Tên lửa 358/359 của Iran: Sát thủ giá rẻ khiến UAV Mỹ liên tiếp bị bắn hạ

Tên lửa 358 là một trong những vũ khí phòng không khác thường nhất trong kho vũ khí Iran.

Thay vì lao thẳng tới mục tiêu với tốc độ rất cao như các tên lửa đánh chặn truyền thống, loại đạn này có thể bay tới một khu vực được xác định trước, duy trì hoạt động tại đó để tìm kiếm mục tiêu rồi tự dẫn đường tấn công khi phát hiện máy bay phù hợp.

Thiết kế này hướng tới một nhóm mục tiêu cụ thể: UAV trinh sát, máy bay không người lái tấn công và trực thăng.

Đây đều là những phương tiện thường bay ở tốc độ thấp, có thời gian hoạt động dài và có thể xuất hiện trong một khu vực rộng mà không phải lúc nào cũng dễ bị radar phòng không truyền thống phát hiện.

Mối đe dọa từ tên lửa 358 đã được chú ý từ trước khi xung đột Iran - Mỹ hiện nay bùng phát.

Năm 2019, Hải quân Mỹ thu giữ các bộ phận của loại vũ khí này trên một con tàu ở biển Arab đang trên đường tới Yemen.

Sau đó, tên lửa 358 được ghi nhận trong kho vũ khí của lực lượng Houthi, đồng thời xuất hiện trong các báo cáo về những vụ UAV quân sự bị bắn hạ tại khu vực Trung Đông.

Điểm khác biệt của 358 nằm ở cách thức tác chiến. Sau khi được phóng bằng động cơ đẩy nhiên liệu rắn, tên lửa chuyển sang sử dụng động cơ tua-bin phản lực cỡ nhỏ để duy trì hành trình.

Nó có thể bay với tốc độ cận âm, khoảng Mach 0,6, trong phạm vi 100-150 km. Khối lượng toàn bộ quả đạn được ước tính khoảng 50 kg.

Trong quá trình tuần kích, tên lửa có thể bay theo quỹ đạo hình số 8 để tìm kiếm mục tiêu. Hệ thống cảm biến nhiệt hỗ trợ phát hiện máy bay, sau đó đầu dò hồng ngoại ở phần mũi đảm nhiệm việc bám bắt.

Khi tiếp cận đủ gần, ngòi nổ cận đích kích hoạt đầu đạn phá mảnh, tạo vùng sát thương xung quanh mục tiêu. Theo dữ liệu của Open Source Munitions Portal, đầu đạn của 358 có khối lượng khoảng 10 kg, kết hợp cảm biến laser để kích nổ khi đến gần mục tiêu.

Cách đánh này tạo ra thách thức đáng kể cho UAV cỡ lớn. Những máy bay như MQ-9 Reaper thường bay ở độ cao trung bình, tốc độ không quá cao và thực hiện nhiệm vụ trinh sát trong thời gian dài.

Chúng có thể trở thành mục tiêu thuận lợi cho loại tên lửa có khả năng chờ đợi trong khu vực thay vì phải liên tục truy đuổi bằng tốc độ cao

Một lợi thế khác là chi phí. Một số ước tính đặt giá tên lửa 358 ở mức vài chục nghìn USD, thấp hơn rất nhiều so với UAV MQ-9 Reaper có giá hàng chục triệu USD.

Điều này tạo ra sự bất cân xứng đáng kể về kinh tế: đối phương có thể phải sử dụng những phương tiện đắt tiền để đối phó một loại vũ khí tương đối rẻ.

Bên cạnh 358, Iran còn giới thiệu biến thể 359 được cho là phiên bản nâng cấp. Hình ảnh loại đạn này từng xuất hiện tại một sự kiện công khai vào tháng 1/2025.

Tuy nhiên, thông số kỹ thuật chi tiết, mức độ khác biệt về động cơ, đầu dò và khả năng tác chiến giữa hai phiên bản chưa được công bố đầy đủ. Vì vậy, chưa thể khẳng định mọi thông số thường được nhắc đến của 358 đều áp dụng cho 359.

Tên lửa 358 cũng không phải vũ khí có thể thay thế toàn bộ hệ thống phòng không hiện đại. Tốc độ cận âm khiến nó gặp bất lợi khi đối đầu tiêm kích phản lực hoặc những mục tiêu cơ động nhanh.

Hiệu quả của tên lửa còn phụ thuộc vào khả năng phát hiện, xác định khu vực có mục tiêu và triển khai lực lượng đúng thời điểm. Đây là loại vũ khí chuyên biệt, phát huy tác dụng tốt nhất trước các mục tiêu bay chậm.

Dù vậy, những tổn thất của UAV MQ-9 tại Trung Đông cho thấy mối đe dọa từ hệ thống phòng không giá rẻ không thể xem nhẹ.

Chuyên trang quân sự The War Zone từng ghi nhận lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố bắn hạ hơn 20 chiếc Reaper từ tháng 10/2023 đến tháng 4/2025, trong khi các con số do phía Mỹ và những nguồn độc lập xác nhận thấp hơn.

Không phải mọi vụ tổn thất đều được xác định là do tên lửa 358 gây ra. Từ Yemen đến eo biển Hormuz, dòng vũ khí này đang cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý trong tác chiến phòng không: không nhất thiết phải dùng tên lửa đắt tiền để tiêu diệt máy bay không người lái trị giá hàng chục triệu USD.

Thay vào đó, một loại đạn tuần kích có chi phí thấp, được thiết kế đúng với đặc điểm mục tiêu, cũng có thể tạo ra sức ép lớn đối với lực lượng không quân hiện đại.