Đánh thức lợi thế vùng cao phía Tây

Sau sáp nhập, vùng cao phía Tây của tỉnh Lào Cai mở ra không gian phát triển mới với cách tiếp cận khác trước: mỗi xã lựa chọn một lợi thế nổi trội để tạo động lực tăng trưởng. Không còn phát triển dàn trải, những tiềm năng từ rừng, chè Shan tuyết, dược liệu, chăn nuôi đại gia súc hay nông nghiệp hàng hóa đang được kết nối thành những chuỗi giá trị phù hợp với điều kiện từng địa phương. Từ những chuyển động ở cơ sở, một hướng phát triển bền vững đang dần hình thành.

Không còn "mỗi nơi làm một ít"

Sau sáp nhập, điều thay đổi không chỉ là địa giới hành chính mà còn là tư duy phát triển. Thay vì khai thác nhiều lĩnh vực cùng lúc nhưng thiếu điểm nhấn, bốn xã Hạnh Phúc, Trạm Tấu, Phình Hồ và Tà Xi Láng đang từng bước định hình chiến lược "mỗi xã một thế mạnh", lấy lợi thế tự nhiên và điều kiện thực tiễn làm nền tảng để xây dựng trụ cột kinh tế.

Xã Tà Xi Láng đang từng bước phát huy lợi thế rừng, phát triển cây dược liệu và chăn nuôi đại gia súc, tạo động lực phát triển kinh tế bền vững cho vùng cao phía Tây.

Sự thay đổi ấy xuất phát từ yêu cầu thực tế của vùng cao. Mỗi địa phương đều sở hữu những điều kiện khác biệt về khí hậu, thổ nhưỡng, tài nguyên rừng, tập quán sản xuất và bản sắc văn hóa. Khi lợi thế được nhận diện đúng, nguồn lực đầu tư sẽ tập trung hơn, tránh dàn trải và tạo sức bật cho kinh tế địa phương.

Tại Tà Xi Láng, rừng không chỉ là "lá chắn xanh" mà đang trở thành không gian phát triển kinh tế. Với tỷ lệ che phủ rừng duy trì trên 69% cùng điều kiện khí hậu đặc trưng, địa phương xác định cây dược liệu dưới tán rừng là hướng đi lâu dài, song hành với phát triển chăn nuôi đại gia súc.

Chủ tịch UBND xã Tà Xi Láng Thào Hoàng Long cho biết, địa phương sẽ tập trung phát triển các loại cây dược liệu có giá trị, tận dụng lợi thế về khí hậu, địa hình và diện tích rừng. Đây được xác định là hướng đi quan trọng để nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế dưới tán rừng.

Đó không chỉ là định hướng của một địa phương mà còn phản ánh cách tiếp cận mới trong phát triển vùng cao: khai thác hợp lý tài nguyên bản địa, thay vì phụ thuộc vào những mô hình không phù hợp với điều kiện tự nhiên.

Khi chính sách đến đúng địa chỉ

Ở vùng cao, chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi tạo được động lực để người dân thay đổi phương thức sản xuất.

Những năm qua, Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã tạo nguồn lực quan trọng cho xã Trạm Tấu phát triển sản xuất.

Trạm Tấu phát huy giá trị cây ngô trên đất dốc.

Theo ông Bùi Hồng Anh - Phó Chủ tịch UBND xã Trạm Tấu, giai đoạn 2021 - 2025, địa phương được phân bổ hơn 14 tỷ đồng thực hiện Dự án phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp bền vững. Đến nay, trên 8,1 tỷ đồng đã được giải ngân để hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi, xây dựng các mô hình sản xuất gắn với chuỗi giá trị và chuyển giao kỹ thuật.

Điều đáng ghi nhận không nằm ở con số giải ngân mà ở sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân. Từ việc chỉ quen với phương thức tự cung tự cấp, nhiều gia đình đã mạnh dạn đầu tư nuôi trâu, bò, dê, lợn bản địa theo hướng hàng hóa; mở rộng diện tích quế, sa nhân tím và từng bước liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Sự thay đổi ấy cho thấy khi chính sách đi đúng nhu cầu, người dân sẽ chủ động nắm bắt cơ hội để phát triển kinh tế. Hỗ trợ không còn dừng ở việc "cho con giống, cây giống" mà hướng tới hình thành sinh kế bền vững, tạo giá trị gia tăng và mở rộng thị trường.

Ông Sùng Công Cài, thôn Xá Nhù, xã Tà Xi Láng chăn thả đàn bò sinh sản.

Đơn cử như tại Tà Xi Láng. Gia đình ông Sùng Công Cài, thôn Xá Nhù, là một trong nhiều hộ được hỗ trợ bò giống từ các chương trình phát triển sản xuất. Từ vài con bò ban đầu, đến nay, đàn bò của gia đình đã sinh sản được 6 con, tạo nguồn thu ổn định, giúp cuộc sống ngày càng khá hơn và từng bước thoát nghèo.

Điều đó cho thấy hiệu quả của chính sách khi gắn với điều kiện thực tế và ý chí vươn lên của người dân.

