Dầu cá, glucosamine, vitamin D có thực sự tốt cho não người lớn tuổi?

Mỗi buổi sáng, hàng triệu người lớn tuổi trên thế giới thường duy trì thói quen uống các loại viên bổ sung với niềm tin sẽ giữ cho trí óc luôn minh mẫn. 

Thống kê từ Trung tâm Kiểm soát & Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ chỉ ra có khoảng 76% người từ 60 tuổi trở lên sử dụng ít nhất 1 loại thực phẩm bổ sung và hơn một nửa trong số đó uống từ 2 loại trở lên mỗi ngày. 

Bên cạnh vitamin tổng hợp, các sản phẩm chứa vitamin D, dầu cá chứa omega 3 cùng glucosamine hỗ trợ xương khớp là những lựa chọn phổ biến hàng đầu trên kệ thuốc.

Thống kê từ CDC Mỹ chỉ ra có khoảng 76% người từ 60 tuổi trở lên sử dụng ít nhất 1 loại thực phẩm bổ sung. Ảnh minh họa: Jefferson Health.

Tuy nhiên, các nhà khoa học đang đặt ra một câu hỏi rằng, liệu một số loại viên uống này có đang âm thầm làm tổn thương chính bộ não mà người dùng đang nỗ lực bảo vệ hay không? Trong số này, 3 loại thực phẩm dưới đây đang bị đưa vào "tầm ngắm".

Dầu cá 

Sản xuất và kinh doanh dầu cá là ngành công nghiệp trị giá hơn 1 tỷ USD mỗi năm. Động lực lớn nhất thúc đẩy người tiêu dùng chi tiền cho thực phẩm này chính là niềm tin vào axit béo omega 3, bao gồm DHA và EPA, với khả năng duy trì sự sắc bén của trí tuệ.

Dù vậy, một nghiên cứu quy mô của Đại học Nam California (Mỹ) thực hiện trên 365 người trong độ tuổi 55-80 có rủi ro cao mắc bệnh Alzheimer đã đem lại kết quả bất ngờ. Những người tham gia được chia ngẫu nhiên để uống giả dược hoặc 2.000 milligram DHA/ngày. 

Sau 6 tháng, nồng độ DHA trong dịch não tủy của nhóm dùng sản phẩm tăng trung bình 17%. Dù dưỡng chất đã đi vào đúng vị trí mong muốn, sau 2 năm theo dõi, nhóm dùng dầu cá lại không đạt điểm số bài kiểm tra trí nhớ cao hơn nhóm dùng giả dược. 

Kết quả chụp quét não cũng cho thấy viên uống không giúp ngăn chặn sự teo nhỏ của vùng hải mã, một khu vực đóng vai trò then chốt đối với trí nhớ. Tiến sĩ Hussein Yassine, người đứng đầu nghiên cứu, khẳng định thực phẩm bổ sung dầu cá "không hề cho thấy tác dụng bảo vệ sức khỏe não bộ".

Sản xuất và kinh doanh dầu cá là ngành công nghiệp trị giá hơn 1 tỷ USD mỗi năm. Ảnh minh họa: Getty Images.

Không dừng lại ở việc gây lãng phí tiền bạc, 2 công trình khác thậm chí còn đặt ra nghi vấn về khả năng gây hại của loại sản phẩm này. 

Một phân tích dữ liệu từ Sáng kiến Nhớ và Hình ảnh Não Bệnh Alzheimer so sánh 273 người dùng omega 3 với 546 người không dùng trong khoảng thời gian 5 năm. 

Kết quả ghi nhận nhóm người sử dụng thực phẩm bổ sung có tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn rõ rệt qua 3 bài kiểm tra tiêu chuẩn. 

Trong khi đó, nghiên cứu từ Đại học Y khoa Nam Carolina (Mỹ) phát hiện EPA, một thành phần omega 3 quan trọng khác, dường như cản trở quá trình tự phục hồi của não sau các chấn thương đầu nhẹ lặp đi lặp lại ở chuột và tế bào mạch máu ở não người. 

Điều này đặc biệt đáng bận tâm đối với người cao tuổi, những đối tượng dễ gặp sự cố té ngã dẫn đến chấn thương sọ não.

Thuốc bổ khớp Glucosamine 

Glucosamine từ lâu đã được xem là giải pháp quen thuộc đối với những người hay bị đau nhức xương khớp. 

Song mới đây, các nhà nghiên cứu tại Đại học Florida (Mỹ) đã áp dụng trí tuệ nhân tạo để sàng lọc hồ sơ y tế của hàng nghìn bệnh nhân giai đoạn 2012-2024. Kết quả cho thấy nhóm người bị suy giảm nhận thức nhẹ có sử dụng glucosamine có nguy cơ tiến triển thành bệnh sa sút trí tuệ cao hơn 25% so với người không dùng.

