguy cơ phải cắt bỏ toàn bộ chân vì mắc sarcoma xương ác tính. Sau ba đợt hóa trị, phương án cắt cụt chi được đặt ra. Đó là quãng thời gian khủng hoảng khi đứa trẻ phải chấp nhận nguy cơ mất đi một phần cơ thể để giành lại sự sống.

Thế nhưng, sau khi hội chẩn đa chuyên khoa, Tiến sĩ Nguyễn Nguyễn Thái Bảo (Phó Giám đốc Trung tâm Chấn thương chỉnh hình - Phẫu thuật tạo hình, Bệnh viện Trung ương Huế) quyết định lựa chọn phương án bảo tồn chi, bằng cách cắt bỏ phần xương bị ung thư, thay bằng vật liệu nhân tạo kết hợp khớp bản lề phía trên.

Ca phẫu thuật ca bệnh mắc sarcoma xương ác tính thành công. Đây là ca điều trị thành công đầu tiên về bệnh này ở khu vực miền Trung – Tây Nguyên, năm 2025. Các rìa khối u không còn tế bào ung thư, tiên lượng khả quan. Sau mổ, bé Uyên phục hồi tốt, tiếp tục hóa trị và tập phục hồi chức năng. Trường hợp bé Uyên là minh chứng kết quả của quá trình tích lũy tri thức, kinh nghiệm từ môi trường y học tiên tiến trên thế giới được mang về áp dụng tại Việt Nam.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Nguyễn Thái Bảo, Phó Giám đốc Trung tâm Chấn thương chỉnh hình - Phẫu thuật tạo hình, Bệnh viện Trung ương Huế kiểm tra sức khỏe bệnh nhi sau phẫu thuật. Ảnh: Mai Trang/TTXVN

Tiến sĩ Nguyễn Nguyễn Thái Bảo từng được biết đến là Quán quân cuộc thi Rung chuông vàng toàn quốc năm 2009, Á quân Đường lên đỉnh Olympia 2004. Anh có thời gian học tập và làm việc tại Bệnh viện Đại học Y khoa Hamamatsu (Nhật Bản). Trong môi trường quốc tế, anh được tiếp cận hệ thống đào tạo khoa học, bài bản; được rèn luyện qua nhiều cấp độ đối với mỗi kỹ thuật phẫu thuật chuyên sâu.

Theo anh, điểm khác biệt lớn nhất giữa môi trường trong nước và nước ngoài là tính hệ thống và điều kiện huấn luyện. Ở nước ngoài, việc truyền đạt kinh nghiệm giữa các thế hệ được thực hiện bài bản, giúp bác sĩ trẻ có nền tảng vững chắc ngay từ đầu. Tuy nhiên, anh cho rằng điều kiện làm việc hay đãi ngộ không phải là yếu tố quyết định tất cả. Quan trọng nhất vẫn là mục tiêu của bản thân và mong muốn được cống hiến. Chính điều đó đã khiến anh lựa chọn trở về Huế – nơi gắn bó từ những năm tháng tuổi thơ.

“Tôi nghĩ ai cũng sẽ có những băn khoăn khi đứng trước lựa chọn như vậy. Nhưng môi trường nào cũng có khó khăn, điều quan trọng là phải có định hướng để vượt qua. Bệnh viện Trung ương Huế là nơi có thể phát huy những gì đã được đào tạo, được các thầy và Ban Giám đốc tạo điều kiện để phát triển” - Tiến sĩ Thái Bảo bộc bạch.

Năm 2025, bác sĩ Thái Bảo cùng đồng nghiệp triển khai nhiều kỹ thuật mới, tiên tiến, lần đầu tại Bệnh viện Trung ương Huế và khu vực như thay khớp gối bản lề, thay khớp bảo tồn chi cho bệnh nhân ung thư, thay một nửa xương đùi và khớp háng cho bệnh nhân tiêu xương đoạn dài, chuyển gân cho bệnh nhân tổn thương chóp xoay vai không hồi phục, phát triển phẫu thuật nội soi khớp và y học thể thao chuyên sâu.

Lĩnh vực xét nghiệm chẩn đoán ở mức độ phân tử tại Huế cũng đang ghi nhận những bước tiến vượt bậc, nhờ sự trở về từ nước ngoài của các nhà khoa học trẻ. Trong đó có Tiến sĩ Nguyễn Đức Bách, công tác tại Bệnh viện Trung ương Huế.

Tốt nghiệp ngành Công nghệ sinh học tại Huế, anh có nhiều năm làm việc tại Trung tâm Y sinh học phân tử, Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh trước khi nhận học bổng sang tu nghiệp ở Nhật Bản. Sau đó, anh tiếp tục học chương trình Tiến sĩ tại Đại học Oregon State của Hoa Kỳ giai đoạn 2016–2021,với học bổng toàn phần của Quỹ Vietnam Education Foundation (VEF), từ Chính phủ nước này. Sau khi bảo vệ luận án Tiến sĩ, anh làm việc tại một tập đoàn công nghệ sinh học tại bang California (Hoa Kỳ) trong vai trò nghiên cứu viên cao cấp; tham gia phát triển các sản phẩm xét nghiệm, phát hiện các đột biến gen hoàn toàn tự động cho Công ty Cephied. Đây là những đơn vị tiên phong trong trong áp dụng các thành tựu của sinh học phân tử vào lĩnh vực y tế.

