Bầu cử Mỹ 2026: Những biến số khó lường

Tòa nhà Quốc hội Mỹ tại Washington, D.C. (Ảnh: THX/TTXVN phát)

Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 không chỉ tạo bước ngoặt chính trị đối với Nhà Trắng, mà còn là phép thử đối với chặng đường hai năm còn lại trong nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.

Việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện sẽ làm thay đổi cán cân quyền lực tại Washington, đặt chính quyền Tổng thống Trump trước sức ép lập pháp và giám sát lớn hơn, đồng thời tạo thêm những biến số đối với chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ.

Chiến thắng của đảng Dân chủ phản ánh sự bất bình của một bộ phận cử tri trước cách điều hành của chính quyền, đặc biệt trong các vấn đề kinh tế, an sinh và nhập cư.

Thông điệp từ lá phiếu cho thấy cử tri mong muốn có những điều chỉnh trong chính sách, thay vì tiếp tục trao cho Nhà Trắng quyền hành động gần như không gặp trở ngại từ Quốc hội.

Từ ngày 3/1/2027, khi Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động, chính quyền Tổng thống Trump sẽ phải đối mặt với một thực tế chính trị khác: mọi chương trình nghị sự lớn đều có thể trở thành đối tượng tranh luận, thương lượng và giám sát quyết liệt.

Sức ép lập pháp gia tăng

Chính sách đối nội nhiều khả năng là lĩnh vực chịu tác động sớm nhất. Trong hai năm qua, chính sách thuế quan diện rộng và bảo hộ thương mại của chính quyền Tổng thống Trump đã tạo ra những phản ứng trái chiều. Dù được thúc đẩy với mục tiêu bảo vệ sản xuất trong nước, các biện pháp này cũng làm gia tăng lo ngại về lạm phát và chi phí sinh hoạt.

Theo các học giả tại Viện Brookings và Viện Peterson về Kinh tế quốc tế (PIIE), thông điệp từ cử tri là tăng trưởng kinh tế cần đi đôi với ổn định giá cả và bảo đảm an sinh.

Với quyền kiểm soát lưỡng viện, đảng Dân chủ có thêm công cụ để ngăn chặn hoặc điều chỉnh các đề xuất gây tranh cãi của Nhà Trắng, từ chính sách thuế, cắt giảm ngân sách phúc lợi đến cải cách nhập cư.

Phó Chủ tịch phụ trách kinh tế toàn cầu và phát triển của Viện Brookings Marcela Escobari nhận định đảng Dân chủ sẽ tìm cách chuyển ưu thế đa số thành quyền định hình chương trình nghị sự.

Theo AP, các nghị sỹ Dân chủ đang chuẩn bị “Chương trình 100 ngày”, tập trung giảm giá nhiên liệu, thực phẩm và dịch vụ y tế, đồng thời tăng cường giám sát chính quyền.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries đã nêu các ưu tiên như khôi phục hỗ trợ theo Đạo luật Chăm sóc sức khỏe hợp túi tiền (ACA), đảo ngược một số quyết định cắt giảm Medicaid và ngăn chặn chính sách thuế quan của Tổng thống Trump.

Vì vậy, y tế và an sinh xã hội có thể trở thành những mặt trận đối đầu nổi bật. Tuy nhiên, Loren Adler và Matthew Fiedler, hai chuyên gia chính sách thuộc Viện Brookings, lưu ý khác biệt sâu sắc giữa hai đảng sẽ khiến những thay đổi lớn khó thành hiện thực khi ông Trump vẫn tại nhiệm.

Ngân sách cũng sẽ là phép thử quan trọng đối với quan hệ giữa Nhà Trắng và Quốc hội. Đảng Dân chủ có thể gắn việc thông qua ngân sách với các điều kiện về phúc lợi và giám sát, trong khi tổng thống vẫn có quyền phủ quyết các dự luật. Nếu hai bên không tìm được thỏa hiệp, bất đồng có thể dẫn tới đình trệ hoạt động chính phủ và làm gia tăng bất ổn trong điều hành.

Nhập cư là vấn đề khác cho thấy rõ sự phân hóa trong cử tri Mỹ. CNBC News dẫn kết quả thăm dò mới nhất cho biết khoảng 35% cử tri không tán thành cách Cơ quan Thực thi di trú và hải quan (ICE) triển khai nhiệm vụ, cho rằng chính quyền đã đi quá xa.

Ông Thomas S. Warrick, chuyên gia Hội đồng Đại Tây Dương và nguyên Phó Trợ lý Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ, cho rằng giải pháp bền vững phải dựa trên đồng thuận lưỡng đảng.

Ông dự báo phe Dân chủ có thể mở các cuộc điều tra về hệ thống giam giữ người nhập cư và đề xuất điều chỉnh chính sách tị nạn. Thông qua quyền giám sát và phân bổ ngân sách, Quốc hội có thể gây sức ép buộc chính quyền giải trình chặt chẽ hơn về hoạt động thực thi nhập cư.

Cử tri bỏ phiếu tại một điểm bầu cử giữa nhiệm kỳ ở New York, Mỹ, ngày 3/11/2026. (Ảnh: THX/TTXVN phát)

Đối ngoại chưa dễ đảo chiều

Trên mặt trận đối ngoại, thay đổi cán cân quyền lực tại Quốc hội cũng có thể thu hẹp dư địa hành động của Nhà Trắng, nhất là trong các vấn đề liên quan đến ngân sách quốc phòng, viện trợ quân sự và trừng phạt.

