Đánh thức tiềm năng từ tầm nhìn chiến lược của Đảng (bài 4)

Bài 4: Kiến tạo nền nông nghiệp tương lai

Bài 3: Nghị quyết “bén rễ”

ĐBP - Hàng chục nghìn héc-ta cà phê và mắc ca đang hình thành không phải là đích đến của Nghị quyết 11 mà chỉ là điểm khởi đầu. Mục tiêu Đảng bộ tỉnh hướng tới xây dựng nền nông nghiệp tập trung, xanh, thông minh, bền vững; nơi vùng nguyên liệu gắn với chế biến, chuyển đổi số, thương hiệu và thị trường toàn cầu. Đó cũng là bước chuyển từ tư duy phát triển nông nghiệp sang tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp.

Xã Mường Ảng phối hợp với các đơn vị liên quan thử nghiệm trình diễn UAV phun phân bón qua lá cho cây cà phê tại bản Mánh Đanh.

Hoàn thiện chuỗi giá trị

Sau nhiều năm phát triển, cà phê Điện Biên đã có chỗ đứng trên thị trường, còn mắc ca từng bước khẳng định hiệu quả kinh tế. Nếu chỉ mở rộng diện tích, người nông dân vẫn khó thoát khỏi vòng luẩn quẩn được mùa mất giá. Vì vậy, ngay từ khi ban hành Nghị quyết 11, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định mục tiêu không chỉ tăng diện tích cây trồng mà phải hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, trong đó có sự xuất hiện của “6 nhà” gồm: Nhà nước, nông dân, nhà khoa học, doanh nghiệp, ngân hàng, nhà phân phối.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu có khoảng 70.000ha vùng sản xuất hàng hóa tập trung, trong đó khoảng 40.000ha mắc ca và trên 20.000ha cà phê, trở thành tỉnh có diện tích mắc ca lớn nhất cả nước. Theo định hướng đó, tỉnh chủ động thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng nguyên liệu và công nghiệp chế biến. Với cây cà phê, các doanh nghiệp, hợp tác xã được khuyến khích mở rộng liên kết sản xuất, đầu tư chế biến sâu để nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu Arabica Điện Biên. Đối với mắc ca, tỉnh ưu tiên các dự án đầu tư đồng bộ từ sản xuất giống, chế biến đến tiêu thụ nhằm tạo đầu ra ổn định cho người dân.

Sức hút của Nghị quyết 11 nhanh chóng được khẳng định khi nhiều doanh nghiệp lớn tìm đến Điện Biên khảo sát đầu tư. Tháng 6/2026, Công ty Cổ phần Cà phê Detech, một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn của Việt Nam đã khảo sát và đề xuất đầu tư nhà máy chế biến sâu cà phê tại xã Mường Ảng với công suất khoảng 25.000 tấn quả tươi mỗi năm. Theo Tiến sĩ Đào Ngọc Anh, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cà phê Detech, doanh nghiệp lựa chọn Điện Biên bởi vùng nguyên liệu có chất lượng đã được khẳng định qua nhiều năm, quy hoạch rõ ràng và định hướng phát triển ổn định của tỉnh, tạo niềm tin để đầu tư lâu dài.

Ông Trần Minh Giáp, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Ảng cho biết: Xã hiện có trên 1.800ha cà phê, trong đó diện tích cà phê kinh doanh trên 1.660ha. Sản lượng bình quân hàng năm đạt khoảng 12.000 - 14.000 tấn, tương đương khoảng 3.500 - 3.900 tấn cà phê nhân. Bên cạnh đó, các xã lân cận như: Búng Lao, Nà Tấu, Mường Lạn đều có diện tích cà phê đang phát triển khoảng trên 1.400ha góp phần tạo vùng nguyên liệu phong phú. Xã chỉ đạo cơ quan chuyên môn tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp triển khai các bước đầu tư.

Tại xã Chiềng Sinh, địa phương đã phối hợp với Công ty Cổ phần Mường Thanh Green triển khai chuỗi liên kết từ cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn chăm sóc đến bao tiêu sản phẩm cà phê, mắc ca, giúp người dân chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo tiêu chuẩn và nhu cầu thị trường. Đầu năm 2026, Tập đoàn TH đề xuất đầu tư nhà máy chế biến mắc ca tại xã Tuần Giáo gắn với vùng nguyên liệu hơn 18.000ha doanh nghiệp đang phát triển.

Từ quy hoạch vùng nguyên liệu, thu hút doanh nghiệp đến liên kết sản xuất, phát triển chế biến sâu, Nghị quyết 11 đang từng bước hình thành chuỗi giá trị bền vững cho cà phê và mắc ca. Quan trọng hơn, nghị quyết đã tạo chuyển biến trong tư duy phát triển, từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp hiện đại, lấy thị trường làm định hướng, doanh nghiệp làm hạt nhân liên kết và người dân làm chủ thể. Khi các mắt xích được kết nối đồng bộ, cà phê và mắc ca không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn tạo động lực tăng thu nhập cho người dân, thu hút đầu tư và mở rộng dư địa tăng trưởng cho nông nghiệp Điện Biên.