Giá trị mới từ tài nguyên bản địa

Nếu Tà Xi Láng chọn dược liệu và đại gia súc làm trụ cột thì Phình Hồ lại tạo dấu ấn bằng cây chè Shan tuyết cổ thụ.

Những gốc chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi ở xã Phình Hồ là nguồn nguyên liệu quý, tạo nên những sản phẩm trà sạch mang hương vị đặc trưng, từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường trong và ngoài nước.

Hơn 322 ha chè Shan cùng hàng trăm tấn chè búp tươi mỗi năm không chỉ là vùng nguyên liệu lớn mà còn là lợi thế khác biệt của Phình Hồ. Điều đáng chú ý là hướng phát triển của địa phương hiện nay không còn dừng ở bán nguyên liệu mà chuyển mạnh sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Giám đốc HTX Chè Shan tuyết Phình Hồ Đỗ Tuấn Lương cho rằng, lợi thế lớn nhất của chè Shan tuyết là hoàn toàn không sử dụng hóa chất. Chính yếu tố này tạo nên giá trị khác biệt, mở ra cơ hội đưa sản phẩm trà Shan tuyết Phình Hồ tiếp cận nhiều thị trường quốc tế.

Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sản phẩm sạch, lợi thế ấy không chỉ là câu chuyện chất lượng mà còn là cơ hội nâng tầm giá trị nông sản vùng cao.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển hiện đại: lấy giá trị bản địa làm nền tảng, lấy chất lượng làm sức cạnh tranh và lấy chế biến sâu để gia tăng giá trị.

Người dân xã Phình Hồ thu hái chè Shan tuyết bằng phương pháp thủ công để giữ gìn chất lượng nguyên liệu và tạo nên hương vị đặc trưng của sản phẩm trà vùng cao.

Nếu Tà Xi Láng phát huy lợi thế rừng để phát triển dược liệu, Phình Hồ tạo giá trị từ chè Shan tuyết thì Hạnh Phúc đang mở rộng dư địa tăng trưởng từ du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa.

Triển khai Đề án phát triển du lịch đến năm 2030, đầu năm 2026, xã đã tổ chức thành công Lễ hội Gầu Tào, thu hút hơn 56 nghìn lượt du khách, đạt trên 62% kế hoạch năm. Toàn xã hiện có 8 điểm du lịch và 32 cơ sở lưu trú, homestay phục vụ khách tham quan.

Song hành với phát triển du lịch, địa phương tiếp tục duy trì sản xuất nông, lâm nghiệp, bảo vệ rừng với tỷ lệ che phủ đạt 64,8%; mở rộng chăn nuôi hàng hóa, hỗ trợ người dân phát triển các mô hình nuôi trâu, bò, lợn, dê, gà H'Mông gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia. Sự kết hợp giữa khai thác giá trị cảnh quan, văn hóa và phát triển nông nghiệp đang tạo nên hướng đi riêng cho Hạnh Phúc, vừa gia tăng thu nhập, vừa gìn giữ những giá trị đặc trưng của vùng cao.

Phát huy giá trị ruộng bậc thang, xã Hạnh Phúc từng bước kết hợp phát triển sản xuất nông nghiệp với du lịch sinh thái, tạo thêm sinh kế cho người dân.

Biến lợi thế thành động lực phát triển

Việc xác định rõ thế mạnh của từng địa phương đang tạo nên bức tranh phát triển mới cho vùng cao phía Tây của tỉnh. Tuy nhiên, để những định hướng ấy trở thành động lực tăng trưởng lâu dài, vẫn còn nhiều việc phải làm.

Đó là tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất; đầu tư hạ tầng giao thông kết nối; mở rộng liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; phát triển chế biến sâu; xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc trưng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Quan trọng hơn, mỗi địa phương cần giữ được sự kiên định với lợi thế đã lựa chọn, tránh chạy theo phong trào hoặc đầu tư dàn trải. Chỉ khi nguồn lực được tập trung và khai thác đúng hướng, những tiềm năng vốn có mới thực sự chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

Bãi chăn thả gia súc của người dân xã Tà Xi Láng, nơi đàn trâu, bò được phát triển theo hướng hàng hóa, phát huy lợi thế đồng cỏ và điều kiện tự nhiên của vùng cao.

Từ Trạm Tấu với những mô hình sản xuất hàng hóa, Tà Xi Láng với dược liệu dưới tán rừng và chăn nuôi đại gia súc, Phình Hồ với thương hiệu chè Shan tuyết, đến Hạnh Phúc với lợi thế về du lịch, vùng cao phía Tây đang từng bước hình thành những cực tăng trưởng dựa trên bản sắc riêng của mỗi địa phương.

Khi mỗi xã phát huy tốt thế mạnh của mình, không gian phát triển sau sáp nhập sẽ không chỉ rộng hơn về địa giới mà còn sâu hơn về chất lượng tăng trưởng. Đó cũng là nền tảng để vùng cao phía Tây khai thác hiệu quả tiềm năng, nâng cao đời sống người dân và tạo sức bật mới cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.