Đau buốt ngón chân sau đêm World Cup cần phải làm gì?

Anh T., 42 tuổi, thức đêm xem trận World Cup. Trên bàn là vài lon bia, đĩa hải sản, ít đồ chiên và món nhắm mặn.

Lúc ngủ, mọi thứ vẫn bình thường. Nhưng sáng dậy, anh đau buốt ngón chân cái, chỉ cần chạm nhẹ vào chăn cũng nhói. Khớp sưng đỏ, nóng, đi lại khó. Người nhà bảo “chắc trúng gió, xoa rượu thuốc cho tan”.

Nhưng kiểu đau đến đột ngột, dữ dội ở ngón chân cái sau đêm uống bia, ăn nhiều đạm, thiếu ngủ và có thể thiếu nước là tình huống rất nên nghĩ đến gout cấp. Điều quan trọng là nhận ra sớm, tránh xử trí sai và không tự ý ngưng thuốc hạ acid uric nếu đang điều trị.

1. Vì sao cơn đau lại đến sau một đêm xem bóng đá?

Gout xảy ra khi acid uric trong máu tăng cao, tạo thành tinh thể urat lắng trong khớp. Các tinh thể này giống như “mảnh thủy tinh li ti” kích hoạt phản ứng viêm rất mạnh. Vì vậy, cơn đau gout thường không âm ỉ nhẹ nhàng mà có thể đến đột ngột, đau dữ dội, sưng nóng đỏ ở khớp.

Một đêm xem bóng đá có thể gom nhiều yếu tố kích hoạt vào cùng lúc:

Uống bia hoặc rượu.
Ăn nhiều đồ nhắm giàu đạm, hải sản, nội tạng, thịt đỏ.
Ăn mặn, ăn khuya.
Uống ít nước, ngủ ít.
Ngồi lâu, ít vận động.
Cơ thể mệt, stress theo trận đấu.

Bia là yếu tố đáng chú ý vì vừa có cồn, vừa liên quan đến chuyển hóa purin. Cồn cũng làm cơ thể khó thải acid uric hơn. Khi acid uric tăng, khớp ngón chân cái lại là nơi dễ bị “đánh thức” vì đây là vùng xa tim, nhiệt độ thấp hơn, tinh thể dễ kết tụ hơn.

Nói dễ hiểu: cơ thể đã có “mầm” acid uric cao từ trước, đêm bia rượu và ăn uống quá đà có thể là que diêm làm cơn viêm bùng lên.

Cơn gout cấp thường gây đau đột ngột, sưng nóng đỏ ở khớp ngón chân cái, nhiều khi xuất hiện sau bữa nhậu hoặc đêm thức khuya.

2. Cơn gout cấp thường đau như thế nào?

Cơn gout cấp thường có đặc điểm:

Đau đột ngột, hay xuất hiện về đêm hoặc sáng sớm.
Vị trí thường gặp là khớp ngón chân cái, nhưng cũng có thể ở cổ chân, gối, mu bàn chân, cổ tay, khuỷu.
Khớp sưng, nóng, đỏ, rất đau khi chạm.
Đau tăng nhanh trong vài giờ đầu.
Đi lại khó, thậm chí chỉ chăn chạm vào cũng đau.
Có thể kèm mệt, sốt nhẹ.

Điểm khiến nhiều người nhớ mãi là mức độ đau. Không giống đau mỏi chân sau vận động, gout cấp có thể khiến người bệnh “sợ cả cái chăn”. Ngón chân nhìn như bị viêm dữ dội, căng bóng, nóng và nhói.

3. Có phải cứ đau ngón chân cái là gout?

Không. Đây là lý do người bệnh không nên tự chẩn đoán rồi tự uống thuốc.

Đau, sưng đỏ ngón chân cái còn có thể do:

Chấn thương, bong gân, va đập.
Viêm khớp nhiễm khuẩn.
Viêm mô tế bào quanh khớp.
Viêm khớp dạng khác.
Nhiễm trùng da, móng chọc thịt.
Giày dép chật gây tổn thương.
Bệnh mạch máu hoặc thần kinh ở người đái tháo đường.

Trong đó, viêm khớp nhiễm khuẩn là tình huống cần đặc biệt cảnh giác vì có thể phá hủy khớp nhanh nếu chậm điều trị. Vì vậy, cơn đầu tiên hoặc cơn đau khác thường nên được bác sĩ đánh giá, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm “đau ngón cái là gout”.

4. Sai lầm thường gặp khi đau khớp

Trong cơn gout cấp, khớp đang viêm mạnh. Chườm nóng, xoa bóp mạnh, day ấn, đắp lá nóng hoặc xoa rượu thuốc có thể làm vùng viêm bị kích thích thêm, đau tăng, sưng nhiều hơn. Nếu vùng da có tổn thương, việc bôi rượu thuốc hoặc đắp lá không sạch còn làm tăng nguy cơ kích ứng, nhiễm trùng.

Điều nên làm hơn trong lúc chờ đi khám:

Nghỉ ngơi, hạn chế đi lại.
Kê cao chân nếu sưng nhiều.
Có thể chườm lạnh qua khăn mỏng trong thời gian ngắn để giảm đau.
Uống nước đều nếu không bị bác sĩ hạn chế nước.
Ngừng rượu bia.
Tránh tiếp tục ăn hải sản, nội tạng, thịt đỏ, đồ nhắm nhiều đạm.
Không tự phối nhiều loại thuốc giảm đau.

