Đảng Dân chủ nắm Quốc hội tác động ra sao tới chiến lược của Tổng thống Trump về Trung Quốc?

Quốc kỳ Mỹ (trái) và quốc kỳ Trung Quốc. Ảnh minh họa: IRNA/TTXVN

Theo các chuyên gia, dù chưa thể xác định mức độ điều chỉnh chính sách, cục diện mới tại Quốc hội có thể khiến ông Trump gặp nhiều trở ngại hơn trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ. Những lĩnh vực chịu tác động đáng chú ý gồm thương mại, thuế quan, quan hệ Mỹ - Trung Quốc và các cam kết an ninh của Washington tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Đối với các nền kinh tế châu Á đang phải ứng phó với bất ổn thương mại và căng thẳng địa chính trị gia tăng, vấn đề đặt ra là kết quả bầu cử sẽ tạo ra những thay đổi thực chất ở đâu và những chính sách nào của Mỹ nhiều khả năng vẫn được duy trì?

Thương mại và thuế quan: Châu Á đứng trước những bất định mới

Quang cảnh cảng hàng hóa ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN phát

Ông Stephen Olson, nghiên cứu viên cao cấp thỉnh giảng tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á - Yusof Ishak ở Singapore, cảnh báo sau cuộc bầu cử giữa kỳ, Tổng thống Trump có thể ít chịu sức ép chính trị hơn khi theo đuổi chính sách thương mại cứng rắn. Washington có thể tiếp tục áp thuế bổ sung đối với hàng hóa Trung Quốc và các nền kinh tế châu Á khác.

Theo nhà bình luận Clyde Russell, các nước châu Á, đặc biệt là những đồng minh của Mỹ như Hàn Quốc và Nhật Bản, kỳ vọng các nghị sĩ đảng Dân chủ có thể hạn chế những tác động bất lợi từ chính sách thương mại của ông Trump. Những quốc gia này cũng mong muốn Washington xem xét lại một số biện pháp thuế quan và có cách ứng xử nhất quán hơn với các đồng minh.

Dù vậy, không phải mọi chính sách kinh tế của ông Trump đều có nguy cơ bị điều chỉnh. Nỗ lực của Washington nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, vẫn có thể nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng.

Vấn đề đáng chú ý hơn là liệu đảng Dân chủ có đủ khả năng kiềm chế chính sách thuế quan của ông Trump hay không, khi Tổng thống Mỹ vẫn nắm giữ nhiều quyền hạn trong lĩnh vực thương mại.

Ông Olson cho rằng Quốc hội có thể thúc đẩy mở rộng diện miễn thuế đối với những mặt hàng tác động trực tiếp đến người tiêu dùng Mỹ, đồng thời tìm cách giành lại một phần thẩm quyền hoạch định chính sách thương mại từ nhánh hành pháp. Khả năng này có thể gia tăng nếu ảnh hưởng chính trị của ông Trump suy giảm và các nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ thương mại tự do muốn khẳng định lại vai trò của Quốc hội.

Quan hệ Mỹ - Trung: Sức ép gia tăng đối với ông Trump

Các nhà phân tích cho rằng tương quan quyền lực mới tại Quốc hội có thể khiến nỗ lực ổn định quan hệ với Bắc Kinh của Tổng thống Trump gặp thêm trở ngại, nhất là nếu các nghị sĩ đảng Dân chủ thúc đẩy lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc.

Ông Adrian Ang, nghiên cứu viên kiêm điều phối viên Chương trình Mỹ tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS) ở Singapore, nhận định Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể theo đuổi cách tiếp cận cứng rắn với Trung Quốc hơn cả chính ông Trump. Điều này có thể tạo thêm sức ép đòi siết chặt các biện pháp thương mại và hạn chế công nghệ, khiến chính quyền Mỹ khó linh hoạt hơn trong xử lý quan hệ với Bắc Kinh.

Theo ông Ang, những động thái này có thể gây sức ép đối với nỗ lực xây dựng quan hệ Mỹ - Trung ổn định trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, công bằng và có đi có lại mà Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhất trí thúc đẩy. Khả năng duy trì tiến trình này sẽ phụ thuộc vào mức độ sức ép mà Quốc hội có thể tạo ra đối với Tổng thống, cũng như việc ông Trump coi thành quả ổn định quan hệ song phương là một phần di sản chính trị của mình đến đâu.

