Đăng ký biện pháp bảo đảm: Cắt giảm thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số

Ba định hướng hoàn thiện cơ chế đăng ký biện pháp bảo đảm

Về các định hướng lớn và những sửa đổi cơ bản để khắc phục vướng mắc trong thực tiễn thi hành, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp Nguyễn Thị Thu Hằng cho biết, từ thực tiễn triển khai Nghị định số 99 trong 3 năm qua, việc xây dựng dự thảo Nghị định thay thế là hết sức cần thiết.

Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp Nguyễn Thị Thu Hằng phát biểu tại Talkshow. Ảnh: Xuân Quý

Theo Phó Cục trưởng, có 3 định hướng lớn được xác định trong xây dựng dự thảo Nghị định. Thứ nhất, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số để hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, tạo cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu. Thứ hai, khắc phục những vướng mắc, bất cập trong quy định của Nghị định 99, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Thứ ba, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật liên quan, đáp ứng yêu cầu phát triển của mô hình kinh tế mới và hạ tầng số.

Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định tập trung vào 3 nhóm sửa đổi lớn.

Thứ nhất, về cắt giảm thủ tục hành chính, dự thảo rà soát cắt giảm hai thủ tục, gồm thủ tục cấp bản sao văn bản chứng nhận đăng ký và thủ tục chuyển tiếp đăng ký từ quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng sang đăng ký thế chấp nhà ở, tài sản gắn liền với đất hình thành trong tương lai.

Bên cạnh đó, loại bỏ các giấy tờ không cần thiết như giấy phép xây dựng, quyết định phê duyệt dự án đầu tư đối với tài sản gắn liền với đất hình thành trong tương lai; quy định người yêu cầu không phải nộp bản giấy nếu cơ quan đăng ký đã khai thác được dữ liệu trong cơ sở dữ liệu.

Thứ hai, về đẩy mạnh chuyển đổi số, dự thảo quy định phương thức đăng ký trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia và ứng dụng định danh quốc gia VNeID; quy định nộp hồ sơ bằng bản điện tử; quy định xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất toàn quốc về đăng ký biện pháp bảo đảm, cho phép khai thác thông tin và kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan.

Thứ ba, về đồng bộ hóa pháp luật và đáp ứng thực tiễn, dự thảo rà soát sửa đổi đồng bộ với Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Sở hữu trí tuệ, định danh và xác thực điện tử; sửa đổi quy định về chữ ký, con dấu, mẫu biểu phục vụ cho các tổ chức mới. Chẳng hạn, khi thành viên của Trung tâm Tài chính quốc tế đăng ký, biểu mẫu đáp ứng ngôn ngữ tiếng Anh, tiếng Việt hoặc ngôn ngữ thành viên lựa chọn.

Đồng bộ pháp luật, tạo thuận lợi cho cấp tín dụng

Góp ý từ góc độ tổ chức tín dụng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế ngân hàng, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Luật sư Nguyễn Thị Phương cho biết, các tổ chức tín dụng mong muốn và kỳ vọng dự thảo sẽ giải quyết được 3 nhóm vấn đề chính.

Thứ nhất, rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm dự thảo thống nhất với quy định pháp luật về đất đai, bất động sản, nhà ở, chứng khoán, sở hữu trí tuệ và pháp luật chuyên ngành tài chính, ngân hàng. Trình tự, thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm đối với từng loại tài sản phải thật cụ thể, rõ ràng.

Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế ngân hàng, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, Luật sư Nguyễn Thị Phương. Ảnh: Xuân Quý

Thứ hai, quy định cụ thể, dễ áp dụng, thống nhất. Trong đó, tập trung giải quyết trơn tru đối với nhóm tài sản phổ biến, áp dụng số hóa toàn trình trong quy trình đăng ký thế chấp đất đai, bất động sản; đơn giản hóa thủ tục đăng ký chuyển tiếp thế chấp quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng mua bán nhà ở hình thành trong tương lai sang nhà ở đã hình thành.

