Đằng sau việc Mỹ lần đầu tiên sau 80 năm đánh chìm tàu chiến đối phương bằng ngư lôi

Tàu IRIS Dena khi đang hoạt động trên biển (trái) và khi bị ngư lôi Mỹ tấn công. Ảnh: X

Theo CNN, cuộc tấn công bằng ngư lôi của tàu ngầm Mỹ khiến một tàu chiến Iran chìm ngoài khơi Sri Lanka không chỉ gây chấn động về mặt quân sự mà còn đánh dấu một cột mốc lịch sử: lần đầu tiên sau hơn tám thập kỷ, một tàu ngầm Hải quân Mỹ đánh chìm tàu chiến đối phương trong chiến đấu. Sự kiện này cũng làm dấy lên lo ngại rằng cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran đang mở rộng quy mô với tốc độ đáng báo động.

Theo Lầu Năm Góc, cuộc tấn công đã được ghi lại bằng video từ kính tiềm vọng của tàu ngầm. Đoạn video cho thấy một vụ nổ lớn xảy ra ở phần đuôi tàu mục tiêu, sau đó con tàu dần chìm xuống biển. Những hình ảnh được công bố sau đó cho thấy thân tàu nghiêng dần trước khi biến mất dưới mặt nước.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận tàu bị đánh chìm là khinh hạm IRIS Dena, một trong những tàu chiến mới và mạnh nhất của hải quân Iran. Ông cho biết con tàu bị tấn công cách bờ biển Iran hơn 3.000km.

Chính quyền Sri Lanka cho biết họ đã nhận được tín hiệu cấp cứu từ con tàu nặng khoảng 1.500 tấn này và ngay lập tức điều tàu cùng máy bay tham gia chiến dịch cứu nạn. Theo thông tin ban đầu, lực lượng cứu hộ đã giải cứu được 32 thủy thủ và tìm thấy thi thể của 87 người khác. Nhiều thành viên thủy thủ đoàn vẫn đang mất tích. Iran cho biết con tàu có tổng cộng khoảng 130 người trên tàu vào thời điểm xảy ra vụ tấn công.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth mô tả vụ đánh chìm là một “cái chết lặng lẽ”, ám chỉ khả năng tấn công bí mật và hiệu quả của tàu ngầm.

Ngược lại, phía Iran lên án đây là một “hành động tàn bạo” và cảnh báo rằng Mỹ sẽ phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng.

Xem video ngư lôi từ tàu ngầm Mỹ phóng trúng khinh hạm Iran (Nguồn: Bộ Quốc phòng Mỹ/CNN)

Tàu Iran có thực sự là mối đe dọa?

Theo các nguồn tin, khinh hạm IRIS Dena đang trên đường trở về Iran sau khi tham gia cuộc tập trận hải quân đa phương MILAN 2026 do Ấn Độ tổ chức.

Cuộc tập trận này có sự tham gia của tàu chiến từ 18 quốc gia được mô tả là “các nước bạn bè”, cùng với máy bay từ ba quốc gia khác, bao gồm cả Mỹ. Thông tin từ trang web của chính phủ Ấn Độ cho biết máy bay tuần tra biển P-8A Poseidon của Hải quân Mỹ cũng tham gia các hoạt động diễn tập chống tàu ngầm trong khuôn khổ sự kiện.

Tuy nhiên, MILAN 2026 được xem là một cuộc tập trận mang tính ngoại giao và giao lưu nhiều hơn là chuẩn bị chiến đấu. Những đoạn video được đăng trên mạng xã hội cho thấy thủy thủ đoàn của Dena đã tham gia một cuộc diễu hành tại cảng Visakhapatnam của Ấn Độ chỉ hai tuần trước khi con tàu bị đánh chìm.

Dù vậy, các chuyên gia quân sự cho rằng sự hiện diện của con tàu này vẫn có thể được xem là mối đe dọa trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran.

IRIS Dena là một trong những chiến hạm hiện đại của Iran, được trang bị tên lửa phòng không, tên lửa chống hạm và ngư lôi. Điều này khiến nó trở thành một nền tảng tấn công đáng gờm nếu được triển khai trong các hoạt động quân sự.

Carl Schuster, cựu giám đốc Trung tâm Tình báo Hỗn hợp thuộc Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ và cũng là cựu đại tá Hải quân, nhận định rằng trong bối cảnh xung đột hiện nay, con tàu Iran hoàn toàn có thể bị coi là mối đe dọa tiềm tàng.