Nhà nghiên cứu chính sách Trung Quốc Li Yaqi cũng cho rằng các nghị sĩ đảng Dân chủ có thể làm gia tăng sức ép chính trị đối với ông Trump trong quan hệ với Bắc Kinh, dù khả năng thay đổi căn bản chính sách của chính quyền Mỹ vẫn hạn chế. Quốc hội có thể sử dụng các công cụ giám sát, điều tra và kiểm soát ngân sách để gây sức ép đối với Nhà Trắng, qua đó hạn chế khả năng chính quyền điều chỉnh một số biện pháp đối với Trung Quốc.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ. Ảnh: Đoàn Hùng/PV TTXVN tại Mỹ

Trong khi đó, ông Drew Thompson, nghiên cứu viên cao cấp tại RSIS, cho rằng khó có thể kỳ vọng những thay đổi lớn trong chính sách của Washington đối với Trung Quốc chỉ từ việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội. Những khác biệt về quan điểm, đặc biệt trong vấn đề nhân quyền, có thể tiếp tục là nguyên nhân khiến các nghị sĩ đảng Dân chủ bất đồng với Bắc Kinh.

Tuy nhiên, ông Thompson nhấn mạnh Nhà Trắng vẫn là chủ thể có ảnh hưởng lớn nhất đến quan hệ Mỹ - Trung, bất kể đảng nào kiểm soát Quốc hội. Quốc hội có quyền quyết định việc phân bổ ngân sách, nhưng nhánh hành pháp mới giữ vai trò chủ đạo trong hoạch định chính sách đối ngoại và triển khai các hoạt động ngoại giao.

Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh cũng phát đi tín hiệu mong muốn duy trì quan hệ ổn định với Washington. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh ngày 4/11 khẳng định nước này sẵn sàng tiếp tục phối hợp với Mỹ thực hiện những thỏa thuận mà Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đã đạt được, đồng thời xử lý thỏa đáng các bất đồng và mở rộng hợp tác.

Theo ông Ang, trạng thái ổn định hiện nay trong quan hệ Mỹ - Trung phần nào xuất phát từ thế giằng co và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hai cường quốc. Vì vậy, triển vọng quan hệ song phương sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc ông Trump có lựa chọn lập trường cứng rắn hơn với Bắc Kinh hay không, trong bối cảnh Trung Quốc nhiều khả năng sẽ có biện pháp đáp trả.

Những cuộc gặp sắp tới của Tổng thống Trump tại châu Á có thể phần nào cho thấy định hướng của Washington đối với khu vực. Theo dự kiến, ông Trump sẽ tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN tại Manila trước khi gặp Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến.

An ninh khu vực: Chính sách của Mỹ khó đảo chiều

Các nhà phân tích cho rằng không nên kỳ vọng chính sách đối ngoại của Mỹ, trong đó có các cam kết quốc phòng và mức độ can dự chiến lược tại châu Á, sẽ thay đổi căn bản chỉ vì đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội.

Ông Chong Ja Ian, Phó Giáo sư tại Đại học Quốc gia Singapore, nhận định kết quả bầu cử có thể dẫn đến một số điều chỉnh trong chính sách của Mỹ đối với ASEAN, nhưng khó làm thay đổi căn bản cách tiếp cận của Washington về thương mại, sử dụng sức mạnh quân sự và ngoại giao.

Khác với bầu cử tổng thống, bầu cử giữa nhiệm kỳ không làm thay đổi người đứng đầu Nhà Trắng. Ông Trump vẫn nắm giữ những quyền hạn đáng kể trong các lĩnh vực đối ngoại, triển khai hoạt động quân sự và áp thuế quan. Quốc hội có thể giám sát và tìm cách hạn chế một số quyết định của Tổng thống, nhưng nhìn chung khó đảo ngược căn bản đường lối của ông.

Cùng quan điểm, ông Ang cho rằng Tổng thống Mỹ có quyền tự chủ lớn hơn đáng kể trong lĩnh vực đối ngoại và quốc phòng so với các vấn đề đối nội. Dù Quốc hội có quyền giám sát hoạt động của chính quyền và kiểm soát việc phân bổ ngân sách, những thẩm quyền này chưa chắc đủ để ngăn cản một Tổng thống quyết tâm theo đuổi đường lối đối ngoại đã lựa chọn.

Theo ông Ang, nếu không giành được đa số ủng hộ ở mức 2/3 tại cả Thượng viện và Hạ viện - ngưỡng cần thiết để bác quyền phủ quyết của Tổng thống, đảng Dân chủ sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc kiềm chế ông Trump, đặc biệt nếu các nghị sĩ Cộng hòa vẫn duy trì sự đoàn kết và tiếp tục ủng hộ Tổng thống.