Đâu thực sự là tác dụng phụ của thuốc tiêm giảm cân?

Thuốc tiêm trị tiểu đường và hỗ trợ giảm cân Ozempic. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba)

Các loại thuốc giảm cân thuộc nhóm GLP-1 như Ozempic, Wegovy và Mounjaro đang ngày càng phổ biến nhờ hiệu quả hỗ trợ giảm cân và kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, đi cùng với "cơn sốt" này là hàng loạt phản ánh về tác dụng phụ, từ rối loạn tiêu hóa, rụng tóc đến tình trạng được gọi là "gương mặt Ozempic". Dù vậy, không phải mọi hiện tượng lan truyền trên mạng xã hội đều đã được khoa học xác nhận.

Theo tờ The Guardian, trong khi một số tác dụng phụ đã được chứng minh qua các thử nghiệm lâm sàng, nhiều vấn đề khác vẫn cần thêm nghiên cứu để xác định liệu chúng bắt nguồn từ chính thuốc hay chỉ là hệ quả của việc giảm cân nhanh.

Các tác dụng phụ

Buồn nôn, nôn, tiêu chảy và táo bón là những phản ứng thường gặp ở người sử dụng thuốc GLP-1. Đây là các tác dụng phụ đã được ghi nhận rõ trong các thử nghiệm lâm sàng và được liệt kê trong hướng dẫn sử dụng.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân nằm ở cơ chế hoạt động của thuốc khi làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và tốc độ tiêu hóa, giúp người dùng no lâu hơn và giảm cảm giác thèm ăn. Mặc dù gây khó chịu, các triệu chứng này thường giảm dần sau một thời gian điều trị.

Một số nghiên cứu gần đây cho thấy bệnh nhân đái tháo đường sử dụng thuốc GLP-1 có thể có nguy cơ cao hơn mắc một số bệnh lý về mắt, trong đó có bệnh thần kinh thị giác thiếu máu cục bộ không do viêm động mạch (NAION), tình trạng có thể gây mất thị lực đột ngột. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây là biến cố rất hiếm gặp và đã được một số hãng dược đưa vào tài liệu hướng dẫn sử dụng.

Bên cạnh đó, nhiều trường hợp mang thai ngoài ý muốn ở phụ nữ dùng thuốc GLP-1 cũng thu hút sự chú ý. Một số giả thuyết cho rằng thuốc có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc tránh thai đường uống hoặc gián tiếp cải thiện khả năng sinh sản nhờ giảm cân. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để khẳng định mối liên hệ này.

Các cơ quan quản lý y tế vẫn khuyến cáo phụ nữ không nên sử dụng thuốc GLP-1 trong thời gian mang thai hoặc khi đang có kế hoạch mang thai vì chưa có đủ dữ liệu về độ an toàn đối với thai nhi.

Rụng tóc cũng là tác dụng phụ mới thu hút sự quan tâm sau khi một nghiên cứu gần đây ghi nhận mối liên hệ giữa thuốc GLP-1 và nguy cơ rụng tóc ở người mắc đái tháo đường type 2. Trên thực tế, Mounjaro và Wegovy đã liệt kê rụng tóc là tác dụng phụ thường gặp trong hướng dẫn sử dụng.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân có thể không phải do thuốc mà do quá trình giảm cân nhanh khiến cơ thể thay đổi chuyển hóa hoặc thiếu hụt dinh dưỡng. Tình trạng tương tự cũng thường xuất hiện ở những người trải qua phẫu thuật điều trị béo phì hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt.

Nghiên cứu mới nhất cũng cho thấy phần lớn các trường hợp rụng tóc liên quan đến GLP-1 thuộc dạng rụng tóc không để lại sẹo, vốn có khả năng hồi phục theo thời gian.

"Gương mặt Ozempic" có phải do thuốc?

Thuật ngữ được dùng để mô tả tình trạng khuôn mặt hốc hác, mắt trũng, nhiều nếp nhăn và da chảy xệ sau khi giảm cân.

Dù không được ghi nhận là tác dụng phụ chính thức của thuốc, các bác sĩ cho rằng hiện tượng này chủ yếu là hệ quả của việc giảm mỡ dưới da quá nhanh. Vì vậy, nó không chỉ xuất hiện ở người dùng Ozempic hay Wegovy mà còn có thể xảy ra với bất kỳ phương pháp giảm cân mạnh nào.

Một hiện tượng khác được lan truyền trên mạng xã hội là "Bàn chân Ozempic", chỉ tình trạng bàn chân gầy guộc, lộ rõ xương và đôi khi đau khi đi lại. Tuy nhiên, tác dụng phụ này chưa được ghi nhận trong hướng dẫn sử dụng thuốc và hiện cũng có rất ít nghiên cứu khoa học.

Theo các bác sĩ chuyên khoa, giảm cân nhanh bằng bất kỳ phương pháp nào cũng có thể làm giảm lớp mỡ đệm dưới gan bàn chân, khiến khả năng hấp thụ lực giảm và gây đau. Điều này cho thấy nhiều thay đổi được gắn với thuốc GLP-1 thực chất có thể là hệ quả của việc sụt cân nhanh, thay vì do bản thân thuốc gây ra.

Giới chuyên môn vì vậy cho rằng, dù các thuốc GLP-1 đã được chứng minh có hiệu quả trong điều trị béo phì và đái tháo đường, người sử dụng vẫn cần theo dõi sức khỏe chặt chẽ và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường nào, thay vì chỉ dựa vào những thông tin lan truyền trên mạng xã hội.