Đảng Dân chủ có thể buộc ông Trump chấm dứt chiến sự ở Iran?

Đảng Dân chủ Mỹ đang chuẩn bị sử dụng quyền kiểm soát ngân sách tại Hạ viện và Thượng viện để gây sức ép buộc chính quyền Tổng thống Donald Trump chấm dứt cuộc chiến với Iran. Tuy nhiên, việc lựa chọn thời điểm, cách thức triển khai và khả năng buộc Nhà Trắng tuân thủ vẫn là những thách thức lớn.

Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ Tammy Duckworth (Đảng Dân chủ, bang Illinois) và Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ Kirsten E. Gillibrand (Đảng Dân chủ, bang New York) tổ chức họp báo về việc chấm dứt tài trợ cho cuộc chiến ở Iran, trước Điện Capitol Hoa Kỳ, tại Washington, ngày 19/11. (Ảnh: AP)

Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ Tammy Duckworth (Đảng Dân chủ, bang Illinois) và Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ Kirsten E. Gillibrand (Đảng Dân chủ, bang New York) tổ chức họp báo về việc chấm dứt tài trợ cho cuộc chiến ở Iran, trước Điện Capitol Hoa Kỳ, tại Washington, ngày 19/11. (Ảnh: AP)

Cuộc bỏ phiếu diễn ra khoảng hai tuần sau khi đảng Cộng hòa chịu những thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong đó chiến tranh, dẫn đến giá dầu tăng vọt, được xem là một trong những yếu tố góp phần.

Nghị quyết đã bị bác bỏ với tỷ lệ 48 phiếu thuận và 51 phiếu chống tại Thượng viện. Ba nghị sĩ đảng Cộng hòa - Susan Collins của Maine, Lisa Murkowski của Alaska và Rand Paul của Kentucky - đã cùng với các nghị sĩ đảng Dân chủ bỏ phiếu ủng hộ, trong khi John Fetterman, một nghị sĩ đảng Dân chủ đến từ Pennsylvania, đã bỏ phiếu chống lại. Nghị quyết này trước đó đã được Hạ viện Hoa Kỳ thông qua vào tháng 9.

Trong chiến dịch tranh cử giữa nhiệm kỳ, các nghị sĩ Dân chủ nhiều lần cam kết sẽ tìm cách chấm dứt cuộc chiến mà họ cho là nguyên nhân khiến giá cả tại Mỹ tăng cao. Khi chính thức nắm quyền kiểm soát lưỡng viện từ tháng 1 năm tới, đảng này có thể tận dụng các dự luật ngân sách bắt buộc phải thông qua để hạn chế nguồn tiền dành cho hoạt động quân sự tại Iran.

Dùng ngân sách làm đòn bẩy gây sức ép

Một trong những cơ hội đầu tiên có thể xuất hiện vào ngày 11/12, thời hạn Quốc hội phải thông qua dự luật gia hạn ngân sách cho phần lớn cơ quan liên bang nhằm tránh chính phủ đóng cửa.

Một số nghị sĩ Dân chủ muốn phản đối mọi dự luật cấp ngân sách tạm thời nếu văn bản không kèm điều khoản hạn chế chi tiêu cho cuộc chiến ở Iran.

Tuy nhiên, nhiều lãnh đạo đảng lại không ủng hộ việc sử dụng nguy cơ đóng cửa chính phủ làm công cụ gây sức ép, vì cho rằng biện pháp này chủ yếu ảnh hưởng đến các dịch vụ công mà người dân Mỹ đang phụ thuộc, chứ không chắc có thể buộc Tổng thống Trump chấm dứt xung đột.

Hạ nghị sĩ Rosa DeLauro, người dự kiến giữ chức Chủ tịch Ủy ban Phân bổ ngân sách Hạ viện, ủng hộ việc cắt nguồn tài chính cho cuộc chiến nhưng cho rằng không nên dùng dự luật gia hạn ngân sách tạm thời để mặc cả.

Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Chris Van Hollen cùng các nghị sĩ Tammy Duckworth, Bernie Sanders và Michael Bennet kêu gọi mọi thỏa thuận ngân sách phải có điều khoản ngăn chính quyền Trump sử dụng ngân sách được Quốc hội phê duyệt để tiếp tục xung đột với Iran.

Một số nghị sĩ khác, trong đó có Elizabeth Warren và Kirsten Gillibrand, cũng dự định đề xuất các sửa đổi nhằm ngăn cấp ngân sách cho hoạt động quân sự nếu chưa được Quốc hội cho phép.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries và Thượng viện Chuck Schumer đều tuyên bố cuộc chiến cần chấm dứt, nhưng chưa công bố phương án cụ thể. Schumer nhấn mạnh Quốc hội có quyền kiểm soát ngân sách và đây là một trong những công cụ quan trọng để kiềm chế tổng thống khi tiến hành xung đột mà không có sự đồng thuận của người dân.

Nhiều cơ hội hạn chế ngân sách xung đột trong năm tới

Sau khi chính thức kiểm soát lưỡng viện vào tháng 1/2027, phe Dân chủ có thể đưa các điều khoản liên quan đến cuộc chiến Iran vào nhiều dự luật quan trọng, gồm: Các dự luật gia hạn ngân sách chính phủ. Dự luật nâng trần nợ công. Các dự luật phân bổ ngân sách cho năm tài khóa 2028. Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng thường niên.

Ngoài ra, các nghị sĩ có thể thúc đẩy những nghị quyết riêng biệt nhằm hạn chế quyền sử dụng lực lượng quân sự của Tổng thống.

Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, người dự kiến giữ chức Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, tuyên bố sẽ trình nghị quyết về quyền hạn xung đột ngay từ tháng 1, đồng thời ủng hộ các dự luật cắt ngân sách cho cuộc chiến và yêu cầu chính quyền nghiêm túc theo đuổi giải pháp ngoại giao.

Thượng nghị sĩ Tim Kaine cũng cho rằng nếu chính quyền Trump không tuân thủ các nghị quyết đã được Quốc hội thông qua, phe Dân chủ cần sử dụng quy trình phân bổ ngân sách để cấm chi tiền cho hoạt động xung đột, trừ khi tổng thống có được sự ủy quyền hợp pháp từ Quốc hội.

Quyền hạn của tổng thống là trở ngại lớn

Dù có nhiều công cụ gây sức ép, việc buộc Tổng thống Trump chấm dứt hoạt động quân sự không phải nhiệm vụ dễ dàng. Theo Scott R. Anderson, cựu luật sư Bộ Ngoại giao Mỹ và chuyên gia cấp cao tại Viện Brookings, Quốc hội cần sự phối hợp chính trị, xây dựng luật chặt chẽ và thời gian để thực hiện các biện pháp hạn chế quyền sử dụng vũ lực của tổng thống.

Một trở ngại khác là ông Trump đã tuyên bố sẽ sử dụng quyền phủ quyết. Để vượt qua quyền phủ quyết này, phe Dân chủ cần sự ủng hộ của một số lượng đáng kể nghị sĩ Cộng hòa tại cả hai viện.

Tranh cãi còn liên quan đến Đạo luật Quyền lực xung đột năm 1973. Theo đạo luật này, tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ sau khi đưa lực lượng Mỹ vào các hoạt động thù địch. Các hoạt động quân sự bị giới hạn trong 60 ngày, kèm thời gian gia hạn 30 ngày để rút quân, trừ khi Quốc hội thông qua nghị quyết cho phép tiếp tục sử dụng vũ lực.

Quốc hội có thể thông qua nghị quyết yêu cầu chấm dứt hoạt động quân sự trước thời hạn này. Trong năm nay, phe Dân chủ đã nhiều lần sử dụng cơ chế trên để tìm cách chấm dứt chiến sự Iran, thậm chí từng nhận được sự ủng hộ của một số nghị sĩ Cộng hòa.

Tuy nhiên, chính quyền Trump bác bỏ tính ràng buộc của các nghị quyết, cho rằng Đạo luật Quyền lực xung đột vi hiến. Ông Jeffries cho biết phe Dân chủ đang cân nhắc thúc đẩy thêm các cuộc bỏ phiếu về quyền lực xung đột, đồng thời hướng tới việc đưa một nghị quyết có hiệu lực pháp lý lên bàn làm việc của Tổng thống Trump, buộc ông phải lựa chọn ký ban hành hoặc phủ quyết.

Phạm vi hạn chế hoạt động quân sự vẫn là vấn đề gây tranh luận

Theo các chuyên gia, Quốc hội có thể ban hành luật cấm hoàn toàn các hoạt động thù địch với Iran, cấm sử dụng ngân sách liên bang để tài trợ cho cuộc chiến hoặc kết hợp cả hai biện pháp.

Phe Dân chủ có thể tìm cách cấm chính quyền nối lại các đợt không kích quy mô lớn hoặc hạn chế hoạt động phong tỏa các cảng của Iran. Tuy nhiên, các hoạt động phòng thủ nhằm bảo vệ binh sĩ và tàu chiến Mỹ nhiều khả năng vẫn được loại trừ khỏi lệnh cấm.

Việc xây dựng quy định đủ chặt chẽ để không tạo kẽ hở cho chính quyền ông Trump cũng là thách thức đáng kể. Trong trường hợp tàu chiến Mỹ bị Iran tấn công hoặc thủy thủ Mỹ bị bắt giữ tại eo biển Hormuz, tổng thống có thể viện dẫn quyền hiến định của mình để tiến hành các hoạt động quân sự nhằm bảo vệ công dân và lực lượng Mỹ.

Hạ nghị sĩ Adam Smith, người dự kiến đứng đầu Ủy ban Quân vụ Hạ viện, thậm chí cho rằng khả năng luận tội Tổng thống Trump liên quan đến cuộc chiến cũng cần được xem xét nếu ông không tuân thủ luật do Quốc hội ban hành.

Trong khi đó, Nhà Trắng chỉ trích kế hoạch của phe Dân chủ, cho rằng các nghị sĩ đang tìm cách cản trở chương trình nghị sự của tổng thống. Chính quyền ông Trump cũng khẳng định chiến dịch gây sức ép kinh tế đã làm suy yếu Iran đến mức Mỹ không cần tiến hành các hoạt động tác chiến quy mô lớn.

Theo ông Anderson, phe Dân chủ thực sự nghiêm túc với mục tiêu hạn chế cuộc chiến, nhưng quá trình này có thể đòi hỏi nhiều lần nỗ lực, cùng những cuộc đấu tranh chính trị và pháp lý kéo dài.

Do đó, việc phe Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa cuộc chiến Iran sẽ lập tức kết thúc. Khả năng chấm dứt xung đột vẫn phụ thuộc vào việc họ có thể xây dựng được sự đồng thuận tại lưỡng viện, vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống và buộc chính quyền tuân thủ các giới hạn pháp lý hay không.

Nh.Thạch

AFP

Nguồn PetroTimes: https://petrotimes.vn/dang-dan-chu-co-the-buoc-ong-trump-cham-dut-chien-su-o-iran-748287.html