Tháng 3/2024 đã trở thành một bước ngoặt lớn, khi anh quyết định trở về Việt Nam với mong muốn phục vụ quê hương. Lựa chọn Bệnh viện Trung ương Huế là điểm dừng chân, anh bắt đầu xây dựng lĩnh vực chẩn đoán phân tử, khi đó còn khá mới mẻ tại đây. Anh gần như phải gây dựng những “viên gạch” đầu tiên, từng bước hoàn thiện nhân lực, quy trình đến hệ thống xét nghiệm. Khó khăn là điều không tránh khỏi, đặc biệt khi lĩnh vực chẩn đoán phân tử ở Huế còn khoảng cách so với các trung tâm lớn như Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, với sự quan tâm, định hướng của ban lãnh đạo bệnh viện; đặc biệt là tầm nhìn của Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Như Hiệp, Giám đốc Nệnh viện Trung ương Huế, lĩnh vực này đang được đầu tư bài bản - Tiến sĩ Đức Bách chia sẻ.

Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Như Hiệp, Giám đốc Bệnh viên Trung ương Huế cho biết, nhân lực được đào tạo bài bản ở nước ngoài chính là nguồn lực quý giá, giúp bệnh viện nhanh chóng tiếp cận và làm chủ các tiến bộ y học thế giới.

Sự trở về của Quán quân Đường lên đỉnh Olympia

Sinh ra và lớn lên tại thành phố Huế, anh Hồ Ngọc Hân (sinh năm 1991) đã từng mang vinh quang về cho quê hương, bằng vòng nguyệt quế từ cuộc thi Đường lên đỉnh Olympia năm 2009. Với hoài bão sẽ trở thành nhà khoa học nghiên cứu về di truyền, năm 2010, Ngọc Hân sang Australia theo học chuyên ngành chỉnh sửa gen của Đại học Swinburne, rồi tiếp tục học Tiến sĩ. Với thành tích học tập, nghiên cứu nổi trội, anh được nhiều công ty hàng đầu thế giới mời đến làm. Năm 2019, anh sang Vương quốc Anh làm việc tại Viện Francis Crick - một viện nghiên cứu vi sinh hàng đầu thế giới. Tại đây, anh đã nghiên cứu về cơ chế sửa đổi DNA và đã tìm ra thêm một phương pháp nghiên cứu cơ chế sửa đổi DNA ở người. Phương pháp này có tên là “cơ chế tái tổ hợp tương đồng giúp sửa đổi những đứt gãy DNA trên cơ thể người”, hỗ trợ trong việc nghiên cứu các loại thuốc kháng sinh và cách để chống lại tế bào ung thư.

Đạt được nhiều thành tựu và danh vọng trong công việc tại Anh, nhưng năm 2022, anh Hồ Ngọc Hân quyết định trở về Huế làm việc, phụng sự cho quê hương sau thời gian tích lũy kiến thức, kinh nghiệm. Anh chia sẻ: “Mặc dù ở nước ngoài được tạo mọi điều kiện để nghiên cứu và các công ty lớn trả với mức lương rất caonhưng tôi luôn nung nấu ý định trở về Việt Nam. Về quê hương, tôi hạnh phúc hơn khi được sống gần bên gia đình và được phụng sự, đóng góp sức nhỏ của mình cho sự phát triển của đất nước”.

Tiến sĩ Hồ Ngọc Hân hiện đang công tác tại Viện Công nghệ sinh học - Đại học Huế và được viện phân công phụ trách Phòng thí nghiệm sinh học phân tử. Sau quá trình công tác tại đơn vị này, anh đã tiến hành nghiên cứu nhiều đề tài khoa học cấp viện, bộ, quốc gia. Tiến sĩ Hồ Ngọc Hân kỳ vọng: “Thời gian tới, tôi sẽ cùng với cộng sự có thể nghiên cứu về giống cây mới, có khả năng kháng lại mọi loại bệnh do virus gây ra. Nếu đạt được thành công này, người dân sẽ hạn chế dùng thuốc bảo vệ thực vật, giảm ô nhiễm môi trường, đưa lại lợi ích kinh tế cao”.

Đánh giá về những đóng góp của Tiến sĩ Hồ Ngọc Hân; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Thị Hồng Hải, Viện trưởng Viện Công nghệ Sinh học - Đại học Huế cho hay, anh Hồ Ngọc Hân là một cán bộ khoa học tiêu biểu, hội tụ đầy đủ các phẩm chất của một nhà khoa học trong giai đoạn hiện nay. Anh có nền tảng chuyên môn vững chắc, tư duy nghiên cứu sắc bén và khả năng triển khai các nhiệm vụ khoa học một cách bài bản, hiệu quả. Trong công tác, anh luôn thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, chủ động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm và dám chịu trách nhiệm. Anh đã có nhiều đề tài khoa học mang tính đột phá, có giá trị đóng góp lớn cho cộng đồng và đất nước.