Đằng sau những đồng kiều hối là thân phận lao động Việt

Nguồn: Cục Quản lý lao động ngoài nước

Thực tế, trong Hệ thống các tài khoản quốc gia, sau GDP còn có các chỉ tiêu như thu nhập quốc gia (GNI - gross National income); thu nhập quốc gia khả dụng (NDI - National disposable income); thu nhập và chi trả sở hữu, để dành (saving).

Tổng cục Thống kê từ lâu không chỉ công bố chỉ tiêu GDP mà đã công bố số liệu về thu nhập quốc gia và chi trả sở hữu thuần(1). Chuỗi số liệu này có từ năm 1990. Nhưng nghịch lý là hầu như không có ai sử dụng những chỉ tiêu này trong phân tích tình hình kinh tế.

GDP + thu nhập từ sở hữu - phần chi trả sở hữu = GNI. Niên giám Thống kê cho thấy tỷ lệ giữa GNI và GDP ngày càng bị nới rộng. Nếu năm 2010 tỷ lệ giữa GNI và GDP là 97% thì đến năm 2018 tỷ lệ này chỉ còn 93%. Điều này cho thấy luồng tiền chảy ra nước ngoài thông qua chỉ tiêu chi trả sở hữu ngày càng nhiều. Tăng trưởng bình quân của chi trả sở hữu thuần trong giai đoạn 2010-2018 theo giá hiện hành là 29%, trong khi tăng trưởng bình quân của GDP theo giá hiện hành giai đoạn này là 16%. Như vậy, có thể thấy luồng tiền chảy ra nước ngoài tăng nhanh hơn tăng trưởng GDP đến 13 điểm phần trăm.

Ở Việt Nam kiều hối chiếm phần lớn trong chuyển nhượng hiện hành. Theo ước tính lượng kiều hối chuyển về Việt Nam năm 2018 khoảng 17 tỉ đô la Mỹ, khoảng 20% lượng kiều hối nhận được là của người lao động ở nước ngoài. Đây là khoản quan trọng giúp bù đắp sự mất mát từ khu vực doanh nghiệp FDI. Việt Nam có thể phải vay nợ thậm chí dẫn đến vỡ nợ nếu thiếu hụt lượng kiều hối này.

Năm 2018, theo số liệu sơ bộ của Tổng cục Thống kê, chi trả sở hữu thuần trên 17 tỉ đô la Mỹ. Phần nhiều trong khoản này là khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chuyển tiền về nước sau khi được hưởng mọi ưu đãi của phía Việt Nam. Ước tính chi trả sở hữu năm 2019 có thể trên 19 tỉ đô la Mỹ. Trớ trêu là tăng trưởng GDP đang phụ thuộc vào khu vực FDI. Điều này cho thấy một nghịch lý, phải chăng càng tăng trưởng GDP càng khiến nguồn lực của nền kinh tế bị bào mòn?

Chỉ tiêu thực sự có ý nghĩa với nền kinh tế là thu nhập quốc gia khả dụng (GNDI). GNDI = GNI + thu từ chuyển nhượng hiện hành - chi chuyển nhượng hiện hành.

Chỉ tiêu quan trọng nhất phản ánh nguồn lực của nền kinh tế là để dành. Để dành = GNDI - tiêu dùng cuối cùng.

Ở Việt Nam kiều hối chiếm phần lớn trong chuyển nhượng hiện hành. Theo ước tính lượng kiều hối chuyển về Việt Nam năm 2018 khoảng 17 tỉ đô la Mỹ. Đây là khoản quan trọng giúp bù đắp sự mất mát từ FDI. Việt Nam có thể phải vay nợ thậm chí dẫn đến vỡ nợ nếu thiếu hụt lượng kiều hối này.

Những người lao động, dù chính thức hay không chính thức, đều đã đóng góp một phần rất quan trọng cho nền kinh tế Việt Nam. Những người đi lao động ở nước ngoài để gửi những đồng tiền đẫm mồ hôi và thậm chí cả máu về quê nhà, trong đó không ít người đang gặp những rủi ro dạng này dạng khác đến nhân cách, đến thân xác và thậm chí cả tính mạng, nên đồng tiền mà họ gửi về ẩn chứa rất nhiều nỗi niềm và đau xót. Theo ước tính, khoảng 20% lượng kiều hối nhận được hàng năm là của người lao động ở nước ngoài.

(1) https://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=715

Bùi Trinh