'Đánh thức' nguồn năng lượng cho tăng trưởng

Vật liệu xây dựng được sản xuất từ tro xỉ tại nhà máy của Công ty Cổ phần Sông Đà Cao Cường ở xã Vĩnh Hảo

“Bản đồ năng lượng” rộng và đa dạng

Với không gian kinh tế trải dài từ cao nguyên đến biển, Lâm Đồng cũng đồng thời có 1 “bản đồ năng lượng” được tích hợp đủ đầy một cách bất ngờ. Có thể thấy trung tâm là khu vực phía biển, vùng Bình Thuận trước đây đã phác thảo được hình dáng của 1 trung tâm năng lượng quốc gia, khi hội tụ từ nhiệt điện, thủy điện, điện gió đến điện mặt trời với những dự án lớn, quyết định cung cấp điện cho các tỉnh, thành phía Nam. Trong khi đó, phía Đắk Nông, Lâm Đồng cũ cũng có cả “bộ sưu tập” các dự án điện gió, thủy điện lớn nhỏ khác nhau.

Theo số liệu từ Sở Công thương, tính đến tháng 8/2026, Lâm Đồng hiện có 107 dự án nhà máy nguồn điện đang hoạt động, với tổng công suất 8.249,19 MW; trong đó, khoảng 48% là năng lượng tái tạo. Điều đáng chú ý, tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo ở tỉnh còn dư địa rất lớn. Lâm Đồng được đánh giá có tiềm năng năng lượng gió và mặt trời thuộc nhóm các tỉnh đứng đầu cả nước, với số giờ gió, giờ nắng trung bình cao hơn so với số giờ trung bình ở các tỉnh, thành phía Nam.

Không chỉ trên đất liền, ven bờ, dưới biển của Lâm Đồng cũng là miền đất hứa với nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Không phải bây giờ mà mấy năm trước, vùng biển Kê Gà đã có tập đoàn nước ngoài có thế mạnh sản xuất điện gió ngoài khơi được Thủ tướng Chính phủ cho phép vào khảo sát để xúc tiến các bước đầu tư dự án. Nhưng vì vùng không gian biển chưa được quy hoạch cùng nhiều vấn đề khác chưa hoàn tất theo quy định pháp luật nên dự án chưa thể triển khai, dù đã thực hiện các hội thảo phân tích nhiều khía cạnh của vấn đề. Đến nay, vùng biển là “của để dành” của Lâm Đồng đang được các nhà đầu tư nước ngoài chuyên về điện gió ngoài khơi chú ý.

Quang cảnh 1 dự án điện mặt trời ở xã Tuy Phong

Nhưng việc có tài nguyên năng lượng chưa đồng nghĩa với có động lực tăng trưởng. Thực tế những năm qua cho thấy khu vực Bình Thuận trước đây, đã có thời điểm, sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo không chỉ đặt ra áp lực lớn đối với khả năng truyền tải và giải tỏa công suất mà còn gây thiệt hại cho doanh nghiệp đầu tư. Bài học ở đây không dừng ở phát triển nguồn điện phải đi cùng phát triển lưới điện mà phải tính đến các ngành sản xuất có khả năng sử dụng nguồn năng lượng đó, để tạo ra sản phẩm giá trị cao. Dù không liên quan nhưng câu chuyện tro xỉ từ Trung tâm Nhiệt điện Vĩnh Tân và môi trường, ít nhiều cho thấy sự tương tự, khi đã thu hút được doanh nghiệp xây dựng nhà máy tại xã Vĩnh Hảo tận thu tro xỉ để sản xuất vật liệu xây dựng xanh và đang được thị trường đón nhận tốt.

Lãnh đạo nhà máy sản xuất của Công ty Cổ phần Sông Đà Cao Cường tại xã Vĩnh Hảo cho biết, từ đầu năm đến nay, sản phẩm vữa khô trộn sẵn của nhà máy được các nhà đầu tư lựa chọn đặt hàng và đưa vào xây dựng các dự án như Vinhomes Cần Giờ, Vinhomes Hậu Nghĩa - Long An… Hiện tại, lượng tro xỉ thải ra của các nhà máy nhiệt điện đều được nhà máy và nhiều đơn vị khác tiêu thụ hết. Riêng lượng tro xỉ chôn tại bãi xỉ trước đó, hằng tháng nhà máy tiêu thụ khoảng 60.000 tấn. Theo đó, 5 - 6 năm nữa sẽ giải phóng xong bãi chứa tro xỉ.

Xây dựng nền kinh tế sử dụng năng lượng xanh

Sau Hội nghị COP26, thị trường quốc tế có sự thay đổi lớn trong yêu cầu hàng xuất khẩu phải có chứng chỉ xanh, tức sử dụng năng lượng tái tạo trong quá trình tạo ra sản phẩm. Bắt nhịp này, các nhà đầu tư hạ tầng khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam tỉnh đã đề xuất đầu tư dự án Năng lượng trong khu công nghiệp (KCN). Đó là những KCN có diện tích lớn từ 200-300 ha trở lên, đủ quỹ đất để thực hiện dự án năng lượng tái tạo. Năng lượng này đã thành nguồn lực để các KCN thu hút các ngành kinh tế mới, kêu gọi các nhà đầu tư thứ cấp vào.

Theo thống kê của Sở Công thương, tại KCN Tân Đức đã có quy hoạch dự án Nhà máy điện mặt trời Tân Đức 1, công suất dự kiến khoảng 50 MW. Liền kề các cụm công nghiệp tại xã Trà Tân như: KCN Suối Kiết, KCN Gia Huynh, Công ty TNHH MTV Cao su Bình Thuận - Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam đang quan tâm, đề xuất cụm dự án Điện mặt trời Gia Huynh (50MW), Trà Tân (50MW); Suối Kiết 1 (50MW) và dự án Điện mặt trời Suối Kiết (900MW)...

Khu vực xã Suối Kiết (kề bên các CCN tại xã Trà Tân) được quy hoạch nhiều dự án điện mặt trời để phục vụ cho công nghiệp

Trong khi đó, tại các KCN, CCN đã đầu tư, không còn quỹ đất để thực hiện dự án năng lượng, các doanh nghiệp tại đây đã phát triển hệ thống điện mặt trời áp mái phục vụ hoạt động sản xuất. Qua đó, chủ động một phần nguồn điện sản xuất, hướng tới sử dụng năng lượng xanh, năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Bên cạnh đó, một số nhà đầu tư khác ở thế khó cũng tìm cách hợp tác với các doanh nghiệp, dự án sử dụng điện lớn tại các KCN, CCN trong tỉnh để trao đổi cơ chế hợp tác hướng tới phát triển xanh và bền vững.

Hành trình này còn tiếp tục, khi trong tháng 5,6, UBND tỉnh có công văn triển khai Chỉ thị số 10/CT-TTg; Kế hoạch số 9822 về tiết kiệm điện, giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2026.

Thực tế cho thấy từ chỗ bổ sung nguồn cung, năng lượng tái tạo đã trở thành một phần của lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư, hình thành hệ sinh thái sản xuất xanh tại Lâm Đồng. Từ đây có thêm lợi thế trong tạo bến đỗ cho những nhà đầu tư theo đuổi các tiêu chuẩn phát triển bền vững, cùng xây dựng một nền kinh tế sử dụng năng lượng xanh.