Đắt hơn vàng, nấm quý Trung Quốc giá 1.100 USD/kg khiến giới sành ăn săn lùng

Mỗi năm từ tháng 7 đến tháng 9, mùa mưa biến các cánh rừng ở tỉnh Vân Nam (phía Nam Trung Quốc) thành “vương quốc nấm” với gần 900 loài nấm dại ăn được, chiếm khoảng 90% số loài của Trung Quốc.

Trong số đó, nấm Can Ba Quân hay Đối Hoa Quân (tên tiếng Anh là ganbajun), được giới sành ăn xem là loại nấm quý hiếm và đắt đỏ bậc nhất.

"Báu vật" chỉ mọc trên núi cao, không thể nuôi trồng

Nấm Can Ba Quân, còn được mệnh danh là “nấm đen” hay “nấm san hô”, mọc ở độ cao từ 1.800m đến 2.500m và sống cộng sinh với rễ cây thông bản địa.

Điều này khiến nấm hoàn toàn không thể nuôi trồng nhân tạo. Chu kỳ sinh trưởng dài, sản lượng thấp và mùa thu hoạch rất ngắn khiến nguồn cung loại nấm này luôn khan hiếm.

Nấm Can Ba Quân tươi tại chợ Côn Minh, Vân Nam - loại nấm dại có giá lên tới 7.500 NDT (khoảng 29 triệu đồng)/kg, được xem là đặc sản đắt đỏ bậc nhất Trung Quốc. Ảnh: Yunnan Gateway

Theo dữ liệu thị trường tại Côn Minh tháng 7/2026, khi bước vào giữa vụ với nguồn cung dồi dào hơn, giá nấm Can Ba Quân vẫn dao động quanh mức 400-1.600 NDT/kg (khoảng 1,5-6,2 triệu đồng) tại các chợ đầu mối, tùy chất lượng.

So với đầu hè, giá nấm đã giảm đáng kể, từ mức 700-1.100 NDT/kg (khoảng 2,7-4,2 triệu đồng/kg) vào tháng 6 xuống còn 400-900 NDT/kg (khoảng 1,5-3,4 triệu đồng/kg). Dù vậy, các mẫu nấm chất lượng cao nhất vẫn được bán với giá 1.600 NDT/kg (khoảng 6,1 triệu đồng/kg).

Tại thời điểm đầu mùa hoặc cuối vụ, giá nấm có thể tăng vọt lên khoảng 7.500 NDT/kg (khoảng 1.100 USD, tương đương 29 triệu đồng/kg).

Hành trình gian nan từ rừng đến bàn ăn

Không chỉ hiếm, Can Ba Quân còn được xem là loại nấm khó sơ chế nhất ở Vân Nam. Nấm có nhiều nếp gấp, dễ bám đất, lá thông và tạp chất nên mất nhiều công sơ chế, làm tăng đáng kể tỷ lệ hao hụt.

Loại nấm này cũng có thời gian bảo quản cực ngắn. Nấm biến đổi nhanh sau khi thu hái, với màu sắc chuyển đen rõ rệt sau khoảng 36 giờ, khiến việc vận chuyển ra ngoài Vân Nam làm tăng nguy cơ hư hỏng và đẩy giá bán lên cao.

Chính vì vậy, nấm Can Ba Quân thường chỉ được thưởng thức trọn vẹn nhất tại chính Vân Nam, người dân địa phương có thể chế biến ngay sau khi hái.

Theo một số bài viết về ẩm thực địa phương, cách chế biến ngon nhất là xào với ớt xoắn Vân Nam và tỏi tím một nhánh của Đại Lý. Nấm Can Ba Quân cũng kết hợp tốt với nhiều nguyên liệu hải sản. Món cơm rang nấm được xem là “đỉnh cao” của ẩm thực Vân Nam.

Theo các phân tích dinh dưỡng, loại nấm này có hàm lượng protein cao (khoảng 25%), chứa 8 loại axit amin thiết yếu mà cơ thể người không tự tổng hợp được, cùng nhiều khoáng chất như canxi, phốt pho, sắt.

Nghề hái nấm đã giúp nhiều hộ gia đình tăng thu nhập gấp hàng chục lần nhờ mô hình khoán rừng bền vững. Ảnh: Yunnan Gateway

Khoán rừng hái nấm, người dân biến rừng thành sinh kế

Không chỉ là món ăn đắt đỏ cho giới thượng lưu, nấm Can Ba Quân còn là "cần câu cơm" của hàng nghìn nông dân Vân Nam. Tại huyện Nghi Lương, người dân đã biến những cánh rừng thông thành "mỏ vàng" thực sự.

Nhờ mô hình "Bao sơn thập quân" (khoán rừng hái nấm), người dân được giao quyền quản lý và khai thác các khu rừng thông.

Thay vì khai thác tự phát, người dân được giao quản lý từng khu rừng và có động lực bảo vệ nguồn nấm. Họ phủ cành thông, dựng rổ nhựa che chở cho những cây nấm non, chỉ thu hoạch khi chúng đạt kích thước tốt nhất. Kết quả là sản lượng và chất lượng nấm tăng vọt.

Tại thôn Tiểu Thiều (xã Nghi Lương), nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật, sản lượng Can Ba Quân đã tăng từ dưới 5 tấn lên 15 tấn mỗi năm, mang về giá trị sản lượng hơn 18 triệu NDT (khoảng 68 tỷ đồng).

Hợp đồng khoán rừng cũng mang lại nguồn thu ổn định cho cả cộng đồng. Tổng số tiền cho thuê rừng đã tăng từ 110.000 NDT (năm 1995) lên 4,57 triệu NDT (khoảng 17 tỷ đồng) vào năm 2023, trong đó 70% được chia trực tiếp cho người dân. Nhờ đó, mỗi hộ gia đình tại đây có thêm thu nhập trung bình 6.000 NDT (hơn 22 triệu đồng) mỗi năm.

Câu chuyện tương tự cũng diễn ra tại thôn Đại Điệp Thủy (huyện Thạch Lâm). Với khoảng 700ha rừng được khoán, người dân không chỉ có thu nhập ổn định từ nấm mà còn phát triển du lịch trải nghiệm, đưa thu nhập của làng lên hơn 3,8 triệu NDT (khoảng 14 tỷ đồng) mỗi năm.

Nói như một người dân địa phương: "Bây giờ ai còn nỡ phá rừng? Cả ngọn núi là túi tiền của chúng tôi".

Can Ba Quân không chỉ là "lộc trời" ban tặng mà còn là câu chuyện thành công về cách con người sống hài hòa với thiên nhiên để làm giàu bền vững.

Theo SCMP, Yunnan Gateway, Sina Finance