Đáng chú ý hơn, đối với những bệnh nhân sa sút trí tuệ, việc uống glucosamine làm tăng nguy cơ tử vong thêm 25%. 

Glucosamine từ lâu đã được xem là giải pháp quen thuộc đối với những người hay bị đau nhức xương khớp. Ảnh minh họa: Connecticut Orthopaedics.

Các nhà khoa học lý giải rằng glucosamine có khả năng đi qua hàng rào máu tủy để xâm nhập trực tiếp vào não. Tại đây, hoạt chất này có thể tiếp thêm năng lượng cho quá trình gắn thẻ đường, vốn là cơ chế đang hoạt động quá mức và gây hại trong não bộ của người bệnh Alzheimer. 

Giáo sư Ramon Sun, đại diện nhóm nghiên cứu, đưa ra cảnh báo rằng việc vô tư uống một loại thực phẩm bổ sung không kê đơn có thể vô tình khiến diễn tiến bệnh sa sút trí tuệ trở nên tồi tệ hơn.

Vitamin D 

Vitamin D nổi tiếng với vai trò hỗ trợ cơ thể hấp thụ canxi và giữ cho xương chắc khỏe. Do đó, thông tin loại vitamin này có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ đã khiến dư luận không khỏi giật mình. 

Mối lo ngại này bắt nguồn từ một nghiên cứu tại Đài Loan (Trung Quốc), được công bố năm 2022. Báo cáo này cho thấy người lớn tuổi chưa bị sa sút trí tuệ nếu uống vitamin D3 nhiều hơn 146 ngày trong 1 năm sẽ có nguy cơ bị chẩn đoán sa sút trí tuệ cao gấp 1,8 lần. 

Thậm chí, với những người đã mắc bệnh, việc sử dụng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tử vong gấp đôi. Tuy nhiên, giới khoa học đã nhanh chóng đưa ra những phản bác quyết liệt đối với phát hiện trên. 

Các chuyên gia tại Viện Linus Pauling thuộc Đại học Tiểu bang Oregon (Mỹ) chỉ ra rằng, dữ liệu từ Đài Loan thực chất theo dõi loại thuốc kê đơn calcitriol dành cho bệnh nhân gặp vấn đề về thận hoặc tuyến giáp, chứ không phải loại vitamin D bán tự do ở hiệu thuốc. Bệnh nhân sử dụng thuốc kê đơn này vốn dĩ đã mang nhiều nền tảng bệnh lý phức tạp từ trước.

Mặt khác, một thử nghiệm lâm sàng quy mô tại Phần Lan được công bố năm 2025, trong đó theo dõi gần 2.500 người lớn tuổi trong 5 năm, khẳng định việc bổ sung vitamin D3 liều 1.600 IU hoặc 3.200 IU mỗi ngày không tạo ra bất kỳ sự khác biệt nào về tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ.

Dù vậy, rủi ro thực sự của vitamin D lại nằm ở việc người dân tự ý sử dụng quá liều. Viện Sức khỏe Quốc gia Mỹ khuyến cáo liều lượng tối đa hàng ngày đối với người lớn là 4.000 IU. 

Việc nạp vitamin D liều cao có thể làm giảm tác dụng của một số loại thuốc hạ mỡ máu statin, hoặc khi kết hợp với thuốc lợi tiểu thiazide sẽ đẩy nồng độ canxi trong máu lên mức nguy hiểm.

Rủi ro thực sự của vitamin D lại nằm ở việc người dân tự ý sử dụng quá liều. Ảnh minh họa: iStock.

Đối với những người đang có sẵn các lọ thực phẩm bổ sung trong tủ thuốc gia đình, các chuyên gia y tế khuyến cáo tuyệt đối không tự ý ngưng sử dụng những loại thuốc do bác sĩ kê đơn điều trị bệnh lý. 

Thay vào đó, người bệnh nên mang toàn bộ các sản phẩm bổ sung đang dùng đến trong lần khám kế tiếp để tham vấn ý kiến chuyên khoa, đặc biệt là glucosamine, dầu cá và vitamin D liều cao.

Ngoài ra, khảo sát từ các chuyên gia sức khỏe cho thấy giải pháp tối ưu để giữ cho trí óc minh mẫn sau tuổi 60 không chỉ nằm trong các lọ viên nén mà đến từ việc duy trì vận động thể chất thường xuyên, ăn uống thực phẩm tươi sống đủ dưỡng chất và đảm bảo giấc ngủ chất lượng.