Nếu đau dữ dội, người bệnh nên liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn thuốc phù hợp như thuốc kháng viêm, colchicine hoặc corticoid trong trường hợp cần thiết. Những thuốc này không nên dùng tùy tiện, đặc biệt ở người có bệnh thận, dạ dày, tim mạch, đang dùng thuốc chống đông hoặc người cao tuổi.

5. Vài lon bia có thật sự gây gout không?

Một vài lon bia không tự “tạo ra” gout trong một đêm nếu cơ thể hoàn toàn không có nguy cơ. Nhưng với người đã có acid uric cao, từng đau khớp, béo bụng, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh thận, uống ít nước hoặc ăn nhiều thực phẩm giàu purin, bia có thể là yếu tố kích hoạt.

Điều này giống như ly nước đã gần đầy. Một đêm bóng đá với bia, đồ nhắm và thiếu ngủ là phần nước đổ thêm khiến ly tràn.

Vì vậy, câu hỏi không chỉ là “tối qua uống mấy lon”, mà là “cơ thể đã có nền acid uric cao từ trước chưa”.

Người bệnh không nên tự chườm nóng, xoa bóp rượu thuốc hoặc ngưng thuốc hạ acid uric khi cơn gout cấp xuất hiện

6. Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đi khám nếu đây là lần đầu bị sưng đỏ, đau dữ dội ở ngón chân cái hoặc bất kỳ khớp nào. Việc khám giúp xác định có phải gout hay không, kiểm tra acid uric, đánh giá thận, thuốc đang dùng và loại trừ nhiễm khuẩn khớp.

Cần đi khám sớm hơn nếu có:

Đau dữ dội, không đi lại được.
Khớp sưng nóng đỏ lan nhanh.
Sốt, ớn lạnh, mệt nhiều.
Vết thương, mụn mủ hoặc nhiễm trùng da gần khớp.
Người bệnh có đái tháo đường, bệnh thận, suy giảm miễn dịch.
Đau nhiều khớp cùng lúc.
Cơn đau kéo dài, không giảm sau vài ngày.
Cơn gout tái phát nhiều lần trong năm.
Có hạt tophi, biến dạng khớp hoặc sỏi thận.

Nếu khớp sưng nóng đỏ kèm sốt cao, rét run, lơ mơ hoặc đau tăng rất nhanh, không nên tự theo dõi tại nhà.

7. Đang dùng thuốc hạ acid uric có được tự ngưng khi đau không?

Không nên tự ngưng.

Một sai lầm khá phổ biến là thấy đang đau gout thì dừng allopurinol, febuxostat hoặc thuốc hạ acid uric vì nghĩ “uống vào làm đau hơn”. Thực tế, thuốc hạ acid uric là thuốc kiểm soát nền lâu dài, giúp đưa acid uric về mục tiêu để giảm nguy cơ tái phát và biến chứng. Việc tự ngưng rồi uống lại thất thường có thể làm acid uric dao động, khiến cơn gout dễ tái phát hơn.

Nếu người bệnh đang dùng thuốc hạ acid uric theo đơn, cần tiếp tục theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi có cơn cấp, bác sĩ thường xử trí phần viêm đau bằng thuốc phù hợp, đồng thời vẫn quản lý acid uric lâu dài.

Điều không nên làm là tự tăng liều, tự đổi thuốc hoặc bỏ thuốc vì nghe người quen mách.

8. Sau cơn đau, cần làm gì để không tái phát?

Gout không chỉ là một cơn đau ngón chân. Nếu tái phát nhiều lần, tinh thể urat có thể tích tụ, gây hạt tophi, biến dạng khớp, tổn thương thận hoặc sỏi thận.

Sau khi cơn cấp qua đi, người bệnh nên:

Khám để xác định chẩn đoán và mức acid uric.
Uống thuốc đúng đơn nếu được chỉ định.
Hạn chế bia rượu, nhất là trong giai đoạn mới đau.
Uống đủ nước, tránh để cơ thể mất nước.
Giảm nội tạng, hải sản, thịt đỏ, nước ngọt nhiều đường.
Kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết, mỡ máu.
Không nhịn ăn cực đoan hoặc giảm cân quá nhanh. Theo dõi số lần tái phát để báo bác sĩ.

Lưu ý: Cơn gout cấp thường đến rất nhanh, đau dữ dội, khớp sưng nóng đỏ, hay gặp ở ngón chân cái. Người bệnh không nên chườm nóng, xoa bóp rượu thuốc hoặc tự phối thuốc giảm đau. Nếu đang dùng thuốc hạ acid uric, không tự ý ngưng thuốc khi có cơn đau mà cần hỏi bác sĩ để điều chỉnh điều trị đúng cách.

9. Đừng chỉ trách “đêm qua uống bia”

Vài lon bia sau trận bóng có thể là yếu tố kích hoạt, nhưng gout thường không xuất hiện từ con số 0. Đằng sau cơn đau buốt ngón chân cái thường là một quá trình acid uric tăng, lối sống, cân nặng, bệnh nền và thói quen ăn uống tích lũy.

Vì vậy, khi sáng ngủ dậy thấy ngón chân cái sưng đỏ, nóng rát, đau đến mức không muốn chạm vào chăn, đừng vội xoa rượu thuốc hay cố đi lại cho “tan đau”. Hãy nghĩ đến gout cấp, nghỉ ngơi, ngừng bia rượu, tránh kích thích khớp và đi khám khi cần.

Một trận World Cup có thể chỉ kéo dài 90 phút, nhưng một cơn gout cấp có thể khiến bạn đau nhiều ngày nếu xử trí sai.