Đối với việc xử lý tài sản đền bù, tái định cư, khi Nhà nước thu hồi đất, nhà ở đang thế chấp, tiền đền bù hoặc nhà tái định cư trở thành tài sản bảo đảm thay thế. Pháp luật về đăng ký cần có quy định chuyển tiếp để duy trì hiệu lực đối kháng liên tục với bên thứ ba cho tổ chức tín dụng.

Thứ ba, giải quyết các vấn đề về tài sản mới và dữ liệu. Đối với tài sản trí tuệ, cần quy định quy trình rõ ràng để nhận thế chấp quyền tài sản và quyền sở hữu trí tuệ, tạo động lực mới cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Đối với tài sản xanh, ESG, gồm xanh lá là rừng và xanh dương là khu vực biển, tài sản gắn liền với khu vực biển, các tổ chức tín dụng mong muốn có hướng dẫn đăng ký giao dịch bảo đảm trong Nghị định mới.

Về số hóa dữ liệu, toàn bộ hệ thống dữ liệu đăng ký giao dịch bảo đảm cần cung cấp đầy đủ, chính xác, theo thời gian thực và dùng chung.

Trao đổi về yêu cầu đăng ký biện pháp bảo đảm trong bối cảnh cho vay dựa trên dữ liệu dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản vô hình và tài sản hình thành trong tương lai, Luật sư Nguyễn Thị Phương cho biết, hiện nay các tổ chức tín dụng đang đẩy mạnh tài trợ chuỗi.

Về mặt pháp luật đăng ký, trong dự thảo lần này, tổ chức tín dụng kỳ vọng quy định rõ cơ quan có thẩm quyền đăng ký đối với từng dạng tài sản luân chuyển, từ động sản thành quyền tài sản, từ quyền tài sản thành quyền thu tiền; có quy định mở để khi xuất hiện các loại tài sản mới trong tương lai thì có cơ chế đăng ký ngay mà không phải chờ sửa Nghị định.

Bên cạnh đó, hướng dẫn chi tiết thông tin kê khai, dấu hiệu mô tả đặc điểm nhận dạng tài sản theo Điều 295 Bộ luật Dân sự; có cơ chế kết nối dữ liệu để tổ chức tín dụng xác minh quyền sở hữu, lưu hành và đăng ký tài sản nhanh chóng.

Tiệm cận thông lệ quốc tế, đón đầu các loại tài sản mới

Đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập, Chủ nhiệm Khoa Luật tư, PGS, TS. Nguyễn Bích Thảo, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, dự thảo Nghị định mới nâng thêm một bước tiến trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, thể hiện qua ba điểm nổi bật.

Chủ nhiệm Khoa Luật tư, PGS, TS. Nguyễn Bích Thảo, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội Ảnh: Xuân Quý

Thứ nhất, đáp ứng mô hình kinh tế, tài chính mới. Theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm Tài chính quốc tế, dự thảo quy định chi tiết cơ chế để các thành viên, định chế tài chính quốc tế tham gia Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam đăng ký biện pháp bảo đảm và cấp tín dụng.

Thứ hai, tiệm cận thông lệ quốc tế, thể hiện rõ mô hình "đăng ký thông báo" (notice registration) đối với động sản. Người yêu cầu đăng ký tự chịu trách nhiệm về thông tin kê khai, cơ quan đăng ký không chịu trách nhiệm xác minh chi tiết, giúp đẩy nhanh tốc độ đăng ký. Đồng thời, quy định rõ việc tra cứu thông tin dựa trên tên bên bảo đảm và mã số định danh tài sản.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Talkshow. Ảnh: Xuân Quý

Thứ ba, đón đầu các loại tài sản mới trong nền kinh tế số, như động sản vô hình, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, quyền tài sản phát sinh từ kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.