Đào tạo nhân lực năng lượng nguyên tử chuyên sâu

Khu xạ trị Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Trị mở ra cơ hội điều trị cho bệnh nhân ung thư. Ảnh: internet.

Nhu cầu nhân lực tăng cùng các dự án hạt nhân

Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 30/9/2026, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, cho biết Việt Nam cần xây dựng năng lực tự đào tạo nhân lực hạt nhân trong nước, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc đưa cán bộ, sinh viên ra nước ngoài.

Theo ông Thành, thời gian tới cần nghiên cứu mở từ 1-2 khoa Công nghệ hạt nhân tại các trường đại học kỹ thuật hàng đầu ở Hà Nội và TP.HCM, với chương trình đào tạo đạt chuẩn quốc tế. Mục tiêu là hình thành đội ngũ có khả năng nghiên cứu, thiết kế, làm chủ, cải tiến và phát triển công nghệ hạt nhân phù hợp với nhu cầu Việt Nam.

Đề xuất này xuất phát từ yêu cầu thực tế khi lĩnh vực năng lượng nguyên tử đang mở rộng ứng dụng, không chỉ trong nghiên cứu mà còn ở y tế, công nghiệp, nông nghiệp và năng lượng. Đặc biệt, dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân với lò phản ứng nghiên cứu mới tại Đồng Nai được kỳ vọng tạo bước chuyển về năng lực nghiên cứu, sản xuất đồng vị phóng xạ và cung cấp dược chất phục vụ chẩn đoán, điều trị ung thư.

Theo TS Trần Chí Thành, lò phản ứng mới dự kiến có công suất gấp khoảng 30 lần lò Đà Lạt. Trong khi đó, lò phản ứng Đà Lạt công suất 0,5MW hiện cung cấp khoảng 80% lượng dược chất phóng xạ cho các bệnh viện trên cả nước. Nhu cầu ứng dụng trong y tế ngày càng tăng, trong khi năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế.

Nhu cầu nhân lực không chỉ đến từ các dự án lò phản ứng mà còn gắn với mục tiêu phát triển toàn diện ngành năng lượng nguyên tử. Theo ông Trần Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Chiến lược phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng đội ngũ khoảng 2.000 người, tăng lên 2.500 người vào năm 2035.

Lực lượng này gồm bốn nhóm chính: quản lý nhà nước; nghiên cứu, phát triển; hỗ trợ kỹ thuật và nhân lực trực tiếp vận hành các cơ sở hạt nhân. Đây là những vị trí đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, kiến thức liên ngành và yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.

Chủ động đào tạo trong nước, hướng tới chuẩn quốc tế

Thực tế đào tạo nhân lực hạt nhân tại Việt Nam đã có nền tảng từ nhiều năm. Đại học Bách khoa Hà Nội hiện đào tạo ngành Kỹ thuật hạt nhân, với các định hướng về kỹ thuật hạt nhân ứng dụng và vật lý y học bức xạ. Chương trình trang bị kiến thức về vận hành, nghiên cứu, thiết kế hệ thống thiết bị hạt nhân, đồng thời chú trọng khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.

Tại phía Nam, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM cũng đào tạo ngành Kỹ thuật hạt nhân, với hai hướng chuyên môn là năng lượng và điện hạt nhân; kỹ thuật hạt nhân ứng dụng trong công nghiệp, nông nghiệp, y tế và môi trường.

Như vậy, đề xuất mở thêm 1-2 khoa Công nghệ hạt nhân không đơn thuần là bắt đầu đào tạo từ đầu, mà đặt ra yêu cầu củng cố, mở rộng năng lực đào tạo chuyên sâu, tập trung nguồn lực và xây dựng chương trình theo chuẩn quốc tế. Các trường cần tăng cường phòng thí nghiệm, cơ sở thực hành, đội ngũ giảng viên và liên kết với viện nghiên cứu, cơ sở ứng dụng trong nước cũng như đối tác quốc tế.

Một vấn đề đáng chú ý là khả năng duy trì đội ngũ sau đào tạo. Theo TS Trần Chí Thành, trước đây Việt Nam từng cử gần 1.000 cán bộ, sinh viên sang Nga và Nhật Bản học tập, nhưng đến nay chỉ khoảng 20% quay trở lại gắn bó với ngành. Điều này cho thấy đào tạo nhân lực không thể chỉ tập trung vào số lượng tuyển sinh hay bằng cấp, mà cần gắn với môi trường nghiên cứu, cơ hội nghề nghiệp và chính sách sử dụng nhân lực sau tốt nghiệp.

Theo ông Thành, những nội dung có thể đào tạo trong nước cần được ưu tiên triển khai tại Việt Nam. Với các bài toán kỹ thuật phức tạp, việc cử nhân sự đến làm việc tại các viện nghiên cứu hàng đầu thế giới sẽ giúp bổ sung kinh nghiệm và phát triển chuyên gia đầu ngành.

Bên cạnh đó, chương trình đào tạo cần gắn với nhu cầu sử dụng nhân lực thực tế, có sự tham gia của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, các cơ sở nghiên cứu, cơ quan quản lý và đơn vị vận hành. Sinh viên cần được tiếp cận môi trường thực hành, mô phỏng, nghiên cứu và các tiêu chuẩn an toàn quốc tế ngay trong quá trình học.

Có thể thấy, cùng với đầu tư cơ sở vật chất và phát triển công nghệ, đào tạo nhân lực là điều kiện quan trọng để Việt Nam từng bước làm chủ lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Việc hình thành các khoa Công nghệ hạt nhân chuyên sâu tại hai trung tâm đào tạo lớn sẽ góp phần xây dựng nguồn nhân lực ổn định, đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Đề án đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu – phát triển, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử đặt mục tiêu đến năm 2030, phấn đấu 100% nhân lực quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương, 100% nhân lực hỗ trợ kỹ thuật và 100% nhân viên bức xạ tại các cơ sở được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân.