Đất lấn biển phải thuộc sở hữu của Nhà nước

Chiều 20/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị.

Chỉ áp dụng với dự án có vốn đầu tư từ 100.000 tỷ đồng trở lên

Theo tờ trình của Chính phủ do Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày, việc xây dựng cơ chế, chính sách nhằm thể chế hóa các chủ trương về xây dựng, phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, quản lý, khai thác hiệu quả không gian lấn biển và khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Việc lấn biển, tạo đảo nhân tạo là phương thức được nhiều quốc gia áp dụng để mở rộng không gian phát triển, với các dự án có quy mô đặc biệt lớn, thời gian thực hiện kéo dài và được điều chỉnh bằng khuôn khổ pháp lý riêng.

Việt Nam hiện có hơn 3.260 km bờ biển, nhưng quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp. Khu đô thị lấn biển vừa tạo quỹ đất mới, vừa tạo cực tăng trưởng, thu hút nhà đầu tư chiến lược, vốn, công nghệ và nhân lực chất lượng cao, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số cho các vùng và cả nước.

Qua rà soát, Chính phủ nhận thấy trước mắt có ba đặc thù cần xử lý, gồm quy hoạch khu vực biển chưa tồn tại trên đất liền; quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài; khối lượng vật liệu san lấp rất lớn, tương tự các dự án quan trọng quốc gia. Do đó, cơ chế đề xuất chỉ điều chỉnh những vấn đề đặc thù của việc hình thành khu đô thị trên đất lấn biển, không điều chỉnh các hoạt động lấn biển nói chung.

Theo đó, Chính phủ đề xuất bổ sung vào Chương IV về cơ chế, chính sách phát triển khu đô thị lấn biển của dự án Luật Phát triển đô thị 3 điều.

Về nguyên tắc, cơ chế chỉ áp dụng đối với dự án có quy mô vốn đầu tư từ 100.000 tỷ đồng trở lên; dự án dưới ngưỡng này thực hiện theo pháp luật đất đai. Dự án phải phù hợp với quy hoạch, bảo đảm hiện đại, xanh, thông minh, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng, bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học trên biển.

Toàn bộ nội dung về quản lý, sử dụng khu vực biển, giao đất, cho thuê đất, giá đất, nghĩa vụ tài chính, đăng ký đất đai và quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất được dẫn chiếu sang Luật Đất đai, “bảo đảm không hình thành hai chế độ pháp lý để điều chỉnh cùng một mặt đất”.

Đối với nhà đầu tư chiến lược, dự thảo quy định mức vốn chủ sở hữu tối thiểu bằng 15% tổng mức đầu tư đối với dự án từ 100.000 đến 200.000 tỷ đồng và tối thiểu 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng. Thời gian hoạt động của dự án không quá 70 năm. Nhà đầu tư chiến lược được chuyển nhượng một phần dự án nhưng không quá 50% diện tích đã xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật; điều kiện cụ thể do HĐND cấp tỉnh quy định.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc tích hợp nội dung về khu đô thị lấn biển vào dự thảo Luật Phát triển đô thị là hợp lý và cần thiết kế để phù hợp với việc thực hiện ở các đô thị.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ phải xác lập quyền sở hữu của Nhà nước với loại đất này, “mọi vùng đất mới hình thành từ biển mặc nhiên thuộc sở hữu tối cao của Nhà nước, không thuộc về bất cứ cá nhân hay doanh nghiệp nào”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Quốc hội, mặc dù lấn biển nhưng vẫn phải chấp hành Luật Quy hoạch; đồng thời phải tính toán cơ chế giao dịch, sở hữu đất sau lấn biển, các ràng buộc pháp lý về môi trường và an toàn hàng hải.

Việc đánh giá tác động môi trường cũng phải được thực hiện bắt buộc, bởi hoạt động lấn biển có thể ảnh hưởng đến dòng chảy, giao thương và đi lại. Đồng thời, việc lấn biển phải được quản lý chặt chẽ, “không để tư nhân làm lũng đoạn”.

Đối với ngưỡng đầu tư 100.000 tỷ đồng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng không nên đưa vào Luật mà nên giao Chính phủ quy định phù hợp thực tế để có thể điều chỉnh khi giá cả thay đổi.

Không hình thành hai chế độ pháp lý điều chỉnh cùng một mặt đất

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết các cơ quan của Chính phủ đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và dự kiến tiếp thu theo hướng không thiết kế một chương riêng, mà sửa thành một điều trong Chương II, với tên gọi “Dự án đầu tư xây dựng khu đô thị lấn biển”, gồm 4 khoản.

Khoản 1 quy định các nguyên tắc đối với dự án. Theo đó, dự án phải phù hợp với quy hoạch; bảo đảm an ninh, quốc phòng, chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển; không cản trở hoạt động hàng hải.

Dự án phải được quyết định trên cơ sở đánh giá đầy đủ điều kiện tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động tới khu vực ven biển, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng; bảo đảm hiện đại, xanh, thông minh, kết nối đồng bộ hạ tầng với đất liền, bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân. Việc thực hiện được phân chia theo từng giai đoạn, gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường của nhà đầu tư.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tham dự phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Tại Khoản 2 quy định về đất đai. Toàn bộ nội dung về quản lý, sử dụng khu vực biển, giao đất, cho thuê đất, giá đất, nghĩa vụ tài chính, đăng ký đất đai, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất được dẫn chiếu thực hiện theo pháp luật đất đai.

“Không hình thành hai chế độ pháp lý để điều chỉnh cùng một loại đất; vấn đề đặc thù đối với đất hình thành từ lấn biển được xử lý đồng bộ với dự án Luật Đất đai theo đúng tinh thần của Nghị quyết 21”, Bộ trưởng giải trình.

Khoản 3 quy định về nhà đầu tư chiến lược. Tiếp thu ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu điều chỉnh quy định về quy mô vốn, bảo đảm phù hợp với biến động của thị trường.

Khoản 4 quy định về quy hoạch và khoáng sản. UBND quyết định các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất khi chưa có quy định hoặc yêu cầu cao hơn quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, nhưng phải đáp ứng yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

Dự án được áp dụng cơ chế khai thác khoáng sản như đối với dự án trọng điểm quốc gia; khai thác cát biển phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường. Việc giao khu vực biển trong vùng lãnh hải do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định sau khi có ý kiến của các bộ, ngành và bảo đảm đúng thẩm quyền.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành sự cần thiết có cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án xây dựng khu đô thị lấn biển; thống nhất trình Quốc hội xem xét nội dung này cùng dự thảo Luật Phát triển đô thị ngay trong Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất.