Sự cố hàng không Mỹ phơi bày những lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát không lưu
Sự cố bộ định tuyến trong quá trình nâng cấp mạng viễn thông khiến Mỹ phải đình chỉ hoạt động cất cánh trên toàn quốc hơn 4 giờ ngày 13-11, ảnh hưởng hàng chục nghìn chuyến bay và hàng triệu hành khách. Vụ việc phơi bày những hạn chế của hạ tầng kiểm soát không lưu đã lỗi thời, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách về hiện đại hóa hệ thống hàng không Mỹ.

Hành khách làm thủ tục tại sân bay quốc tế George Bush, Houston, ngày 14-11, sau khi Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) dỡ bỏ lệnh tạm dừng cất cánh trên toàn quốc. Ảnh: AP
Ngày 13-11, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) bất ngờ ban hành lệnh tạm dừng cất cánh đối với máy bay dân sự trên toàn quốc sau khi xảy ra sự cố liên lạc tại hệ thống kiểm soát không lưu. Quyết định được đưa ra khi các trung tâm kiểm soát không lưu ghi nhận tình trạng dữ liệu radar và thông tin liên lạc thiếu ổn định, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn bay.
Lệnh đình chỉ kéo dài hơn 4 giờ, trước khi FAA cho phép các chuyến bay khởi hành trở lại vào khoảng 20h15 cùng ngày (giờ địa phương). Tuy nhiên, hoạt động hàng không không thể lập tức trở lại bình thường. Theo các số liệu được công bố, sự cố khiến hơn 10.000 chuyến bay bị chậm và hơn 2.000 chuyến bị hủy trong ngày 13-11. Một số thống kê khác ghi nhận tổng số chuyến bay bị ảnh hưởng vượt 20.000 chuyến, với hơn 1,5 triệu hành khách có lịch trình khởi hành trong thời gian xảy ra gián đoạn.
Tại nhiều sân bay, hành khách rơi vào tình trạng bị động khi chuyến bay liên tục thay đổi giờ khởi hành hoặc bị hủy mà không có thông tin cụ thể về phương án thay thế. Các hãng hàng không phải điều chỉnh lịch khai thác, bố trí lại máy bay và phi hành đoàn, khiến tình trạng chậm chuyến có thể kéo dài thêm nhiều ngày. Sự cố cũng ảnh hưởng đến các đường bay quốc tế đến và đi từ Mỹ.
Lỗi bộ định tuyến trong quá trình nâng cấp hệ thống
Sau khi sự cố xảy ra, các quan chức Mỹ xác định nguyên nhân ban đầu có liên quan đến quá trình nâng cấp hệ thống viễn thông do L3Harris Technologies, nhà thầu cung cấp dịch vụ cho FAA, thực hiện.
Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 14-11, Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy cho biết sự cố phát sinh trong quá trình chuyển đổi hệ thống đường truyền từ cáp đồng sang cáp quang. Khi một bộ định tuyến được chuyển đổi kết nối, thiết bị này đã gửi hơn 1.000 yêu cầu kết nối tới các bộ định tuyến khác trong mạng lưới chỉ trong khoảng 5 giây. Lượng yêu cầu bất thường khiến hệ thống xử lý dữ liệu gặp trục trặc, ảnh hưởng đến việc truyền tải thông tin liên lạc với máy bay và dữ liệu radar tại các cơ sở kiểm soát không lưu.
Theo ông Duffy, các nhà chức trách đang điều tra để xác định trách nhiệm cụ thể, trong đó xem xét khả năng lỗi xuất phát từ người vận hành, quá trình lắp đặt của L3Harris hoặc bản thân thiết bị được đưa vào sử dụng có vấn đề. Trước đó, CBS News dẫn nhiều nguồn tin cho biết một bản cập nhật phần mềm trên mạng liên lạc tư nhân kết nối các cơ sở kiểm soát không lưu trên toàn nước Mỹ có thể đã khiến hệ thống khởi động lại và gặp sự cố.
