Iran ra điều kiện để khép lại xung đột

Người biểu tình Iran phản đối các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Ảnh: Majid Asgaripour/WANA.

Mới đây, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chuyển tới Iran 15 điều kiện nhằm chấm dứt cuộc xung đột hiện nay, theo Kênh 12 của Israel.

Đáp lại, các đại diện Iran cũng thông báo với chính quyền Trump rằng họ đặt ra điều kiện rất cao cho việc quay trở lại bàn đàm phán để bàn về thỏa thuận ngừng bắn, theo Wall Street Journal.

Động thái trên diễn ra ngay cả khi Tehran công khai bác bỏ tuyên bố của Washington về các cuộc đàm phán đang diễn ra, nói rằng không có cơ hội đạt được thỏa thuận giữa hai bên.

Iran đặt ra “ngưỡng cao” trong đàm phán

Theo báo cáo của Wall Street Journal, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hiện đã củng cố quyền lực trong bộ máy cầm quyền sau khi bị tổn thất nặng nề, đồng thời đang đưa ra nhiều điều kiện để nối lại đàm phán.

Trong số đó bao gồm việc đóng cửa tất cả căn cứ của Mỹ ở Vùng Vịnh, bồi thường tài chính cho những thiệt hại trong cuộc chiến và chấm dứt chiến dịch chống lại Hezbollah của Israel.

Họ cũng tìm kiếm khuôn khổ cho phép Iran thu phí từ các tàu đi qua Eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng hàng đầu thế giới, tương tự cách Ai Cập đang áp dụng với kênh đào Suez.

Tàu vận chuyển khí đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Một điều kiện quan trọng khác là đảm bảo chắc chắn rằng các cuộc xung đột sẽ không tái diễn.

Iran cũng nhấn mạnh việc dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt là điều kiện bắt buộc trong bất cứ thỏa thuận chấm dứt xung đột nào.

Ngoài ra, nước này yêu cầu được phép duy trì chương trình tên lửa mà không phải tham gia bất cứ cuộc đàm phán nào nhằm hạn chế chương trình này.

Một quan chức Mỹ đã gọi những yêu cầu này là “phi lý và không thực tế”.

Các quan chức Mỹ và Arab nhận định rằng lập trường cứng rắn trên sẽ khiến việc đạt được thỏa thuận với Tehran còn khó khăn hơn so với trước khi Tổng thống Trump phát động chiến dịch.

Họ cho biết những tín hiệu đầu tiên về vòng đàm phán ngoại giao chỉ mới được chuyển qua bên trung gian ở Trung Đông vào cuối tuần trước. Hiện Mỹ và Iran chưa có tiếp xúc trực tiếp.

Dù vậy, bất chấp lập trường cứng rắn trước công chúng, xuất hiện dấu hiệu cho thấy Tehran có thể đang phát tín hiệu “linh hoạt” trong cuộc thảo luận riêng tư.

Theo Kênh 12, Iran có thể xem xét tạm dừng chương trình tên lửa đạn đạo trong 5 năm và giảm mức độ làm giàu uranium.

Nước này cũng có thể tham gia thảo luận về kho dự trữ uranium làm giàu 60% của mình và cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) kiểm tra các máy ly tâm còn lại.

Một nhân viên cứu hộ tại hiện trường sau các vụ tấn công tên lửa của Iran ở miền Trung Israel. Ảnh: Reuters.

Một số báo cáo cho thấy Iran cũng có thể đồng ý ngừng tài trợ cho các nhóm ủy nhiệm trong khu vực, bao gồm Hezbollah, Hamas và lực lượng dân quân Iraq, như một phần của thỏa thuận rộng hơn.

Những động thái này được xem như bước đi mở màn tiềm năng, ngay cả khi lập trường chính thức vẫn kiên định.

Phía trước vẫn nhiều thách thức

Tổng thống Trump khẳng định các cuộc đàm phán “hiệu quả” đã diễn ra với Iran nhằm chấm dứt cuộc xung đột.

Ông cho biết đại diện đàm phán của Mỹ - đặc phái viên về Trung Đông Steve Witkoff và con rể ông là Jared Kushner - đã trao đổi với "một lãnh đạo cấp cao của Iran" và đạt được nhiều điểm đồng thuận.

Tuy nhiên, các quan chức cấp cao Iran liên tục bác bỏ thông tin này.

"Mỹ đang tự đàm phán với chính mình", người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaqar nói. "Mức độ bất đồng nội bộ giữa các ông đã tới ngưỡng có thể tự đàm phán với nhau rồi sao?"

Một số quan chức Iran thạo tin cho biết Tehran và Washington có trao đổi các thông điệp qua kênh trung gian để xuống thang căng thẳng, nhưng mức độ thảo luận vẫn chưa thể coi là đàm phán.

Nội dung chủ yếu nhằm tránh xảy ra các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nhau - điều có thể gây ra thảm họa nhân đạo cho cả Vùng Vịnh.

Ebrahim Zolfaghari, người phát ngôn của Bộ tư lệnh Trung tâm Iran Khatam al-Anbiya. Ảnh: JPost.

Hôm 22/3, Bộ Ngoại giao Ai Cập cho biết ông Witkoff đã trao đổi trực tiếp với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi qua điện thoại. Tuy nhiên, cuộc điện đàm được mô tả là "tiếp xúc ban đầu".

Ông Araghchi cho hay Iran không quan tâm đến một lệnh ngừng bắn tạm thời, mà muốn có thỏa thuận hòa bình bền vững và muốn Mỹ gỡ bỏ một số lệnh trừng phạt kinh tế.

Axios dẫn nguồn tin cho biết Ai Cập, Qatar cùng Anh đang đóng vai trò trung gian chuyển thông điệp giữa hai bên. Ai Cập và Qatar thông báo với Mỹ và Israel rằng Iran sẵn sàng đàm phán, nhưng với các điều kiện rất cứng rắn.

Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đề nghị hỗ trợ hòa giải Mỹ, Israel với Iran. Hai nước đã đưa ra ý tưởng về những cuộc gặp trực tiếp giữa quan chức Mỹ và Iran.

Một cuộc gặp giữa ông Araghchi, ông Witkoff và ông Kushner đã được đề xuất. Trong khi phương án khác là Phó tổng thống Mỹ JD Vance gặp Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf.

Những tín hiệu trái ngược nhau, những yêu cầu cứng rắn trước công chúng và nhượng bộ có thể có trong các cuộc thảo luận riêng tư cho thấy sự phức tạp của tiến trình đàm phán.

Khi cả hai bên đều đang thăm dò giới hạn mà bên kia có thể chấp nhận, con đường dẫn đến bất cứ thỏa thuận ngừng bắn nào dường như đều không chắc chắn.

Iran dội tên lửa đợt thứ 88, nhắm đến căn cứ quân sự Israel và Mỹ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố hình ảnh về đợt tấn công trả đũa thứ 80 được thực hiện trong đêm, đồng thời cho biết đã phóng đợt tên lửa thứ 88 nhằm vào các mục tiêu của Mỹ và Israel trong khu vực.

Minh An