Đánh giá năng lực tiêm kích tàng hình F-35: Ưu thế tác chiến mạng và thách thức kỹ thuật

Máy bay chiến đấu đa nhiệm thế hệ thứ năm F-35 Lightning II là một trong những chương trình vũ khí quy mô lớn và đắt đỏ nhất lịch sử quân sự. Theo chuyên gia quân sự Dmitry Kornev, nhà sáng lập dự án MilitaryRussia, dù số lượng chế tạo đã vượt mốc 1.300 chiếc và được triển khai thực tế trong nhiều chiến dịch, chương trình F-35 vẫn đang đối mặt với những tranh cãi liên quan đến năng lực đáp ứng chuẩn tiêm kích thế hệ mới, chi phí duy trì và độ tin cậy của các hệ thống phức tạp.

F-35 Lightning II - chương trình vũ khí đắt đỏ nhất thế giới - vẫn đối mặt với những vấn đề kỹ thuật, chi phí vận hành tăng cao và những câu hỏi về hiệu quả tác chiến. Ảnh: PAP/TTXVN

Lợi thế cốt lõi từ tàng hình và tác chiến mạng trung tâm

Các cuộc tranh luận về tính cơ động của F-35 bùng nổ từ năm 2015, sau khi một báo cáo thử nghiệm cho thấy F-35A để thua F-16D trong không chiến mô phỏng. Tuy nhiên, chuyến bay thử nghiệm thời điểm đó chỉ sử dụng nguyên mẫu chưa hoàn thiện phần mềm và bị giới hạn chịu tải ở mức 5,5G, thấp hơn mức 9G của F-16. Sau khi được tích hợp phiên bản phần mềm Block 3F, F-35 đã chứng minh ưu thế vượt trội trước F-16 cùng các tiêm kích thế hệ thứ tư tại các cuộc tập trận Red Flag.

Học thuyết tác chiến của F-35 không đặt nặng vào khả năng không chiến cơ động tầm gần (dogfight) như tiêm kích Su-57 của Nga hay các dòng tiêm kích thế hệ trước. Thay vào đó, thiết kế thân máy bay cùng các lớp phủ đặc biệt giúp giảm đáng kể diện tích phản xạ radar, cho phép tiêm kích ẩn mình để phát hiện và phóng tên lửa tầm xa diệt mục tiêu trước khi đối phương nhận diện được nguy hiểm.

Bên cạnh tính năng tàng hình, F-35 đóng vai trò trung tâm kết nối dữ liệu. Hệ thống điện tử trên khoang cho phép thu nhận thông tin, chia sẻ tọa độ mục tiêu với các khí tài phối hợp, điều khiển phương tiện không người lái và dẫn đường cho các nền tảng hỏa lực khác tấn công mà không cần trực tiếp giao chiến áp sát.

Rào cản về động cơ và năng lực duy trì bay siêu âm

Một tiêu chuẩn kỹ thuật thường thấy ở máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm là khả năng bay hành trình siêu âm mà không cần buồng đốt tăng lực. Trên thực tế, các biến thể F-35B và F-35C gặp rào cản khi bay ở tốc độ trên Mach 1,2 trong thời gian kéo dài, do lượng nhiệt phát sinh có nguy cơ làm hỏng lớp phủ tàng hình và kết cấu đuôi máy bay. Biến thể F-35A cũng ghi nhận khó khăn khi duy trì hành trình siêu âm dài.

Ngoài ra, động cơ F135 do Pratt & Whitney sản xuất ghi nhận các hiện tượng hao mòn cánh turbine, quá nhiệt và sự thiếu hụt linh kiện phục vụ công tác bảo trì kỹ thuật. Điều này tạo áp lực lớn lên khả năng sẵn sàng chiến đấu của các phi đội F-35 quy mô lớn.

Chi phí vận hành và sự phức tạp của hệ thống phần mềm

Vấn đề tài chính tiếp tục là điểm gây quan ngại đối với các quốc gia sở hữu tiêm kích F-35. Tổng chi phí phát triển và vận hành toàn bộ vòng đời của dòng máy bay này đã chạm mức gần 2.000 tỷ USD. Mức chi phí cho mỗi giờ bay của F-35 chênh lệch đáng kể so với tiêm kích thế hệ trước:

Đi cùng mức chi phí đắt đỏ là mức độ phụ thuộc lớn vào cấu trúc phần mềm với hơn 24 triệu dòng mã. Dù giữ vai trò quyết định khả năng liên kết dữ liệu, hệ thống mã nguồn khổng lồ này từng ghi nhận hơn 800 lỗi chưa được giải quyết dứt điểm trong các đợt đánh giá của kiểm toán viên Lầu Năm Góc, đòi hỏi thời gian liên tục khắc phục để bảo đảm an toàn bay.

Động lực thúc đẩy các hợp đồng mua sắm quy mô lớn

Bất chấp các điểm nghẽn kỹ thuật và chi phí, kế hoạch sản xuất F-35 vẫn hướng tới mục tiêu xuất xưởng thêm khoảng 2.000 chiếc, phục vụ hơn 20 quốc gia trong thập kỷ tới. Giới phân tích quân sự chỉ ra rằng việc tiếp nhận F-35 không chỉ giải quyết bài toán trang bị quân sự mà còn gắn liền với quan hệ an ninh cùng Mỹ và việc tiếp cận chuỗi hậu cần, công nghệ do Washington dẫn dắt.

Điển hình như Đức lựa chọn F-35 vì đây là mẫu tiêm kích trên thị trường đáp ứng chuẩn chứng nhận mang vũ khí hạt nhân của Mỹ trong cơ chế chia sẻ hạt nhân NATO. Các nước như Hàn Quốc hay Nhật Bản sử dụng F-35 làm phương án chuyển tiếp hiện đại hóa lực lượng trong khi tiến hành tự phát triển các dòng máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm và thứ sáu độc lập.

Nhìn chung, hiệu quả thực tế của F-35 không đo lường đơn thuần ở khả năng cơ động đơn lẻ, mà dựa trên khả năng phát hiện sớm và sức mạnh của toàn bộ mạng lưới cảm biến, đường truyền dữ liệu và vũ khí dẫn đường tầm xa trong tác chiến liên quân hiện đại.