Đào tạo nhân lực công nghệ qua thực hành từ bậc phổ thông để làm chủ tự động hóa
Làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và robot trong sản xuất đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực công nghệ cao. Để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi số quốc gia, giáo dục cần chuyển dịch mạnh mẽ từ truyền thụ lý thuyết sang thực hành, hình thành tư duy công nghệ xuyên suốt cho người học ngay từ bậc phổ thông...

Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026 - khu vực miền Bắc có sự tham gia của 700 học sinh đến từ 50 trường học. Ảnh: BTC.
Làn sóng công nghệ mới với sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc mọi lĩnh vực, từ đời sống, quản trị xã hội đến dây chuyền sản xuất công nghiệp.
Tại lễ trao giải Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026 – khu vực miền Bắc diễn ra ngày 15/11/2026, các chuyên gia nhận định giáo dục hiện nay không thể chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức đơn thuần, mà phải trang bị cho người học năng lực tư duy độc lập, khả năng thích ứng, sáng tạo và làm chủ công nghệ.
XÂY DỰNG LỘ TRÌNH LIÊN THÔNG
Nhu cầu đổi mới giáo dục càng trở nên cấp bách khi nhìn từ góc độ thị trường lao động và sản xuất công nghiệp. Ông Đinh Viết Trường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Học viện Robot AI Edison, chỉ ra rằng sự dịch chuyển sang tự động hóa đang diễn ra mạnh mẽ tại các tập đoàn lớn như Vingroup, Tập đoàn TH, Hòa Phát hay LG. Chi phí đầu tư robot hiện nay đã giảm đáng kể trong khi hiệu suất vận hành liên tục vượt trội, cùng với chi phí nhân công thủ công ngày càng tăng, việc ứng dụng robot đã trở thành lựa chọn tối ưu giúp doanh nghiệp đảm bảo tiến độ và chất lượng cho các đơn hàng quốc tế.

Các thí sinh tham gia cuộc thi - Ảnh: BTC.
Xu hướng này hoàn toàn phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định robot, tự động hóa và AI là nhóm công nghệ chiến lược, đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2030, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55% và tỷ lệ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo đạt trên 40%.
Tuy nhiên, ông Đinh Viết Trường lưu ý rằng máy móc hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp sở hữu đội ngũ nhân lực đủ năng lực lập trình, giám sát và xử lý các tình huống kỹ thuật phát sinh.
Để giải bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, một lộ trình đào tạo tự động hóa đồng bộ, liên thông giữa các cấp học và gắn chặt với thực tiễn sản xuất là điều kiện tiên quyết. Cụ thể, bậc tiểu học nên tập trung khơi gợi hứng thú và khả năng khám phá công nghệ thông qua giáo dục STEM; bậc trung học cơ sở tăng cường trải nghiệm, làm quen với lập trình và điều khiển robot; đến bậc trung học phổ thông, nội dung đào tạo cần đi vào chuyên sâu để định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Ở bậc cao đẳng và đại học, các cơ sở đào tạo phải kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp để sinh viên có kỹ năng thực chiến thay vì chỉ nắm lý thuyết.
Bên cạnh nỗ lực đổi mới phương thức giảng dạy và hợp tác công tư theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, các chính sách hỗ trợ tài chính đang tạo ra đòn bẩy quan trọng giúp người học yên tâm theo đuổi nhóm ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM).
Ông Đinh Viết Trường cho biết thêm, hiện nay, học sinh và sinh viên đủ điều kiện theo học các ngành này có thể tiếp cận gói vay ưu đãi tối đa 5 triệu đồng mỗi tháng với lãi suất 4,8% một năm, hạn mức lên tới 500 triệu đồng mà không cần tài sản bảo đảm để trang trải học phí và sinh hoạt phí.
“Sự cộng hưởng giữa định hướng đào tạo sớm từ nhà trường, nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và chính sách tín dụng giáo dục chính là chìa khóa giúp Việt Nam làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong kỷ nguyên số”, ông Trường nhấn mạnh.
RÈN TƯ DUY GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TỪ "SÂN CHƠI" CÔNG NGHỆ
Theo ông Nguyễn Viết Khiêm, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Trưởng Ban Tổ chức AIROC 2026, việc đưa robot và lập trình vào trường học không chỉ dừng lại ở các hoạt động ngoại khóa mà còn giúp học sinh hình thành tư duy công nghệ thông qua thực hành và thử nghiệm.

Ông Nguyễn Viết Khiêm: "Giá trị lớn nhất của AIROC không nằm ở những tấm huy chương, mà ở năng lực học sinh tích lũy qua từng thử thách - Ảnh: Song Hà.
Lấy chủ đề "Synapse City" – Thành phố thông minh, cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026 năm nay đưa học sinh tiếp cận trực tiếp các bài toán thực tiễn như xử lý ô nhiễm môi trường hay vận hành đô thị. Đề thi yêu cầu học sinh lập trình robot thực hiện các nhiệm vụ xử lý ô nhiễm trong thành phố tương lai, gồm khoanh vùng ô nhiễm, vận chuyển khối trung hòa và thu hồi khối ô nhiễm.
Các đội phải xây dựng, kiểm thử chương trình, điều khiển robot và phối hợp hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian giới hạn. Thông qua hệ sinh thái robot Leanbot kết hợp nền tảng Digital Twin và Pythaverse, thí sinh học cách lập trình, phân tích sai sót và tự hoàn thiện giải pháp.
Sau các lượt thi, Ban Tổ chức tiến hành tổng hợp điểm, công bố kết quả và trao giải cho các đội có thành tích nổi bật. Trên toàn bộ 4 hạng mục: sơ cấp, trung cấp, cao cấp và ưu tú, Ban Tổ chức đã trao tổng cộng 4 giải Nhất (10 thí sinh), 14 giải Nhì (35 thí sinh), 23 giải Ba (55 thí sinh) và 40 giải Khuyến khích (94 thí sinh).
Sau vòng thi tại Hà Nội, các đội đáp ứng điều kiện tuyển chọn sẽ tiếp tục tham dự Vòng Chung kết Quốc tế AIROC 2026, dự kiến diễn ra ngày 29/11/2026 tại Phú Thọ.
Đánh giá về ý nghĩa của sân chơi này, ông Nguyễn Viết Khiêm khẳng định giá trị lớn nhất của AIROC không nằm ở những tấm huy chương, mà ở năng lực học sinh tích lũy qua từng thử thách. Khi một chương trình vận hành chưa như ý, các em học cách truy tìm nguyên nhân để điều chỉnh; khi đối diện bài toán khó, các em rèn được sự kiên trì và tinh thần hợp tác. Đây chính là nền tảng để hình thành 4 nhóm kỹ năng cốt lõi cho công dân kỷ nguyên số, bao gồm: lập trình căn bản, tư duy hệ thống, làm việc nhóm và tư duy xanh.