Người đứng đầu FAA Bryan Bedford khẳng định không có bằng chứng cho thấy vụ việc xuất phát từ hành vi phá hoại, tấn công mạng hoặc liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Markwayne Mullin cũng cho biết chưa phát hiện dấu hiệu cho thấy sự cố đe dọa an ninh quốc gia. Theo ông Bedford, hệ thống không bị mất kết nối hoàn toàn, nhưng tình trạng bất ổn định trong các luồng dữ liệu khiến FAA không thể bảo đảm việc điều phối máy bay an toàn. Vì vậy, cơ quan này quyết định đình chỉ hoạt động cất cánh trên toàn quốc để phòng ngừa rủi ro. L3Harris tuyên bố đang phối hợp với FAA trong quá trình điều tra, đồng thời cho biết đã hoàn thành hơn 70% kế hoạch chuyển đổi hệ thống liên lạc hàng không từ cáp đồng sang cáp quang.
Hạ tầng hàng không cũ kỹ và bài toán hiện đại hóa
Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, sự cố ngày 13-11 còn làm nổi bật những hạn chế tồn tại lâu năm trong hệ thống kiểm soát không lưu của Mỹ. Theo CNN, trong báo cáo năm 2024, Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) đánh giá 51 trong tổng số 138 hệ thống kiểm soát không lưu thuộc diện không bền vững, trong khi 54 hệ thống khác có nguy cơ rơi vào tình trạng này.
Một số cơ sở vẫn vận hành bằng máy tính, thiết bị liên lạc và đường truyền đã được sử dụng hàng chục năm. Nhiều hệ thống hoạt động riêng biệt, thiếu khả năng kết nối và trao đổi dữ liệu đồng bộ. Thậm chí, FAA còn phải tìm kiếm linh kiện thay thế trên các trang web đấu giá trực tuyến để duy trì hoạt động của thiết bị.
Những bất cập này từng dẫn đến nhiều sự cố. Tháng 1-2023, lỗi trong hệ thống phân phối thông báo hàng không cho phi công khiến FAA phải tạm dừng hoạt động cất cánh trên toàn quốc gần 2 giờ, ảnh hưởng hơn 10.000 chuyến bay. Tháng 9 vừa qua, sự cố đường truyền viễn thông tại khu vực Philadelphia cũng khiến khoảng 9.500 chuyến bay bị chậm hoặc hủy. Khi đường truyền chính gặp trục trặc, việc chuyển sang hệ thống dự phòng không diễn ra suôn sẻ do một tuyến cáp quang bị đứt trong quá trình thi công tại bang New Jersey.
Theo các chuyên gia, việc thay thế riêng lẻ từng thiết bị hoặc đường truyền chưa đủ để giải quyết vấn đề. Hệ thống cần được hiện đại hóa đồng bộ, tăng cường khả năng kết nối và dự phòng để duy trì hoạt động khi một bộ phận gặp trục trặc. Trước tình hình này, Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy kêu gọi Quốc hội Mỹ phê duyệt khoản ngân sách 50 tỷ USD để cải tổ toàn diện hệ thống kiểm soát không lưu, bao gồm phần cứng, phần mềm và hạ tầng viễn thông. Trước đó, hồi cuối tháng 9, ông từng đề xuất khoản ngân sách 30 tỷ USD phục vụ nâng cấp công nghệ, các đài kiểm soát không lưu và sân bay trên cả nước.
Chính phủ Mỹ hiện triển khai chương trình hiện đại hóa hạ tầng kiểm soát không lưu, trong đó có thay thế các công nghệ lưu trữ và xử lý dữ liệu lỗi thời. FAA đặt mục tiêu hoàn thành giai đoạn hiện đại hóa đầu tiên vào tháng 12-2028. Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với nhiều thách thức về kinh phí và tiến độ. GAO từng cảnh báo FAA chưa có kế hoạch tổng thể đủ đồng bộ, làm gia tăng nguy cơ chậm tiến độ và vượt ngân sách.
Sự cố ngày 13-11 vì thế không đơn thuần là một trục trặc kỹ thuật nhất thời mà còn là lời cảnh báo về những rủi ro khi hệ thống hàng không quy mô lớn vẫn phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ cũ kỹ. Hiện đại hóa đồng bộ, bảo đảm tính ổn định và khả năng dự phòng của mạng lưới kiểm soát không lưu sẽ là yêu cầu then chốt để Mỹ duy trì an toàn hàng không trong những năm tới.
