Đằng sau việc tướng IRGC trở thành tân 'trùm an ninh' Iran

Ông Mohammad Bagher Zolghadr khi dự lễ khai mạc nhiệm kỳ thứ 6 của Hội đồng Chuyên gia tại Tehran, Iran, ngày 21/5/2024. Ảnh: Al Jazeera

Iran ngày 25/3 đã bổ nhiệm ông Mohammad Bagher Zolghadr làm người kế nhiệm Ali Larijani – nhân vật vừa thiệt mạng trong một cuộc không kích tuần trước – đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC).

Được lựa chọn cho một trong những vị trí nhạy cảm nhất trong hệ thống chính trị Iran, ông Zolghadr sẽ phải điều hành tình hình an ninh phức tạp, chịu tác động từ sức ép quân sự bên ngoài trong cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran, cũng như các bất ổn trong nước.

Phóng viên tờ Al Jazeera mô tả Zolghadr là một “nhân vật an ninh hạng nặng”. Ông từng là chỉ huy của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và giữ chức thư ký Hội đồng Phân xử từ năm 2023, với hồ sơ dày dạn kinh nghiệm nằm ở trung tâm bộ máy ra quyết định an ninh của Iran.

Thuộc thế hệ đầu tiên của IRGC sau Cách mạng Hồi giáo 1979, Zolghadr từng tham chiến trong cuộc chiến Iran - Iraq. Ông đảm nhiệm nhiều vị trí cấp cao trong quân đội và an ninh, bao gồm 8 năm làm Tổng tham mưu trưởng IRGC và 8 năm giữ chức Phó tổng tư lệnh lực lượng này, trước khi chuyển sang các vai trò chính trị và tư pháp cấp cao.

Theo các chuyên gia, việc lựa chọn ông Zolghadr phản ánh nhu cầu của Tehran trong việc tìm kiếm một nhân vật đủ năng lực lấp khoảng trống mà Larijani để lại – người từ lâu được coi là một chính trị gia và chuyên gia an ninh giàu kinh nghiệm. Việc thay thế ông không phải là điều dễ dàng.

Trong bối cảnh đó, quyết định bổ nhiệm Tướng Zolghadr không nên được nhìn nhận đơn thuần là phản ứng tức thời trước chiến tranh hiện tại, mà là kết quả của một quá trình dài nhằm tìm kiếm người có đủ phẩm chất phù hợp cho vai trò nhạy cảm này.

Thách thức an ninh chồng chất

Vị trí lãnh đạo SNSC – gắn chặt với văn phòng của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei – đòi hỏi một nhân vật vừa có chuyên môn an ninh, vừa có khả năng điều phối các chiến lược lớn.

Các lực lượng “diều hâu” tại Iran có thể coi Zolghadr, với nền tảng quân sự vững chắc, là người phù hợp hơn để điều hành đất nước trong bối cảnh chiến tranh so với người tiền nhiệm.

Trên thực tế, cuộc chiến đang đặt ra nhiều thử thách ngay lập tức. Các cuộc không kích vẫn tiếp diễn trên khắp Iran, không chỉ tại các thành phố lớn như Tehran hay Isfahan mà còn tập trung vào khu vực phía tây và tây bắc, đặc biệt là tỉnh Đông Azerbaijan gần biên giới. Điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gây bất ổn từ bên trong.

Song song đó, chính quyền Iran đã bắt giữ hàng trăm người bị cáo buộc hợp tác với các thế lực nước ngoài - một phần trong nỗ lực kiểm soát rủi ro an ninh sau làn sóng biểu tình hồi đầu năm khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

Vai trò then chốt trong chiến tranh và đàm phán

Ở chiều ngược lại, Tehran vẫn duy trì các đợt tấn công tên lửa trong khu vực, với mục tiêu thể hiện khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ đối phương. Đồng thời, Iran tiếp tục gây sức ép tại eo biển Hormuz bằng cách hạn chế lưu thông tàu thuyền - động thái đã tác động tiêu cực tới kinh tế toàn cầu và đẩy giá dầu tăng cao.

Những yếu tố này cho thấy môi trường an ninh mà ông Zolghadr phải đối mặt là cực kỳ phức tạp, kết hợp giữa áp lực quân sự bên ngoài và yêu cầu duy trì ổn định trong nước. Điều này sẽ là phép thử sớm đối với năng lực điều hành của ông.

Ngoài ra, Tướng Zolghadr cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh. Theo các nhà quan sát, bất kỳ thỏa thuận nào đạt được trên bàn đàm phán đều cần sự phê chuẩn của ông trước khi được thông qua.

Việc bổ nhiệm này cho thấy giới lãnh đạo Iran đang tìm cách tăng cường yếu tố quân sự trong bộ máy an ninh quốc gia - một tín hiệu cho thấy Tehran có thể đang chuẩn bị cho một giai đoạn đối đầu kéo dài hơn.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo Al Jazeera)