Đạo luật AI đầu tiên trên thế giới có hiệu lực

Ảnh: EuroNews/CNBC

Yêu cầu dán nhãn AI

Theo quy định thuộc Đạo luật AI (AI Act), các doanh nghiệp phát triển hoặc triển khai hệ thống AI phải thông báo cho người dùng khi họ tương tác với chatbot AI hoặc khi hình ảnh, video, âm thanh và văn bản được tạo bằng AI. Các nội dung giả mạo (deepfake) cũng phải được gắn nhãn hoặc tích hợp hình mờ (watermark) hay các dấu hiệu kỹ thuật khác để có thể nhận diện. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị xử phạt với mức phạt cao theo quy định của EU.

Quy định cũng yêu cầu thông báo khi AI được sử dụng để nhận diện cảm xúc, phân loại sinh trắc học hoặc tạo các nội dung liên quan đến lợi ích công cộng mà không có sự rà soát, biên tập của con người.

Ủy ban châu Âu cho rằng, sự phát triển nhanh của AI tạo sinh đang khiến việc phân biệt giữa nội dung thật và nội dung tổng hợp ngày càng khó khăn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ phát tán thông tin sai lệch và nội dung giả mạo trên quy mô lớn. Vì vậy, các quy định mới nhằm tăng cường tính minh bạch và bảo vệ niềm tin của người dân đối với thông tin trên môi trường số.

Các quy định áp dụng đối với hoạt động chuyên nghiệp và doanh nghiệp, trong khi việc sử dụng AI cho mục đích cá nhân không thuộc phạm vi điều chỉnh. Những hệ thống AI đã được triển khai trước đây có thời hạn đến ngày 2/12/2026 để hoàn tất việc tuân thủ. EU cũng miễn trừ một số trường hợp như tác phẩm nghệ thuật, sáng tạo, châm biếm và hư cấu. Trước khi quy định có hiệu lực, nhiều tập đoàn công nghệ lớn như TikTok, Meta và Google đã triển khai các công cụ gắn nhãn nội dung AI. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp cảnh báo việc xuất hiện quá nhiều nhãn và thông báo có thể khiến người dùng khó tiếp cận thông tin một cách trực quan và hiệu quả.

Theo quy định mới, các mô hình AI đa dụng, tức những mô hình không được phát triển cho một mục đích cụ thể mà có thể được điều chỉnh để phục vụ nhiều lĩnh vực khác nhau, sẽ phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu về minh bạch.

Điều chỉnh cả các mô hình AI nền tảng

Đạo luật AI được EU thông qua năm 2024. Ban đầu, văn bản này chủ yếu hướng tới việc quản lý các ứng dụng AI. Tuy nhiên, sau khi ChatGPT tạo nên làn sóng quan tâm trên toàn cầu vào cuối năm 2022, các nhà hoạch định chính sách của EU quyết định mở rộng phạm vi điều chỉnh sang cả các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Models - LLM) - công nghệ nền tảng đứng sau nhiều ứng dụng AI hiện nay.

Cụ thể, các doanh nghiệp phải công khai cách thức xây dựng mô hình, tiết lộ việc sử dụng các dữ liệu được bảo hộ bản quyền trong quá trình huấn luyện, đồng thời cung cấp đầy đủ thông tin để các đơn vị phát triển ứng dụng phía sau hiểu rõ khả năng cũng như giới hạn của mô hình.

Đối với các mô hình AI tiên tiến nhất, vốn được xem là đang dẫn đầu về năng lực công nghệ, các yêu cầu còn nghiêm ngặt hơn. Doanh nghiệp phát triển phải chủ động xác định, đánh giá và giảm thiểu các rủi ro mà AI có thể gây ra đối với toàn xã hội.

Tác động vượt ra ngoài châu Âu

Mục tiêu cốt lõi của Đạo luật AI là bảo đảm các hệ thống AI không gây nguy hại tới an toàn cũng như các quyền cơ bản của công dân châu Âu. Vì vậy, quy định này không chỉ áp dụng với doanh nghiệp trong EU mà còn đối với mọi công ty nước ngoài cung cấp sản phẩm AI tại thị trường châu Âu.

Trong thời gian qua, nhiều doanh nghiệp công nghệ đã chỉ trích đạo luật, cho rằng các quy định mới sẽ làm chậm đổi mới sáng tạo, gia tăng chi phí tuân thủ và buộc doanh nghiệp phải dành nhiều nguồn lực cho các thủ tục pháp lý thay vì đầu tư phát triển công nghệ.

Trên thực tế, điều này có thể khiến một số mô hình AI tiên tiến được triển khai tại EU chậm hơn vài tuần so với các thị trường khác, nhằm bảo đảm doanh nghiệp hoàn tất các yêu cầu pháp lý trước khi cung cấp dịch vụ.

Tuy nhiên, đổi lại, người tiêu dùng và doanh nghiệp châu Âu có cơ sở để tin tưởng hơn rằng các mô hình AI được phép lưu hành tại EU đã đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn theo quy định. Trong bối cảnh AI ngày càng được tích hợp sâu vào các sản phẩm và dịch vụ hằng ngày, khoảng thời gian chờ đợi này được cho là có thể chấp nhận được để đổi lấy mức độ an toàn cao hơn.