Trong khi đó, Alessio Patalano, Giáo sư nghiên cứu chiến tranh và chiến lược tại King’s College London, cho rằng Mỹ có thể viện dẫn cơ sở pháp lý từ một văn kiện được Tổng thống Donald Trump ký ngày 2/3.

Văn kiện này cho phép quân đội Mỹ thực hiện các hành động cần thiết để bảo đảm dòng chảy thương mại tự do qua eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới.

Nếu được coi là mối đe dọa đối với tuyến vận tải này, tàu chiến Iran có thể trở thành mục tiêu hợp pháp.

Tuy nhiên, ông Patalano cũng đặt ra một số câu hỏi chưa có lời giải. Chẳng hạn, chưa rõ con tàu Iran khi đó có đang ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu hay không, hoặc liệu tàu ngầm Mỹ có phát đi cảnh báo trước khi tấn công hay không.

Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng ngay cả khi không có cảnh báo, việc tấn công một tàu chiến của đối phương trong bối cảnh xung đột vẫn không bị coi là vi phạm luật chiến tranh.

Điều đáng chú ý là trận chiến này hoàn toàn không cân sức. Tàu ngầm tấn công hạt nhân của Mỹ có khả năng tàng hình và hỏa lực vượt trội so với một tàu chiến mặt nước.

“Các tàu ngầm thể hiện mức độ sát thương đáng kinh ngạc”, Giáo sư Patalano nhận định. Ông cũng cho rằng chỉ huy con tàu Iran lẽ ra phải đặc biệt cảnh giác trước nguy cơ bị tàu ngầm theo dõi trong bối cảnh căng thẳng quân sự đang leo thang.

Tàu ngầm USS Topeka (SSN 754) của Mỹ. Ảnh: Hải quân Hoa Kỳ

Gợi nhớ đến vụ đánh chìm tàu Belgrano

Sự kiện này khiến nhiều nhà quan sát liên tưởng đến một vụ việc nổi tiếng trong lịch sử hải chiến hiện đại: vụ Anh đánh chìm tàu tuần dương Argentina General Belgrano trong Chiến tranh Falklands năm 1982.

Khi đó, tàu ngầm HMS Conqueror của Hải quân Hoàng gia Anh đã phóng hai quả ngư lôi vào Belgrano, khiến con tàu chìm và 323 thủy thủ Argentina thiệt mạng.

Đó là lần cuối cùng một tàu ngầm được xác nhận đã đánh chìm một tàu chiến trong chiến đấu – cho đến vụ tàu Iran vừa qua.

Vụ tấn công tàu Belgrano từng gây tranh cãi lớn vì nó xảy ra bên ngoài khu vực phong tỏa 200 hải lý mà Anh đã tuyên bố quanh quần đảo Falklands. Ngoài ra, có báo cáo cho rằng con tàu Argentina khi đó đang rời khỏi khu vực.

Tuy nhiên, phía Anh khẳng định Belgrano vẫn là mối đe dọa đối với lực lượng hải quân của họ tại Nam Đại Tây Dương.

So với cuộc chiến Falklands – vốn có phạm vi khá hạn chế – cuộc đối đầu hiện nay ở Trung Đông có quy mô rộng lớn hơn nhiều.

Ngay cả trước khi tàu Dena bị đánh chìm, các cuộc tấn công và phản công giữa Mỹ, Israel và Iran đã lan rộng qua nhiều khu vực, từ Địa Trung Hải đến Vịnh Ba Tư, kéo theo sự tham gia hoặc ảnh hưởng của hơn một chục quốc gia.

Các cuộc trả đũa của Iran và các lực lượng đồng minh đã nhắm vào nhiều mục tiêu, bao gồm căn cứ quân sự Mỹ, cơ sở ngoại giao và hạ tầng dân sự tại các quốc gia thân thiện với Washington.

Việc tàu chiến Iran bị đánh chìm gần Sri Lanka cho thấy phạm vi chiến sự giờ đây đã lan rộng tới tận rìa phía đông của Ấn Độ Dương.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố Tehran sẽ trả thù cho việc mất tàu chiến, đồng thời cảnh báo rằng hậu quả của sự kiện này có thể còn lan rộng hơn nữa.

“Mỹ sẽ phải cay đắng hối hận vì tiền lệ mà họ vừa tạo ra”, ông Araghchi viết trên mạng xã hội.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo CNN)