Đào tạo 1.000 nghiên cứu sinh: Bài toán nhân lực chất lượng cao cho Hà Nội

Nhóm nghiên cứu Vật liệu và kết cấu tiên tiến Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội). Ảnh: UET.

Hướng tới hình “tổng công trình sư” cho Thủ đô

Hiện nay, Hà Nội là nơi tập trung khoảng 70% tổ chức KHCN và hơn 60% đội ngũ nhà khoa học của cả nước. Tuy vậy, lực lượng chuyên gia đầu ngành có trình độ quốc tế trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược vẫn còn khá mỏng. Thành phố đặc biệt thiếu những người được ví như “tổng công trình sư” hay “kiến trúc sư trưởng”. Đây là những chuyên gia có tầm nhìn tổng thể, đủ năng lực điều phối nguồn lực khoa học để giải quyết các vấn đề phức tạp của đô thị. Theo các chuyên gia, mục tiêu đào tạo 1.000 nghiên cứu sinh không chỉ nhằm tăng số lượng tiến sĩ, mà cần hướng tới việc hình thành một đội ngũ chuyên gia có khả năng dẫn dắt các dự án KHCN lớn, trực tiếp tham gia giải quyết các điểm nghẽn phát triển của Thủ đô.

Từ góc độ quản lý KHCN, TS Nguyễn Quân - nguyên Bộ trưởng Bộ KHCN cho rằng, hiện nay trong nhiều lĩnh vực trọng điểm đều đã thành lập các ban chỉ đạo. Tuy nhiên, ở một số nơi, các ban này vẫn hoạt động mang tính hình thức và hiệu quả chưa cao. Nguyên nhân chủ yếu là thành viên ban chỉ đạo phần lớn là lãnh đạo các cơ quan quản lý hoặc đơn vị triển khai, trong khi thiếu những chuyên gia khoa học có khả năng điều phối và dẫn dắt các dự án lớn.

Theo TS Nguyễn Quân, để tạo ra các sản phẩm KHCN có tầm vóc quốc tế, cần triển khai những dự án KHCN quy mô lớn với sự tham gia của các “tổng công trình sư” bên cạnh các ban chỉ đạo. Đây là những người có khả năng quy tụ đội ngũ chuyên gia giỏi từ nhiều lĩnh vực khác nhau, tổ chức và điều phối các công đoạn nghiên cứu trong một chuỗi giá trị KHCN hoàn chỉnh.

Vấn đề đặt ra là cần sớm xác định danh mục các “bài toán lớn” của thành phố. Đây sẽ là cơ sở để các trường đại học và viện nghiên cứu chủ động xây dựng đề tài nghiên cứu phù hợp. Khi được định hướng rõ ràng, các luận án tiến sĩ sẽ mang tính học thuật cũng như có giá trị ứng dụng thực tiễn cao.

Tăng cường liên kết để phát huy nguồn lực nghiên cứu

Bên cạnh đó, việc sử dụng hiệu quả nguồn lực nghiên cứu cũng là một yếu tố cần được chú trọng. Các trường đại học lớn như Đại học Bách khoa Hà Nội đã đề xuất cơ chế dùng chung hạ tầng nghiên cứu, đặc biệt đối với các ngành kỹ thuật và công nghệ đòi hỏi chi phí đầu tư cao cho phòng thí nghiệm và thiết bị. Nếu có cơ chế phối hợp và chia sẻ cơ sở vật chất giữa các trường, thành phố có thể tối ưu hóa nguồn lực, đồng thời tạo điều kiện cho nghiên cứu sinh tiếp cận môi trường nghiên cứu hiện đại.

PGS.TS Đặng Hồng Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, trong quá trình triển khai chương trình, nếu Hà Nội thiết lập các thỏa thuận hợp tác với các cơ sở giáo dục đại học, đồng thời có chính sách hỗ trợ về cơ sở vật chất và điều kiện nghiên cứu, các nghiên cứu sinh sẽ có môi trường thuận lợi hơn để tiến hành nghiên cứu.

Bên cạnh đó, sự phối hợp này cũng tạo cơ hội để các trường đại học nâng cao vị thế trong mối quan hệ hợp tác chiến lược với thành phố. Thông qua chương trình, các cơ sở đào tạo có thể gia tăng số lượng sản phẩm khoa học cung cấp cho các tổ chức và doanh nghiệp, đồng thời khẳng định uy tín học thuật trên trường quốc tế thông qua các công bố khoa học có chỉ số ảnh hưởng cao do nghiên cứu sinh thực hiện.

Về vấn đề gắn kết giữa nghiên cứu khoa học và nhu cầu của thị trường, thực tế cho thấy, nhiều thách thức của Hà Nội hiện nay không thể được giải quyết bởi một luận án đơn lẻ hay bởi một cơ sở đào tạo riêng lẻ. Điều này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có thể tham gia vào quá trình đặt hàng nghiên cứu, cung cấp dữ liệu thực tiễn và hỗ trợ thử nghiệm các giải pháp công nghệ. Sự hợp tác này sẽ giúp các kết quả nghiên cứu nhanh chóng được chuyển hóa thành sản phẩm hoặc dịch vụ có giá trị.

Hàn Minh