Định hình nông nghiệp tương lai

Nếu việc hình thành vùng nguyên liệu và thu hút doanh nghiệp là bước đi đầu tiên thì đích đến của Nghị quyết 11 là kiến tạo nền nông nghiệp hiện đại, nơi sản xuất, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và thị trường vận hành trong một hệ sinh thái thống nhất. Đây cũng là điểm khác biệt so với tư duy phát triển trước đây, từ chỗ chỉ quan tâm đến sản lượng sang coi trọng giá trị gia tăng; từ sản xuất đơn lẻ sang tổ chức theo chuỗi; từ khai thác lợi thế tự nhiên sang phát huy sức mạnh của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Điểm nhấn của chiến lược là mục tiêu đưa Điện Biên trở thành tỉnh đầu tiên của Việt Nam số hóa toàn diện ngành cà phê. Từ quản lý vùng nguyên liệu, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc đến giám sát quy trình sản xuất và kết nối tiêu thụ đều từng bước ứng dụng công nghệ số. Đây được xem là lợi thế cạnh tranh để xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản Điện Biên và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế, từng bước đưa hạt cà phê Điện Biên tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tinh thần đổi mới ấy nhanh chóng được hiện thực hóa ngay trên đồi cà phê. Tại lễ ra quân trồng cà phê, mắc ca ở xã Mường Ảng, UBND tỉnh phối hợp với Tập đoàn FPT và Trường Thịnh Drone lần đầu tiên thử nghiệm thiết bị bay không người lái (UAV) phun phân bón qua lá trên địa hình đồi núi. Theo ông Vũ Anh Tú, Giám đốc Điều hành FPT UAV, chỉ khoảng 10 phút, một thiết bị có thể hoàn thành việc phun trên diện tích 1ha, trong khi làm thủ công phải mất 3 ngày. Công nghệ giúp tiết kiệm nhân công, giảm chi phí sản xuất, giảm sức lao động cho người dân và nâng cao hiệu quả canh tác.

Điện Biên còn là địa phương đầu tiên của cả nước đề xuất triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) về phát triển kinh tế không gian tầm thấp. Theo Quyết định số 1291/QĐ-UBND của UBND tỉnh, chương trình thử nghiệm sẽ được thực hiện đến hết tháng 5/2027 với khoảng 6.000 chuyến bay trong các lĩnh vực nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số. Trong đó, vùng cà phê Mường Ảng và vùng mắc ca Tuần Giáo được lựa chọn là địa bàn đầu tiên triển khai, mở ra hướng đi mới trong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp.

Đây cũng là những bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, thông minh. Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, mục tiêu của Nghị quyết 11 hướng tới hình thành những ngành hàng có sức cạnh tranh cao, được tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị và tham gia sâu vào thị trường trong nước, quốc tế. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cùng với phát triển vùng nguyên liệu, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và phát triển công nghiệp chế biến.

Nhìn lại chặng đường từ Nghị quyết 09 đến Nghị quyết 11 có thể thấy rõ bước chuyển trong tư duy lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh. Nếu Nghị quyết 09 đặt nền móng cho phát triển nông, lâm nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới thì Nghị quyết 11 đã nâng tầm thành chiến lược tái cơ cấu toàn diện ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững. Đảng không làm thay thị trường nhưng định hướng thị trường; không làm thay doanh nghiệp nhưng tạo môi trường để doanh nghiệp đầu tư; không làm thay người dân nhưng mở ra con đường để người dân làm giàu trên chính quê hương mình.

Quan trọng hơn cả, Nghị quyết 11 đã tạo dựng được niềm tin. Người dân tin rằng cà phê và mắc ca sẽ trở thành sinh kế bền vững; doanh nghiệp tin vào môi trường đầu tư ổn định; các địa phương tin vào hướng đi đã lựa chọn. Niềm tin ấy chính là nguồn lực lớn nhất để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, có sức cạnh tranh cao và phát triển bền vững. Rồi đây, khi những vùng nguyên liệu hôm nay bước vào thời kỳ thu hoạch, khi các nhà máy chế biến đi vào hoạt động và thương hiệu cà phê Arabica, mắc ca Điện Biên hiện diện ngày càng nhiều trên thị trường quốc tế, giá trị lớn nhất mà Nghị quyết 11 mang lại sẽ không chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng. Đó sẽ là một nền nông nghiệp được kiến tạo bằng tầm nhìn chiến lược của Đảng; một nền nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững.