Đào tạo ngành Công Thương: Đổi mới sát thực tiễn sản xuất, kinh doanh

Các cơ sở đào tạo thuộc Bộ Công Thương đang từng bước điều chỉnh chương trình, phương thức giảng dạy để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp, thương mại và logistics. Trọng tâm là nâng cao năng lực thực hành, khả năng làm chủ công nghệ và thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động.

Các cơ sở đào tạo thuộc Bộ Công Thương từng bước điều chỉnh chương trình, phương thức giảng dạy để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp.

Điều chỉnh cơ cấu và nội dung đào tạo

Theo Báo cáo tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực năm 2026 của Bộ Công Thương, tính đến tháng 10/2026, các trường duy trì quan hệ hợp tác với hơn 5.200 doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan. Năm 2025, khoảng 47,6 nghìn lượt người học được thực tập, thực hành tại doanh nghiệp, cơ quan. Giai đoạn 2025-2026, hơn 700 chương trình, ngành hoặc môn học có sự tham gia xây dựng, góp ý của doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2023-2025, các cơ sở đã đào tạo theo đặt hàng hoặc đào tạo lại cho khoảng 26 nghìn lượt người học, người lao động.

Những kết quả này cho thấy hoạt động đào tạo đã từng bước gắn kết với thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, cơ cấu ngành nghề và nội dung đào tạo cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh theo hướng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động. Trong lĩnh vực công nghiệp, đào tạo hiện vẫn chủ yếu tập trung vào nhân lực sản xuất và vận hành, trong khi nhu cầu về đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có năng lực thiết kế sản phẩm, tích hợp hệ thống, nghiên cứu và phát triển, quản lý công nghệ ngày càng gia tăng.

Trong lĩnh vực thương mại và logistics, mức độ tích hợp công nghệ số, dữ liệu, ngoại ngữ chuyên ngành, logistics thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới và yêu cầu thương mại xanh vào chương trình đào tạo còn khác nhau giữa các trường.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Bùi Thị Phương, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Giải pháp Tự động hóa ETEK nhận định, thị trường đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ sang tự động hóa toàn diện. Khoảng cách giữa lý thuyết đào tạo và thực tế sản xuất tại nhà máy vẫn còn lớn, nhất là trước yêu cầu của doanh nghiệp FDI.

Theo bà Bùi Thị Phương, người lao động cần được trang bị 4 nhóm năng lực cốt lõi: kỹ thuật và công nghệ lõi; dữ liệu và khả năng đóng gói cách làm; tuân thủ tiêu chuẩn, quản lý chất lượng; tư duy học tập suốt đời và khả năng thích ứng linh hoạt.

Một vấn đề khác được Bộ Công Thương lưu ý là cơ cấu trình độ nhân lực. Quá trình hiện đại hóa công nghiệp, phát triển năng lượng và logistics đều cần cả đội ngũ kỹ sư, chuyên gia lẫn lực lượng kỹ thuật viên, nhân lực vận hành, bảo trì và kiểm tra chất lượng. Do đó, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp cần được phát triển cân đối, bảo đảm tính bổ trợ trong đào tạo nguồn nhân lực.

Nâng chất lượng đào tạo từ chương trình đến thực hành

Theo định hướng của Bộ Công Thương, sự tham gia của doanh nghiệp cần được mở rộng sang các khâu rà soát chương trình, xác định chuẩn đầu ra, hướng dẫn thực hành, đồ án và đánh giá kỹ năng. Phản hồi về chất lượng người học sau tuyển dụng cũng là cơ sở để các trường điều chỉnh nội dung giảng dạy. Cùng với đó, giảng viên cần có điều kiện tiếp cận môi trường sản xuất thực tế, cập nhật thiết bị, quy trình và công nghệ mới.

Bà Bùi Thị Phương, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Giải pháp Tự động hóa ETEK.

Ở từng lĩnh vực, yêu cầu đổi mới được xác định theo đặc thù chuyên môn. Đối với đào tạo công nghiệp trình độ đại học, cần chú trọng khả năng thiết kế, cải tiến và tích hợp thiết bị, quy trình thay vì chỉ tập trung vào kỹ năng vận hành riêng lẻ. Với giáo dục nghề nghiệp, trọng tâm là nâng cao kỹ năng vận hành, bảo trì, xử lý sự cố trên dây chuyền và làm việc với thiết bị tự động, điều khiển số.

Trong lĩnh vực logistics và chuỗi cung ứng, nội dung đào tạo cần mở rộng từ nghiệp vụ giao nhận đơn lẻ sang quản trị tổng thể dòng hàng hóa, kho bãi, vận tải, thông tin và chi phí. Đối với thương mại điện tử, các kỹ năng vận hành nền tảng, quản trị dữ liệu, marketing số và thương mại điện tử xuyên biên giới cần được chú trọng hơn.

Đề cập đến giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo, bà Bùi Thị Phương đề xuất mô hình liên kết 4 nhà gồm nhà nước, trường, viện và doanh nghiệp, cùng tham gia dự báo nhu cầu, thiết kế chương trình và chia sẻ hạ tầng công nghệ. Bà cũng kiến nghị đưa các mô-đun công nghệ tiêu chuẩn từ thực tiễn sản xuất vào giáo trình, đồng thời số hóa kinh nghiệm dự án thành kho tri thức dùng chung.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương định hướng tăng cường liên kết giữa các trường có thế mạnh về thương mại, logistics với các cơ sở đào tạo kỹ thuật. Cách tiếp cận này góp phần hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng nắm bắt đồng thời hoạt động sản xuất, chuỗi cung ứng và thị trường.