Trong hai năm đầu nhiệm kỳ, chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump mang đậm tính giao dịch, với những điều chỉnh đáng kể trong quan hệ đồng minh và sức ép thương mại với cả đối tác lẫn đối thủ.

Khi Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát, các quyết định này sẽ chịu sự giám sát và phản biện mạnh hơn. Tuy nhiên, khả năng Quốc hội buộc Nhà Trắng thay đổi hoàn toàn đường lối vẫn có giới hạn, bởi tổng thống còn nắm nhiều thẩm quyền hành pháp.

Xung đột với Iran sẽ là một phép thử trực tiếp. Cuộc chiến đang tạo sức ép chính trị đối với chính quyền do tác động đến giá nhiên liệu và đời sống người dân Mỹ.

Trả lời CNN ngày 4/11, ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran thuộc Nhóm Khủng hoảng quốc tế, cho rằng Tổng thống Trump đứng trước lựa chọn giữa tìm kiếm một thỏa thuận đủ để tuyên bố chiến thắng hoặc gia tăng hành động quân sự nhằm giành lại thế chủ động. Theo ông, trong ngắn hạn, kịch bản dễ xảy ra hơn là kết hợp ngoại giao với răn đe, thay vì lựa chọn dứt khoát giữa hòa hoãn và leo thang.

Trong vấn đề này, công cụ đáng kể nhất của Quốc hội là quyền phân bổ ngân sách. Viết trên Foreign Policy ngày 4/11, ông Brian Finucane, cựu Cố vấn pháp lý Bộ Ngoại giao Mỹ, cho rằng việc đưa điều khoản cấm tài trợ hoạt động quân sự vào một dự luật chi tiêu thiết yếu có thể tạo sức ép buộc Nhà Trắng chấm dứt chiến dịch.

Tuy nhiên, hiệu quả của biện pháp này phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng đối đầu của phe Dân chủ, bởi việc đẩy tranh chấp ngân sách đến giới hạn cũng có thể gây ra khủng hoảng chính trị.

Đối với cuộc xung đột Nga-Ukraine, kết quả bầu cử được các chuyên gia Hội đồng Đại Tây Dương đánh giá là tín hiệu tích cực đối với Kiev, nhưng chưa đủ để bảo đảm thay đổi đáng kể trên thực địa. Phe Dân chủ có thể thúc đẩy các gói viện trợ bổ sung và sử dụng luật quốc phòng, ngân sách để gây sức ép lên chính quyền.

Ông Torrey Taussig, chuyên gia an ninh xuyên Đại Tây Dương thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, nhấn mạnh sự ủng hộ NATO và an ninh châu Âu tại Quốc hội Mỹ từ lâu đã vượt qua ranh giới đảng phái.

Dù vậy, ủng hộ viện trợ không đồng nghĩa với quyền quyết định tiến trình đàm phán. Tổng thống Trump vẫn có thể theo đuổi thỏa thuận trực tiếp với Moskva và gây sức ép lên Kiev về các điều kiện chấm dứt chiến tranh.

Theo ông Taussig, Quốc hội khóa mới có thể tạo thêm một số nhượng bộ cho Ukraine, song khó làm thay đổi căn bản chính sách của Washington đối với an ninh châu Âu.

Với chính sách thuế quan đối ứng, sức ép điều chỉnh có thể tăng nhưng khả năng bãi bỏ nhanh các biện pháp hiện hành vẫn thấp. Phó Chủ tịch phụ trách kinh tế quốc tế của Hội đồng Đại Tây Dương Josh Lipsky nhận định Quốc hội có quyền điều tiết thương mại và ấn định thuế nhập khẩu, song Tổng thống Trump vẫn có thể viện dẫn các đạo luật về an ninh quốc gia hoặc chống cạnh tranh không công bằng để duy trì thuế quan. Những nỗ lực hạn chế thẩm quyền này cũng có thể vấp phải quyền phủ quyết của tổng thống.

Cùng quan điểm, Allison J. Smith, Phó Giám đốc phụ trách địa kinh tế của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), cho rằng các mức thuế cao có thể tiếp tục tồn tại bất kể kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Điều đó cho thấy dù phản ứng của cử tri làm suy yếu tính chính danh của chính sách bảo hộ, các mục tiêu về nguồn thu và lợi thế đàm phán vẫn là động lực khiến Nhà Trắng khó từ bỏ công cụ thuế quan.

Nhìn chung, chiến thắng của đảng Dân chủ mở ra thế đối trọng mới tại Washington, nhưng chưa đồng nghĩa với sự đảo chiều toàn diện trong chính sách của Mỹ.

Trên mặt trận đối nội, chính quyền Tổng thống Trump sẽ phải đối mặt với nhiều rào cản lập pháp, ngân sách và giám sát. Trong khi đó, ở lĩnh vực đối ngoại, tổng thống vẫn duy trì dư địa hành động nhất định, dù phải tính đến sức ép từ Quốc hội và những khác biệt trong nội bộ chính trường.

Hai năm còn lại của nhiệm kỳ vì thế có thể chứng kiến sự giằng co quyết liệt hơn giữa Nhà Trắng và Quốc hội.

Khả năng điều hành nước Mỹ không chỉ phụ thuộc vào ưu thế của mỗi đảng, mà còn vào mức độ sẵn sàng thỏa hiệp trong bối cảnh phân cực chính trị ngày càng sâu sắc./.