Đánh thức vòng đời mới cho những vật liệu tưởng chừng như bỏ đi

Những bao vải vụn chất góc xưởng may, những tờ giấy hỏng xếp chồng, hay tấm xốp chèn hàng cồng kềnh sau mỗi lần bóc hộp, tất cả vốn chỉ chờ ngày vứt bỏ. Thế nhưng với Lương Nguyễn Ngọc Mai (sinh năm 2000) mỗi nguyên vật liệu bỏ đi chưa bao giờ là phế thải. Từ những trăn trở ấy, mô hình Gem Chạm Sắc được hình thành, gắn với câu chuyện của một người trẻ kiên trì tìm cách lan tỏa lối sống xanh và bền vững.

Tốt nghiệp cử nhân ngành Nhân học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) năm 2024 và có nhiều năm gắn bó với các dự án về biến đổi khí hậu, giáo dục cộng đồng, Ngọc Mai sớm nhận ra một vấn đề: Dù ngày càng có nhiều người trẻ quan tâm đến môi trường, việc thực hành lối sống xanh đôi khi vẫn chưa thật sự dễ dàng và phù hợp với điều kiện thời gian, tiền bạc của mỗi người.

Quan sát đời sống thường nhật, cô nhận thấy người Việt vốn chuộng những gì gần gũi và tiện lợi. "Ở Việt Nam, như một lẽ thường, người ta thường chọn những gì tiện lợi nhất. Một quán trà đá vỉa hè dễ tỉ tê chuyện phiếm. Một khu chợ cóc nhỏ dễ bề mua bán", Ngọc Mai chia sẻ. Từ chính sự mộc mạc ấy, cô đặt câu hỏi làm thế nào để việc sống xanh cũng dễ tiếp cận như thế.

Ngọc Mai đặt tên Gem Chạm Sắc với mong muốn đưa lối sống xanh đến gần hơn với mọi người, bắt đầu từ việc nhận ra và tận dụng giá trị của những vật liệu quen thuộc thường bị bỏ đi như giấy cũ, vải vụn hay vỏ lon. Ý tưởng ấy cũng được gửi gắm trong thông điệp “Chạm xanh, gửi sắc”.

 Lương Nguyễn Ngọc Mai (áo đen) hướng dẫn trải nghiệm làm thủ công tái chế từ vải vụn. Ảnh do nhân vật cung cấp

 Lương Nguyễn Ngọc Mai (áo đen) hướng dẫn trải nghiệm làm thủ công tái chế từ vải vụn. Ảnh do nhân vật cung cấp

Gem Chạm Sắc bắt đầu hoạt động vào tháng 5-2026 với định hướng tái chế. Sau khi kết nối với Câu lạc bộ Nghệ Uyển vào tháng 7, cùng với Cool Vietnam và Âm nhạc Vân Long, dự án dần mở ra hướng đi mới: Xây dựng không gian văn hóa, tái chế và sáng tạo cùng giao thoa.

Trong quá trình đó, Mai và các cộng sự thống nhất ưu tiên tái sử dụng những vật liệu còn dùng được. “Thực ra, tái chế nên là bước sau. Điều quan trọng hơn là mình cần ưu tiên tái sử dụng vật liệu trước. Nếu một vật liệu vẫn có thể sử dụng lại được thì mình nên tận dụng nó thay vì đưa ngay vào quy trình tái chế", Mai nhấn mạnh. 

Để làm ra một sản phẩm, nhóm phải thử nhiều cách xử lý tùy theo chất liệu. Vải vụn thu gom từ các nhà may địa phương được giặt sạch, phơi khô rồi phân theo tông màu. Giấy in thừa được xé nhỏ, xay thành bột để làm giấy mới. Riêng với khung tranh, người làm phải cọ rửa thùng xốp, cắt gọt bằng máy cắt nhiệt rồi kết hợp may, dán vải vụn hoặc vải từ quần bò cũ suốt hơn một giờ đồng hồ.

 Vải vụn được giặt sạch và phơi khô, cuối cùng là phân loại để tái sử dụng. 

Vải vụn được giặt sạch và phơi khô, cuối cùng là phân loại để tái sử dụng. 

Từ những nỗ lực bền bỉ ban đầu, các hoạt động của dự án dần đi vào ổn định, cho ra đời nhiều sản phẩm gần gũi như tranh ảnh, dây buộc tóc, đồ trang trí, sổ bìa vải vụn,...

Điểm đặc biệt của dự án nằm ở việc lồng ghép chất liệu văn hóa Việt Nam vào từng chi tiết nhỏ: Từ hình ảnh chiếc ghế nhựa đỏ quen thuộc của quán trà đá vỉa hè trên bìa sổ, cho đến họa tiết sông nước, bến đò hay gánh bánh cuốn trên tranh. Tại không gian của dự án, khách còn có thể thưởng trà, mặc cổ phục chụp ảnh, tìm hiểu mặt nạ giấy bồi, tò he và nghe đàn tranh.

 Một số sản phẩm thủ công tái chế tại Gem Chạm Sắc.

 Một số sản phẩm thủ công tái chế tại Gem Chạm Sắc.

Với Mai, giá trị của dự án vượt xa những món đồ hữu hình được tạo ra. Cô muốn từ những phế phẩm có thể trở thành chất liệu trực quan để mọi người trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm và lắng nghe những câu chuyện về vòng đời vật liệu, qua đó kết hợp giáo dục với khoa học - công nghệ để lan tỏa kiến thức bảo vệ môi trường. Đội ngũ Gem Chạm Sắc linh hoạt mở rộng các buổi trải nghiệm, đồng thời trích đều đặn 5% lợi nhuận từ mỗi sản phẩm bán ra để duy trì các lớp dạy nghề miễn phí và tủ đồ cộng đồng.

Trong tương lai, Mai hy vọng dự án có thể tiếp tục phát triển để hình thành một mô hình doanh nghiệp xã hội vững chãi, tạo thêm nhiều giá trị cho cộng đồng và khép kín vòng tuần hoàn nguyên liệu trong quá trình xử lý.

 Ngọc Mai lan tỏa dự án Gem Chạm Sắc tại Lễ hội Thiết Kế sáng tạo Hà Nội 2026. Ảnh do nhân vật cung cấp

 Ngọc Mai lan tỏa dự án Gem Chạm Sắc tại Lễ hội Thiết Kế sáng tạo Hà Nội 2026. Ảnh do nhân vật cung cấp

Nhìn lại hành trình đi tìm vòng đời mới, phía sau những sản phẩm tái chế đến tay người dùng là sự hiện diện của những người trẻ không ngại bắt đầu từ những điều nhỏ bé, mạnh dạn thử nghiệm để tìm cách tận dụng tối đa những phế phẩm ngay trong hiện tại.

HỒNG ANH - MINH CHÂU

Nguồn QĐND: https://www.qdnd.vn/xa-hoi/cac-van-de/danh-thuc-vong-doi-moi-cho-nhung-vat-lieu-tuong-chung-nhu-bo-di-1065293